बिर्तामोड: नेपाल–चीन व्यापारको महत्वपूर्ण प्रवेशद्वार तातोपानी नाका डेढ महिनादेखि पहिरोका कारण ठप्प हुँदा सीमावर्ती व्यापारको संरचनागत कमजोरी फेरि उजागर भएको छ। चीनतर्फ भन्सार प्रक्रिया पूरा गरेका करिब ८५ कन्टेनरदेखि नेपाल प्रवेश गरिसकेका मालवाहकसम्म बीच बाटोमै अलपत्र छन्। लिपिङ, इको र डाक्लाङ क्षेत्रमा सडक कटान तथा पहिरोले आवागमन जोखिमपूर्ण बनाएको छ।
तातोपानीको समस्या केवल प्राकृतिक विपत्तिको परिणाम होइन, भौगोलिक जोखिम, कमजोर पूर्वाधार, सीमापार समन्वयको अभाव र दीर्घकालीन पहिरो व्यवस्थापनको कमजोरी पनि यसका कारण हुन्। भूकम्पपछि पुनः सञ्चालनमा आए पनि यो नाका अझै भरपर्दो र वर्षायाममै निर्बाध चल्ने अवस्थामा पुग्न सकेको छैन।
तातोपानीबाट फलफूल, तरकारी, तयारी पोसाक र विद्युतीय सामग्री आयात हुने भएकाले अवरोधले व्यापार लागत, आपूर्ति शृङ्खला र बजार मूल्यमा प्रत्यक्ष असर पार्न सक्छ। नेपालका लागि समस्या अझ गम्भीर छ, किनकि रसुवा र कोरलाजस्ता वैकल्पिक उत्तरी नाकासमेत वर्षायाममा पहिरोको जोखिमबाट मुक्त छैनन्।
सडक विभागले तत्काल अलपत्र कन्टेनर निकाल्ने र बर्खापछि पहिरो स्थिरीकरण गर्ने योजना अघि सारेको छ। तर दीर्घकालीन समाधानका लागि नाका केन्द्रित सडक मात्र होइन, चीनसँगको सीमापार पूर्वाधार, वैकल्पिक मार्ग, आपत्कालीन व्यवस्थापन र नियमित प्राविधिक समन्वय आवश्यक छ।
तातोपानीको अवरोधले स्पष्ट सन्देश दिएको छ
नेपाल–चीन व्यापार विस्तारको आधार व्यापारिक सम्झौता होइन, भरपर्दो सीमावर्ती पूर्वाधार र संकट व्यवस्थापन क्षमता पनि हो।