​इतिहासको पानामा ६ जुन: अपरेसन ब्लू स्टारको समाप्ति अनि छत्रपति शिवाजीको राज्याभिषेकको दिन

​नयाँ दिल्ली: इतिहासको पाना पल्टाएर हेर्दा जुन ६ को तारिख धेरै वटा ठुला र महत्त्वपूर्ण घटनाहरूको साक्षी रहेको छ। यो दिन एकातिर सिख समुदायका मानिसहरूको मनमा ‘अपरेसन ब्लू स्टार’ समाप्त भएको दुःखद संझनाका रूपमा कोरिएको छ भने, अर्कातिर भारतीय इतिहासको एउटा निकै गौरवशाली अध्याय—छत्रपति शिवाजी महाराजको राज्याभिषेकको याद पनि दिलाउँछ। आउनुहोस्, आजकै दिन संसारभरि के-के ठुला घटनाहरू घटेका थिए, बिस्तारै जानौँ।
महत्त्वपूर्ण घटनाचक्र~
​१५२०: फ्रान्स र इङ्गल्याण्डबिच ऐतिहासिक स्कटल्याण्ड सन्धिमा हस्ताक्षर भयो।
​१६७४: मराठा साम्राज्यका प्रणेता छत्रपति शिवाजी महाराजको रायगढको किल्लामा भव्य रूपमा राज्याभिषेक गरिएको थियो।
​१७२७: लन्डनमा पहिलो बक्सिङ टाइटल म्याच भयो, जहाँ जेम्स फिगले नेड सटनलाई हराए।
​१७५२: मस्को (रूस) मा एउटा यस्तो भीषण आगलागी भयो, जसमा करिब १८ हजार घरहरू जलेर खरानी भए। यो त्यस समयको संसारकै ठुलो त्रासदीमध्ये एक थियो।
​१८०८: नेपोलियन बोनापार्टका भाइ जोसेफ बोनापार्टलाई आजकै दिन स्पेनको राजा बनाइएको थियो।
​१८३१: अमेरिकाको फिलाडेल्फियामा दोस्रो राष्ट्रिय अश्वेत सम्मेलन सम्पन्न भयो।
​१८८२: अरब सागरमा आएको ‘ग्रेट बम्बे साइक्लोन’ (भीषण आँधी) का कारण समुद्रमा डुबेर करिब एक लाख मानिसले ज्यान गुमाएका थिए।
​१८८२: न्युयोर्कका हेनरी डब्ल्यू सिलेले पहिलो पटक इलेक्ट्रिक आइरन (बिजुलीको इस्तरी) को पेटेन्ट आफ्नो नाम गरे।
​१९०७: हेंकेल एन्ड सी कम्पनीले संसारकै पहिलो घरेलु डिटर्जेन्ट पाउडर ‘पर्सिल’ बजारमा बिक्रीका लागि ल्यायो।
​१९१६: अमेरिकाको इस्ट क्लिभल्याण्डमा महिलाहरूलाई पहिलो चोटी भोट हाल्ने (मतदानको) अधिकार दिइयो।
​१९१९: फिनल्याण्डले बोल्सेभिकहरूका विरुद्धमा युद्धको घोषणा गर्‍यो।
​१९२६: इजिप्ट (मिस्र) मा एडली पाशाको नेतृत्वमा नयाँ सरकार बन्यो।
​१९३६: एभिएसन ग्यासोलिन (हवाई जहाजमा प्रयोग हुने इन्धन) को पहिलो पटक व्यावसायिक रूपमा उत्पादन सुरु गरियो।
​१९४४ (दोस्रो विश्वयुद्धका तीन ठुला घटनाहरू):
~ ​नाजी सेनाको फायरिङ दस्ताले ९६ जना कैदीहरूलाई गोली हानेर मारिदिए।
~ ​’डी डे’: मित्र राष्ट्रका सेनाहरूले नाजीहरूको कब्जामा रहेको फ्रान्समा ठुलो आक्रमण सुरु गरे, जसले गर्दा पश्चिमी युरोप नाजीहरूको पञ्जाबाट मुक्त हुन थाल्यो
~ अमेरिका र सहयोगी राष्ट्रहरुको सेनाले नाँरमँडीमा आक्रमण गरे। यो इतिहासको
समुद्री, हवाई र स्थलबाट हुने
सबैभन्दा ठूलो आक्रमण थियो
१९४४: अलास्का एयरलाइन्सले पनि आफ्नो सेवा सुरु गरेको थियो।
​१९६६: अश्वेत नागरिकहरूको हक-अधिकारका लागि लड्ने प्रख्यात कार्यकर्ता जेम्स मेरिटिथमाथि पदयात्रा गरिरहेका बेला गोली प्रहार भयो।
