नयाँ दिल्ली: अगस्ट ५ को इतिहास भारत र विश्वका विभिन्न महत्त्वपूर्ण घटनाहरूसँग जोडिएको छ, जसमा धारा ३७० को खारेजी, राम मन्दिरको ‘भूमि पूजन’ (शिलान्यास समारोह) र पहिलो विद्युतीय ट्राफिक लाइटको जडान समावेश छन्। जान्नुहोस् ५ अगस्टका महत्त्वपूर्ण घटनाहरू~
१७७५: पश्चिम बंगालका महाराजा नन्दकुमारलाई कलकत्ता (अहिले कोलकाता) मा फाँसी दिइयो। ब्रिटिश शासनद्वारा भारतमा धोखाधड़ीका लागि दिइएको यो अन्तिम फाँसी थियो।
१८७४: जापानले इङ्गल्याण्डको तर्जमा डाक बचत प्रणाली शुरु गर्यो।
१८८६: कारका आविष्कारक कार्ल बेन्जले आफ्नो पहिलो कारको पेटेन्ट गराए।
१८८८: कारको आविष्कार गर्ने कार्ल बेन्जकी पत्नीले दुनियाँको पहिलो कारबाट पहिलो पटक १०४ किलोमीटरको लामो दूरी तय गरिन्।
१९१२: जापानमा टोकियोको गिन्जामा पहिलो ट्याक्सी सेवा शुरु भयो।
१९१४: अमेरिकाको क्लीभल्याण्ड शहरमा पहिलो पटक बिजुलीबाट चल्ने ट्राफिक सिग्नल लगाइयो।
१९१४: क्यूबा, उरुग्वे, मेक्सिको र अर्जेन्टिनाले प्रथम विश्व युद्धका दौरान तटस्थ रहने घोषणा गरे।
१९१५: प्रथम विश्व युद्धका दौरान वारसामाथि जर्मनीको अधिकार भयो, यसअघि यो क्षेत्र रुसको अधिकारमा थियो।
१९२१: अमेरिका र जर्मनीले बर्लिन शान्ति सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे।
१९२३: हेनरी सुलिभान इङ्ग्लिश च्यानल पार गर्ने पहिलो अमेरिकी बने।
१९४९: इक्वेडरको राजधानी क्विटोमा ६.७ को तीव्रताको भूकम्पबाट छ हजार मानिसहरूको मृत्यु भयो।
१९६०: अफ्रिकी देश बुर्किना फासो (अपर भोल्टा) ले फ्रान्सबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गर्यो।
१९६२: मजदूरहरूलाई भड्काएको र बिना अनुमति देश छाडेको आरोपमा नेल्सन मण्डेलालाई जेल भएको थियो र १९९० मा उनलाई रिहा गरिएको थियो।
१९६३: रुस, ब्रिटेन र अमेरिकाले मस्कोमा परमाणु परीक्षण निषेध सन्धि गरे।
१९७६: लगभग १३ वर्षको कटु सम्बन्धपछि, भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी र मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पार्टीका शीर्ष नेताहरूबीच राजनीतिक संवादको शुरुवात भयो।
१९७६: दक्षिण अफ्रिकामा ब्ल्याक कन्ससनेस आन्दोलनका कार्यकर्ता र स्टीभ बीकोका नजिकका साथी म्यापेटला मोहापीको पुलिस हिरासतमा संदिग्ध परिस्थितिमा मृत्यु भयो।
१९७७: अमेरिकी राष्ट्रपति जिमी कार्टारले ‘युवा रोजगार र प्रदर्शन परियोजना अधिनियम’ मा हस्ताक्षर गरे, जसको उद्देश्य युवाहरूका लागि जागीर र तालिम कार्यक्रम बढाउनु थियो।
