नयाँ दिल्ली: ​इरान र अमेरिकाबीचको सैन्य तथा कूटनीतिक द्वन्द्व अहिले निर्णायक मोडमा पुगेको छ। इस्लामावादमा भएको वार्ता कुनै ठोस निष्कर्षबिना टुङ्गिएपछि इरानी संसदका सभामुख मोहम्मद बगर गालिबाफले इरानी टेलिभिजनमार्फत देशको आधिकारिक धारणा सार्वजनिक गर्दै अमेरिकालाई कडा चेतावनी दिएका छन्।
​होर्मुज जलसन्धि र नौसैनिक नाकाबन्दी
​विश्वको तेल व्यापारका लागि मेरुदण्ड मानिने होर्मुज जलसन्धि (Strait of Hormuz) अहिले युद्धको केन्द्र बनेको छ। अमेरिकाले इरानमाथि दबाब बढाउन यस क्षेत्रमा नौसैनिक नाकाबन्दी गरेको छ। यसको जवाफमा गालिबाफले स्पष्ट पारेका छन् कि यदि इरानी जहाजहरूले उक्त मार्ग प्रयोग गर्न पाउँदैनन् भने इरानले अरू कुनै पनि देशका जहाजलाई त्यहाँबाट जान दिने छैन। पछिल्लो समय भारतीय झण्डावाहक जहाजहरूमाथि भएको आक्रमणले यस क्षेत्रको सुरक्षा व्यवस्था थप जटिल बनाएको छ।
​सैन्य दाबी र प्राविधिक युद्ध
​गालिबाफका अनुसार इरानले परम्परागत युद्धको सट्टा ‘असममित युद्ध’ (Asymmetric War) मार्फत अमेरिकालाई चुनौती दिइरहेको छ। इरानले आफ्नै प्रविधिको प्रयोग गरी अमेरिकी एफ-३५ लडाकु विमानलाई आपतकालीन अवतरण गर्न बाध्य पारेको दाबी गरेको छ। यद्यपि अमेरिकाले यसलाई प्राविधिक समस्या भनेको छ, तर इरानले यसलाई आफ्नो ठूलो सैन्य सफलताको रूपमा प्रस्तुत गरिरहेको छ। उनले इरानसँग अहिले १८० भन्दा बढी अत्याधुनिक ड्रोनहरू अपरेसनल रहेको समेत जानकारी दिएका छन्।
​इस्लामावाद वार्ता र ट्रम्पको दाबी
​पाकिस्तानको इस्लामावादमा अमेरिकी उप-राष्ट्रपति जेडी भेन्सको नेतृत्वमा भएको वार्ता कुनै सहमतिमा पुग्न सकेन। तर, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरान ‘सबै कुरामा सहमत भएको’ दाबी गरेका छन्। ट्रम्पका अनुसार इरान आफ्नो युरेनियम संवर्द्धन रोक्न र मौज्दात हस्तान्तरण गर्न तयार भएको छ। अर्कोतर्फ, इरानी विदेश मन्त्रालयले भने अहिलेसम्म कुनै पनि अन्तिम निर्णय नभएको र आफूहरू कुनै पनि किसिमको ‘अल्टिमेटम’ स्वीकार नगर्ने अडान राखेको छ।
​क्षेत्रीय शक्ति र इरानका सर्तहरू
​इरानले लेबनानमा हिजबुल्लाह, यमनमा हुथी र गाजामा हमास (जसलाई इरानले ‘प्रतिरोधको धुरी’ भन्छ) लाई कुनै पनि शान्ति सम्झौतामा सामेल गराउनुपर्ने माग राखेको छ। गालिबाफका अनुसार यी समूहहरूले इरानको सुरक्षाका लागि लडेका हुन्, त्यसैले उनीहरूलाई बाहिर राखेर गरिने कुनै पनि सम्झौता अपूर्ण हुनेछ।
​निष्कर्ष: मध्यस्थता कि थप संघर्ष?
​अहिले पाकिस्तानका सेना प्रमुख जनरल आसिम मुनिरले तेहरान र वासिङ्टनबीच सन्देशवाहकको भूमिका खेलिरहेका छन्। अप्रिल १७ मा लेबनानमा युद्धविराम घोषणा भए पनि होर्मुज जलसन्धिको नाकाबन्दी र इरानको परमाणु कार्यक्रमको विवाद अझै सुल्झिएको छैन।
​इरानभित्रका कट्टरपन्थी समूहहरू अमेरिकामाथिको विश्वासघातलाई लिएर चिन्तित छन् भने नेतृत्व तहले यसलाई कूटनीतिक जीतका रूपमा व्याख्या गरिरहेको छ। आउँदा केही दिनले यो क्षेत्र शान्तितर्फ जान्छ वा ठूलो क्षेत्रीय युद्धतर्फ, भन्ने कुराको निर्धारण गर्नेछ।