​१९६७: इजरायली सेनाले गाजा पट्टीमाथि आफ्नो पूर्ण कब्जा जमायो।
​१९७२: अमेरिकाले उत्तरी भियतनामको हेफाेङमा भीषण बमबारी गर्‍यो, जसमा हजारौँ सर्वसाधारण मारिए।
​१९७५: दक्षिणी भियतनाममा एउटा अस्थायी क्रान्तिकारी सरकारको गठन गरियो।
​१९८१: बिहारको बागमती नदीमा एउटा यात्रुवाहक रेल खस्दा करिब ८०० जनाको मृत्यु भयो। मानसीबाट सहरसा गइरहेको यस रेलका ९ मध्ये ७ वटा डब्बा नदीमा खसेका थिए। यो भारतकै सबैभन्दा ठुलो रेल दुर्घटनामध्ये एक हो।
​१९८४: अमृतसरको स्वर्ण मन्दिर (गोल्डन टेम्पल) भित्र लुकेर बसेका पृथकतावादीहरूलाई निकाल्नका लागि भारतीय सेनाले चलाएको ‘अपरेसन ब्लू स्टार’ आजकै दिन समाप्त भएको थियो। यस विद्रोहमा करिब १२ सय सिखहरू मारिएका थिए। आँपरेशन ब्लू स्टार समाप्त भयो।
​१९९४: वेस्टइन्डिजका महान ब्याट्सम्यान ब्रायन लाराले एजबेस्टनमा वारविकशायरका तर्फबाट खेल्दै प्रथम श्रेणी क्रिकेटको इतिहासमा सबैभन्दा धेरै अविजित ५०१ रनको ऐतिहासिक इनिङ खेले।
​१९९५: पाकिस्तानमा बाल अपराधीहरूलाई कोर्रा हान्ने वा फाँसी दिने सजायमाथि पूर्ण रूपमा प्रतिबन्ध लगाइयो।
​१९९७: बैंककमा भारत, बंगलादेश, श्रीलंका र थाईल्याण्डले मिलेर ‘बिस्टेक’ नामक आर्थिक सहयोग समूहको स्थापना गरे।
​१९९९: भारतीय टेनिसका स्टार जोडी लिएन्डर पेस र महेश भूपतिले पहिलो पटक ग्राण्ड स्ल्यामको उपाधि जितेर इतिहास रचे।
​२००१: नेपालको राजदरबार हत्याकाण्डका प्रत्यक्षदर्शी आफन्त राजीव शाहीले मिडियामा बयान दिँदै शाही परिवारमाथि गोली चलाउने व्यक्ति युवराज दीपेन्द्र नै भएको दाबी गरे।
​२००२: इजरायली सेनाले रामल्लाहमा रहेका प्यालेस्टाइनी नेता यासिर अराफातको मुख्यालयमाथि सिधै आक्रमण गर्‍यो।
​२००४: भारतीय संसदको संयुक्त बैठकमा तत्कालीन राष्ट्रपति डा. एपीजे अब्दुल कलामले तमिल भाषालाई ‘शास्त्रीय भाषा’ (क्लासिकल ल्याङ्ग्वेज) को दर्जा दिने घोषणा गरे।
​२००५: बहुप्रतीक्षित इरान ग्याँस पाइपलाइन योजनालाई अगाडि बढाउन भारत र पाकिस्तानबिच सहमति भयो।
​२००७: दक्षिण अफ्रिकाकी रङ्गभेद विरोधी प्रखर नेता विनी म्याडिकिजेला मन्डेलालाई क्यानडा पस्न रोक लगाइयो।
​२००८: कर्नाटकमा बी. एस. येदयुरप्पाको नेतृत्वमा बनेको भाजपाको पहिलो सरकारले विश्वासको मत पायो।
२००८: अन्तरिक्षमा अन्तर्राष्ट्रिय स्पेस स्टेशनमा जापानी ल्याब ‘किबो’ ले काम गर्न थाल्यो।
​२००९: ​चीनको चोङ्गकिङमा भारी वर्षाका कारण पहिरो जाँदा २६ जनाको ज्यान गयो।
२००९: ​मेक्सिकोको हर्मोसिलोमा एउटा डे-केयर सेन्टरमा आगो लाग्दा कम्तीमा ४० जनाको मृत्यु भयो।
२००९: ​दक्षिण अफ्रिकाको हार्मोनी गोल्ड माइनमा ७६ जना खानी मजदुरहरूको दुःखद निधन भयो।
२००९; ​पाकिस्तानको डेरा इस्माइल खानमा भएको बम विष्फोटमा ७ जना मारिए र ५० भन्दा बढी घाइते भए।