१९७८: इरानका शाह मोहम्मद रजा पहलवीले देशमा पश्चिमी देशहरू जस्तै राजनीतिक स्वतन्त्रता लागू गर्ने ऐलान गरे।
जापानका विदेश मन्त्रीले बेइजिङ (बीजिङ) मा चीनसँग चलिरहेको शान्ति र मित्रता सन्धिको वार्ताबाट आफ्ना एक वरिष्ठ राजनीतिज्ञलाई फिर्ता बोलाए।
१९७९: लखनउमा आयोजित २८औं अखिल भारतीय पुलिस खेलको क्रस-कन्ट्री च्याम्पियनशिपमा केन्द्रीय रिजरभ पुलिस बलको टोलीले शानदार प्रदर्शन गर्दै च्याम्पियनशिप जित्यो।
१९७९: काबुलको ऐतिहासिक बाले हिसार किल्लामा सोभियत समर्थित शासनविरुद्ध सैन्य कर्मी र वामपन्थी समूहहरूद्वारा ‘बाले हिसार विद्रोह’ भयो, जसलाई निर्ममतापूर्वक दबाइयो।
१९७९: पोलिसारियो फ्रन्टले मोरिटानियासँग एक शान्ति सन्धिमा हस्ताक्षर गर्यो, जसअन्तर्गत मोरिटानियाले पश्चिमी सहारा क्षेत्रबाट हट्ने घोषणा गर्यो।
१९७९: दलाई लामाको अगुवाइमा रहेको निर्वासित तिब्बती सरकारको पहिलो तथ्यान्वेषण प्रतिनिधिमण्डल तिब्बतको भ्रमणमा रवाना भयो।
१९८०: नेदरल्याण्ड्स, डेनमार्क र नर्वेका सरकारहरूले अन्तर्राष्ट्रिय विश्वविद्यालय विनिमय कोषलाई दिइने आर्थिक मद्दत बन्द गर्ने निर्णय गरे।
१९८१: अमेरिकी राष्ट्रपति रोनाल्ड रिगनले काममा फर्किने आदेशको अवहेलना गरेको भन्दै ११,३४५ फेडरल एयर ट्राफिक कन्ट्रोलर्सलाई जागीरबाट बर्खास्त गरिदिए।
१९८२: इजरायल र प्यालेस्टाइन मुक्ति संगठनबीच लेबनानको राजधानी बेरुतमा संघर्ष र वार्ताहरू भए।
१९८३: बेटिनो क्राक्सी इटालीका पहिलो समाजवादी प्रधानमन्त्री बने।
१९८३: घानामा जेरी रोलिङ्सको सैन्य सरकारविरुद्ध भएको तख्तापलटको प्रयासपछि, पब्लिक ट्रिब्यूनलद्वारा चार जनालाई मृत्युदण्डको सजाय सुनाइयो।
१९८५: मलेशियाको पेनिनको अदालतले हेरोइन राखेको मामलामा दुई अस्ट्रेलियाली नागरिक (केभिन बार्लो र ब्रायन च्याम्बर्स) लाई मृत्युदण्डको सजाय सुनायो।
१९८६: राष्ट्रमण्डल देशका शासनाध्यक्षहरूको विशेष (मिनी) शिखर सम्मेलन सम्पन्न भयो।
१९९०: अपरेसन शार्प एजअन्तर्गत लाइबेरियामा चलिरहेको गृहयुद्धबीच अमेरिकी नौसेना र मरीनले अमेरिकी तथा विदेशी नागरिकहरूलाई सुरक्षित निकाल्ने मानवीय र सैन्य अभियान शुरु गरे।
१९९१: न्यायमूर्ति लीला सेठ हिमाचल प्रदेश हाईकोर्टकी पहिलो महिला चीफ जस्टिस बनिन्।
१९९३: इतिहासमा बाइबलको दाऊद वंशको अस्तित्वको पहिलो पुरातात्विक प्रमाण दिने ‘तेल दान शिलालेख’ को खोजको औपचारिक घोषणा गरियो।
१९९६: एटलाण्टा शताब्दी ओलम्पिक सिड्नीमा भेट्ने बाचाका साथ सम्पन्न भयो।