२००९: ​भारतको इस्रो (इसराे) को ‘चन्द्रयान-१’ अभियानले चन्द्रमालाई फन्को मार्दै पठाएका तथ्याङ्कहरूबाट चन्द्रमामा पानी भएको सङ्केत मिल्यो।
२००९: ​मकाउमा भएको १०औँ इंटरनेशनल इंडियन फिल्म एकेडमी अवॉर्ड्स (आईफा) अवार्ड्समा ‘जोधा अकबर’ चलचित्रले उत्कृष्ट फिल्मको अवार्ड पायो।
​२०१०: इराकको बग्दादमा भएको एउटा रकेट आक्रमणमा ६ जना अमेरिकी सैनिक मारिए र कयौँ घाइते भए।
​२०११: कालो धनको विरोधमा दिल्लीको रामलीला मैदानमा अनशन बसिरहेका बाबा रामदेव र उनका समर्थकहरूमाथि पुलिसले मध्यरातमा धरपकड गरी त्यहाँबाट हटायो, जसको निकै विरोध भएको थियो।
​२०१२: ​रिजर्व बैंक ऑफ इंडिया (आरबीआई) ले होम लोन लिने ग्राहकहरूलाई ठुलो राहत दिँदै बैंकहरूलाई प्रि-पेमेन्ट पेनाल्टी (ऋण अगाडि नै तिर्दा लाग्ने जरिवाना) तुरुन्त बन्द गर्न आदेश दियो।
२०१२: ​सिरियाको हामा प्रान्तको कुबैर गाउँमा सरकार समर्थक मिलिसियाले लागु गरेको कत्लेआममा ७८ जना (जसमा धेरैजसो महिला र बालबालिका थिए) को ज्यान गयो।
२०१२:​अमेरिकी अधिकारीहरूले पाकिस्तानमा भएको अमेरिकी गुप्तचर संस्था
सीआईए को ड्रोन हमलामा अलकायदाका उप-नेता अबु याह्या अल-लिबी मारिएको पुष्टि गरे।
​२०१३: ‘द गार्डियन’ अखबारले एडवर्ड स्नोडेनका गोप्य दस्ताबेजहरू उद्धृत गर्दै अमेरिकी जासुसी एजेन्सी (एनएसए) ले भेरिजोन जस्ता टेलिकम कम्पनीहरू मार्फत लाखौँ अमेरिकीहरूको फोन कल रेकर्ड र डाटा संकलन गरिरहेको खुलासा गर्‍यो।
​२०१४: ​उत्तर प्रदेशमा बढ्दो बलात्कारका घटनाहरूको विरोधमा महिलाहरूले केरल हाई कोर्ट बाहिर जीउमा तन्ना/चादर लपेटेर नौलो प्रदर्शन गरे।
२०१४: ​युरोपेली सेंट्रल बैंकले आफ्नो अर्थतन्त्रलाई गति दिन मुख्य ब्याजदर घटाएर ०.१५ प्रतिशत बनायो।
​२०१५: ​प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी आफ्नो ऐतिहासिक भ्रमणका क्रममा बंगलादेशको राजधानी ढाका पुगे।
२०१५: ​मणिपुरको चन्देल जिल्लामा विद्रोहीहरूले भारतीय सेनाको डोग्रा रेजिमेन्टको टोलीमाथि अचानक एम्बुस थापेर आक्रमण गरे, जसमा १८ जना सैनिक जवान शहीद भए।
२०१५: ​भारतमा चर्चित ‘म्यागी’ चाउचाउमा लेड (सिसा) को मात्रा बढी पाइएको विवादपछि भारतीय खाद्य सुरक्षा और मानक प्राधिकरण(एफएसएसएआई)ले देशभरिका नमुनाहरू जाँच गर्न आदेश दियो।
​२०१६: ​प्रधानमन्त्री मोदी र स्विट्जरल्याण्डका राष्ट्रपति जोहान स्नाइडरबिच भएको भेटवार्तापछि परमाणु आपूर्तिकर्ता समूह (एनएसजी) मा भारतको सदस्यताका लागि स्विस सरकारले समर्थन गर्ने पक्का भयो।
२०१६: ​पुडुचेरीकी तत्कालीन लेफ्टिनेन्ट गभर्नर किरण बेदीले भिआइपी गाडीहरूमा साइरन बजाउन पूर्ण प्रतिबन्ध लगाइन्।
२०१६: ​सिरियाको दारैया सहरमा २०१२ पछि पहिलो पटक बालबालिकाका लागि दूध र औषधि पुर्‍याइयो र ४८ घण्टाका लागि युद्धविराम लागू भयो।