१९९७: दुई रुसी अन्तरिक्ष यात्रीलाई लिएर सोयुज-यू अन्तरिक्ष यान मीर अन्तरिक्ष स्टेशनका लागि रवाना भयो।
१९९९: चीन र ताइवानबीच तनाव चरम उत्कर्षमा थियो।
२००२: गोन्जालो लोजाडा बोलिभियाका नयाँ राष्ट्रपति चुनिए।
२००३: रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन क्वालालम्पुर पुगे, जहाँ दुवै देशबीच फाइटर जेट (लडाकु विमान) को एक ठूलो सम्झौतामाथि छलफल भयो।
२००६: रिपब्लिक अफ चाइना (ताइवान) ले चाड गणतन्त्रसँग आफ्नो आधिकारिक कूटनीतिक सम्बन्ध तोड्यो।
२००७: भारतको तिहाड जेल प्रशासनले सरकारी कर्मचारी, भिआइपी कैदी र ६० वर्षभन्दा बढी उमेरका बन्दीहरूलाई अन्य कैदीहरूबाट अलग राख्नका लागि अलग सेल दिने नयाँ गाइडलाइन तयार गर्यो।
२००७: उत्तर वजिरिस्तानमा अफगान सीमा नजिक सुरक्षा बल र आतंकवादीहरूबीच भएको झडपमा १० आतंकवादी र ४ पाकिस्तानी सैनिक मारिए।
२००८: भारतको अन्डमान निकोबार द्वीपबाट १७६ माइल उत्तर-पूर्वमा हिन्द महासागरमा ५.५ तीव्रताको भूकम्पको धक्का महसुस गरियो।
२००९: महमूद अहमदीनेजादले आधिकारिक रूपमा इरानको राष्ट्रपतिको रूपमा आफ्नो दोस्रो कार्यकालको शपथ लिए।
२००९: फिलिपिन्सकी पहिलो महिला राष्ट्रपति कोराजोन एक्विनोको अन्तिम संस्कार सम्पन्न भयो।
२०१०: राति लद्दाखको लेह क्षेत्रमा अचानक भारी बादल फाटेर आएको फ्ल्यास फ्लड (अचानक बाढी) र लेदोको बाढीमा लगभग २५० मानिसहरूको मृत्यु भयो र भारी विनाश भयो।
२०१०: राष्ट्रमण्डल खेल आयोजना समितिले वित्तीय अनियमितता र क्वीन्स ब्याटन रिले भ्रष्टाचारको आरोपपछि संयुक्त निर्देशक टी.एस. दरबारी र एम. जयचन्द्रनलाई निलम्बित गरिदियो।
२०११: बृहस्पति ग्रहको अध्ययन गर्नका लागि नासाद्वारा अन्तरिक्ष यान जुनो लन्च गरिएको थियो।
२०११: नासाका वैज्ञानिकहरूले मङ्गल ग्रहमा नुनिलो बग्दो पानी (लिक्विड वाटर) रहेको साइन्स पत्रिकामा दाबी गरे।
२०१३: भारतको जुनियर महिला हक्की टोलीले जर्मनीमा सम्पन्न भएको विश्वकपमा इङ्गल्याण्डलाई ३-२ (१-१) ले हराएर कास्य पदक जित्यो।
२०१४: अमेरिकी राष्ट्रपति बराक ओबामाले वासिङ्टनमा अफ्रिकी नेताहरूसँग ऐतिहासिक बैठकको शुरुवात गरे।
२०१४: युनाइटेड किङडम र युरोपभरि प्रथम विश्व युद्धको शुरुवातको १०० वर्ष पूरा भएकोमा विशेष कार्यक्रम र दीपमाला (Spectra) को आयोजना गरियो।
२०१४: मिश्रको मध्यस्थतामा गाजामा इजरायल र प्यालेस्टाइनबीच तीन दिनको प्रस्तावित मानवीय युद्धविराम शुरु भयो।
२०१५: लिबियाको तट नजिक लगभग ६०० प्रवासीहरूलाई लिएर गइरहेको एक डुङ्गा डुब्यो, जसमध्ये ३७३ जनालाई सुरक्षित बचाइयो।