​२०१७: ​खाडी मुलुकमा ठुलो राजनीतिक हलचल भयो। साउदी अरब, इजिप्ट, बहराइन र युएई लगायतका देशहरूले आतंकवादी समूहलाई सहयोग गरेको आरोप लगाउँदै कतारसँगका सबै कूटनीतिक र यातायात सम्बन्धहरू तोडिदिए।
​जम्मु-कश्मीरको पुञ्चमा २०१७: पाकिस्तानले गरेको युद्धविराम उल्लङ्घन र गोलाबारीको भारतीय सेनाले कडा जवाफ दियो।
​२०१८: ​भारतीय रिजर्भ बैंकले चार वर्षमा पहिलो पटक आफ्नो रिपो रेट ०.२५% ले बढाएर ६.२५% पुर्‍यायो।
२०१८: ​ग्वाटेमालाको ‘भोल्क्यान डे फुएगो’ ज्वालामुखी विस्फोट हुँदा दर्जनौँ मानिस मारिए र सङ्कटकाल घोषणा गरियो।
२०१८: ​सिरियाली सरकारले ७ वर्षको लामो अन्तरालपछि होम्स-हामा राजमार्ग सर्वसाधारणका लागि फेरि खोल्यो।
२०१८: ​ट्युनिसियाको तट नजिकै आप्रवासी बोकेको एउटा डुङ्गा पल्टिँदा कम्तीमा ३५ जनाको मृत्यु भयो।
​२०१९: प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको अध्यक्षतामा नयाँ सरकारको कामलाई छिटो-छरितो बनाउन विभिन्न क्याबिनेट समितिहरूको पुनर्गठन गरियो।
​२०२०: ​लद्दाखको एलएसीमा चर्किएको तनाव कम गर्न भारत र चीनका शीर्ष सैन्य कमाण्डरहरूबिच उच्च स्तरीय वार्ता भयो।
२०२०: ​मलेसिया सरकारले १एमडीबी घोटाला प्रकरणमा अमेरिकी बैंक ‘गोल्डम्यान स्याक्स’ ले अघि सारेको ३ अर्ब डलरको सम्झौता प्रस्ताव अस्वीकार गरिदियो।
​२०२१: अमेरिकाले ताइवानलाई कोभिड-१९ विरुद्धको खोप दान गर्ने घोषणा गर्‍यो।
​२०२२: नाइजेरियाको एउटा चर्चमा अन्धाधुन्ध गोली चल्दा ५० भन्दा बढी मानिस मारिए भने बंगलादेशको चटगाउँ कन्टेनर डिपोमा भएको आगलागीमा ९ जना अग्निनियन्त्रकसहित ४९ जनाको मृत्यु भयो।
​२०२३: पाकिस्तानका पूर्व विदेशमन्त्री शाह महमूद कुरैशीलाई लाहोर हाई कोर्टको आदेशमा जेलबाट रिहा गरियो।
​२०२४: ​चण्डीगढ विमानस्थलमा सुरक्षा जाँचका क्रममा मन्डीकी नवनिर्वाचित भाजपा सांसद कङ्गना रनौतलाई सीआईएसएफ की एक महिला कन्स्टेबलले थप्पड हानेपछि उनलाई तुरुन्तै निलम्बन गरियो।
२०२४: ​गाजाको नुसेरात शरणार्थी शिविरमा संयुक्त राष्ट्र सङ्घको स्कूलमा भएको इजरायली आक्रमणमा १४ बालबालिकासहित कम्तीमा ४० जना प्यालेस्टाइनी मारिए।
​२०२५: ​बेङ्गलोर भगदड काण्डमा पहिलो गिरफ्तारी भयो, जसमा रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर का मार्केटिङ हेडलाई विमानस्थलबाट पक्राउ गरियो।
२०२५: ​प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले चेनाब नदीमा बनेको संसारकै सबैभन्दा अग्लो रेलवे ब्रिज र देशकै पहिलो केबल-स्टेड ‘अन्जी ब्रिज’ को भव्य उद्घाटन गरे।
​महान व्यक्तित्वहरूको जन्म~
​१५९६: सिखहरूका छैटौँ गुरु, गुरु हरगोविन्द जीको जन्म।
​१६९९: १६औँ मुगल बादशाह आलमगीर द्वितीयको जन्म (जसले १७५४ देखि १७५९ सम्म शासन गरे)।
​१७४८: पटियाला रियासतका महाराजा अमर सिंहको जन्म।
​१८०८: नेपोलियन बोनापार्टका भाइ जोसेफ बोनापार्टको जन्म (जो पछि स्पेनका राजा बने)।
​१८२९: भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस को स्थापना गर्ने अवकाशप्राप्त अङ्ग्रेज अधिकारी ए.ओ. ह्युमको जन्म।
​१८६७: देशका प्रख्यात स्वतन्त्रता सेनानी बाबा खडक सिंहको जन्म।
​१८७९: देशको स्वतन्त्रताका लागि लड्ने क्रान्तिकारी नेता उपेन्द्रनाथ बन्धोपाध्यायको जन्म।
​१८८१: हिन्दी भाषाका विशिष्ट साहित्यकार गिरिधर शर्मा नवरत्नको जन्म।
​१८८४: प्रसिद्ध शायर शौक बहराइचीको जन्म।
​१८९१: ‘कन्नड कथाका प्रवर्तक’ का रूपमा चिनिएका प्रसिद्ध कवि तथा नाटककार मास्ति वेङ्कटेश अय्यङ्गारको जन्म।
​१९०१: इन्डोनेसियाका प्रथम राष्ट्रपति सुकर्णोको जन्म।
​१९०२: भारतको संविधान सभाकी सम्मानित महिला सदस्य एनी मस्क्यारिनीको जन्म।
​१९०७: प्रख्यात व्यावसायिक बेसबल खेलाडी बिल डिकीको जन्म।
​१९१९: हिन्दी चलचित्रका प्रसिद्ध गीतकार राजेन्द्र कृष्णको जन्म।
​१९२४: जनता पार्टीका वरिष्ठ राजनीतिज्ञ एस. आर. बोम्मईको जन्म।
​१९२९: प्रसिद्ध अभिनेता, राजनीतिज्ञ तथा समाजसेवी सुनील दत्तको जन्म (पश्चिमी पञ्जाबको झेलममा)।
​१९३६: चर्चित चलचित्र निर्माता डी. रामानायडुको जन्म।
​१९३९: भारतका प्रख्यात एथलिट गुरबचन सिंह रन्धावाको जन्म।
​१९४५: नागाल्याण्डका वरिष्ठ पत्रकार टी. सेनका आवको जन्म।
​१९४६: बिहारको राजनीतिमा ठुलो प्रभाव राख्ने नेता रघुवंश प्रसाद सिंहको जन्म।
​१९५५: हिन्दीका प्रख्यात थ्रिलर उपन्यासकार वेद प्रकाश शर्माको जन्म।
​१९५७: लोक जनशक्ति पार्टीका राजनेता पशुपति कुमार पारसको जन्म।
​१९६८: दिल्लीका सातौँ मुख्यमन्त्री तथा आम आदमी पार्टीका संयोजक अरविन्द केजरीवालको जन्म।
​१९८८: बलिउडकी चर्चित गायिका नेहा कक्कडको जन्म।
​दुःखद निधन~
​१५४८: पोर्चुगिज सैनिक तथा पोर्चुगिज भारतका गभर्नर जोआओ डि कास्ट्रोको निधन।
​१९५७: दर्शनशास्त्रका प्रख्यात विद्वान तथा इलाहाबाद विश्वविद्यालयका दर्शन विभाग प्रमुख रामचन्द्र दत्तात्रेय रानाडेको निधन।
​१९६७: प्रख्यात सामाजिक कार्यकर्ता क्याप्टेन अवधेश प्रताप सिंहको निधन।
​१९८२: कर्णाली वा कर्नाटकका ८औँ मुख्यमन्त्री डी. देवराज अर्स र कांग्रेस नेता वी. वेङ्कटसुब्बा रेड्डीयरको निधन।
​१९८६: कन्नड साहित्यका मूर्धन्य व्यक्तित्व मास्ति वेङ्कटेश अय्यङ्गारको निधन।
​२००४: भूतपूर्व अमेरिकी राष्ट्रपति रोनाल्ड रीगनको निधन।
​२०२०: हिन्दी र बङ्गाली चलचित्रका प्रतिष्ठित पटकथा लेखक तथा निर्देशक बासु चटर्जीको निधन।
​आजका महत्त्वपूर्ण अवसर तथा दिवसहरू~
​घल्लूघारा दिवस (पञ्जाबमा मनाइने विशेष शोक दिवस)
​अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक कमिटी स्थापना दिवस
​संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय रुसी भाषा दिवस