२०१५: विशेष पीएमएलए कोर्टले आईपीएलका पूर्व कमिश्नर ललित मोदीविरुद्ध प्रवर्तन निर्देशनालयको मागमा गैर-जमानती गिरफ्तारी वारेन्ट जारी गर्यो।
२०१६: ब्राजिलको माराकाना स्टेडियममा रियो ओलम्पिक २०१६ को आधिकारिक शुभारम्भ भयो।
२०१७: फिलिपिन्सको राजधानी मनिलामा ५०औं आसियान विदेश मन्त्रीहरूको बैठक आयोजित गरियो।
२०१७: संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदद्वारा उत्तर कोरियाको कोइला, फलाम र समुद्री खाद्य पदार्थको निर्यातमा कडा प्रतिबन्ध लागू गरियो।
२०१८: तेलङ्गाना सरकारले टेक महिन्द्रासँग मिलेर भारतको पहिलो ब्लकचेन जिल्ला लन्च गर्नका लागि सम्झौता गर्यो।
२०१८: इन्डोनेसियाको लोम्बोक द्वीपमा ७.० तीव्रताको शक्तिशाली भूकम्प आयो, जसमा कम्तीमा १३१ मानिसहरूको मृत्यु भयो र सुनामीको चेतावनी जारी गरियो।
२०१८: स्विट्जरल्याण्डमा द्वितीय विश्व युद्धको समयको एक पुरानो जङ्कर्स जु ५२ विमान पिज सेग्नास पर्वत नजिक दुर्घटनाग्रस्त भयो, जसमा सवार सबै २० जनाको मृत्यु भयो।
२०१९: भारत सरकारले जम्मु-कश्मीरसँग सम्बन्धित अनुच्छेद ३७० र ३५ए को विशेष प्रावधानहरूलाई निष्प्रभावी गरिदियो।
२०२०: अयोध्यामा ऐतिहासिक श्री राम जन्मभूमि मन्दिरको निर्माण कार्य शुरु गर्नका लागि भूमि-पूजन सम्पन्न भयो।
२०२१: टोकियो ओलम्पिकमा भारतीय पुरुष हक्की टोलीले जर्मनीलाई ५-४ ले हराएर ४१ वर्षपछि ब्रोन्ज मेडल (कास्य पदक) जितेको थियो।
२०२२: भारतकी स्टार महिला पहलमान साक्षी मलिकले शानदार प्रदर्शन गर्दै राष्ट्रमण्डल खेलमा देशका लागि स्वर्ण पदक जितिन्।
२०२२: थाइल्याण्डको चोनबुरी प्रान्तको एक नाइटक्लबमा भीषण आगलागी हुँदा १४ मानिसहरूको मृत्यु भयो र ४० भन्दा बढी घाइते भए।
२०२२: दक्षिण कोरियाको इचोनस्थित एक अस्पतालमा आगलागी दुर्घटनामा ५ जनाको ज्यान गयो र ४४ अन्य घाइते भए।
२०२३: भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संगठनले चन्द्रयान-३ लाई चन्द्रमाको कक्षामा सफलतापूर्वक स्थापित गर्यो।
२०२३: भारतकी युवा तीरन्दाज अदिति स्वामीले १७ वर्षको उमेरमा कम्पाउन्ड वर्गमा सिनियर विश्व च्याम्पियनशिपको खिताब जितिन्।
२०२४: बङ्गलादेशकी प्रधानमन्त्री शेख हसिनाले देश छाडेर भाग्नु पर्यो।
२०२५: बङ्गलादेशले भारतविरुद्ध बयान जारी गर्दै शेख हसिनाको सम्भावित सम्बोधनलाई लिएर चेतावनी दियो।
२०२५: विदेश मन्त्रालयले स्पष्ट पार्यो कि भारतले आफ्ना उपभोक्ताहरूका लागि सस्तो ऊर्जा सुनिश्चित गरिरहेको छ र रुससँगको व्यापारमा अमेरिका तथा युरोपेली संघद्वारा भारतलाई निशाना बनाउनु अनुचित हो। क्रेमलिनले पनि भारतमाथि अमेरिकी दबाबको आलोचना गर्यो।
५ अगस्तमा जन्मेका व्यक्तिहरू~
१८५२: आचार्य प्यारे मोहन- उडिसाका प्रमुख राष्ट्रवादी।
१८९०: दत्तो वामन पोतदार- मराठी साहित्यकार एवं प्रसिद्ध समाजसेवी।
१८९०: नील आर्मस्ट्रङ्ग- चन्द्रमामा पाइला टेक्ने दुनियाँका पहिलो अन्तरिक्ष यात्री।
१९०१: द्वारका प्रसाद मिश्रा- भारतका प्रसिद्ध राजनीतिज्ञ, स्वतन्त्रता सेनानी, पत्रकार, साहित्यकार तथा मध्य प्रदेशका पूर्व मुख्यमन्त्री।
१९०७: बी. जी. रेड्डी- मद्रास विधान सभाका सदस्य।
१९१५: शिवमङ्गल सिंह सुमन- प्रसिद्ध प्रगतिशील कवि।
१९२४: जी. जी. स्वेल- भारतको लोकसभाका उपाध्यक्ष थिए।
१९२९: अरविन्द जोशी- चिनिएका भारतीय अभिनेता थिए।
१९३६: सुरेश मेहता- भारतीय जनता पार्टीका राजनीतिज्ञ र गुजरातका भूतपूर्व मुख्यमन्त्री।
१९४७: वीरेन डङ्वाल- हिन्दीका प्रसिद्ध कवि।
१९६९: वेङ्कटेश प्रसाद- भारतीय क्रिकेटर।
१९७५: काजोल मुखर्जी- भारतीय अभिनेत्री।
१९८०: वत्सल सेठ- भारतीय अभिनेता।
१९८१: सचिन बन्सल- फ्लिपकार्टका सह-संस्थापक।
१९८७: जेनेलिया डिसूजा- भारतीय अभिनेत्री।
१९९९: अहसास चन्ना- भारतीय अभिनेत्री।
५ अगस्तमा भएका निधनहरू~
१८९५: फ्रेडरिक एङ्गेल्स- जर्मन सामाजिक दार्शनिक र क्रान्तिकारी (कार्ल मार्क्सका सह-लेखक)।
१९५०: गोपीनाथ बोर्दोलोई- भारतका प्रसिद्ध स्वतन्त्रता सेनानी र असमका प्रथम मुख्यमन्त्री थिए।
१९६२: मर्लिन मुनरो- अमेरिकी हलिउड अभिनेत्री र सांस्कृतिक आइकन।
१९९८: टोडर जिकोभ- बुल्गेरियाका ३६औं प्रधानमन्त्री थिए।
१९९८: केशब चन्द्र गोगोई- भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसका एक राजनीतिज्ञ, जो असमका मुख्यमन्त्री रहेका थिए।
२०००: लाला अमरनाथ- भारतका महान् र ख्यातिप्राप्त क्रिकेटरहरूमध्ये एक थिए।
२०००: एलेक गिनिज- प्रसिद्ध ब्रिटिश अभिनेता (फिल्म ‘स्टार वार्स’ फेम)।
२०१४: प्राण कुमार शर्मा- प्रसिद्ध कार्टुनिस्ट, जसले ‘चाचा चौधरी’ कार्टुन चरित्र बनाए।
२०१४: जेम्स ब्राडी- अमेरिकाका पूर्व रिगन प्रेस सचिव र बन्दुक नियन्त्रण कार्यकर्ता।
२०२०: सादिया देहलवी- जानी-मानी लेखिका, एक्टिभिस्ट र फिल्म निर्माता।
२०२५: सत्यपाल मलिक- जम्मु-कश्मीरका पूर्व राज्यपाल।
५ अगस्तका महत्त्वपूर्ण अवसर तथा उत्सवहरू~
अन्तर्राष्ट्रिय ट्राफिक लाइट दिवस: १९१४ मा अमेरिकाको क्लीभल्याण्ड शहरमा पहिलो पटक इलेक्ट्रिक ट्राफिक सिग्नल लगाइएको सम्झनामा मनाइन्छ।
About Author
