गान्तोक: सिक्किम सरकारको स्वास्थ्य तथा परिवार कल्याण विभागले राज्यमा मानसिक स्वास्थ्य सेवालाई अझ बलियो बनाउन एउटा ठुलो र महत्त्वपूर्ण कदम चालेको छ। विभागले बेङ्गलुरुको प्रतिष्ठित ‘राष्ट्रिय मानसिक स्वास्थ्य र स्नायु विज्ञान संस्थान’ (निमह्यान्स) सँग मिलेर ‘सिक्किम इन्स्पायर्स’ पहल अन्तर्गत आजदेखि तीन दिने ‘मास्टर ट्रेनर्स ट्रेनिङ प्रोग्राम अन सुसाइड प्रिभेन्सन’ (आत्महत्या रोकथाम प्रशिक्षण कार्यक्रम) को भव्य सुरुवात गरेको छ।
गान्तोकमा सुरु भएको यस विशेष कार्यक्रममा सिक्किमका सबै जिल्लाका मनोचिकित्सक, मनोवैज्ञानिक, साइक्याट्रिक सामाजिक कार्यकर्ता र काउन्सिलरहरू भेला भएका छन्। यस प्रशिक्षणको मुख्य उद्देश्य मानसिक तनावमा परेका वा आत्महत्याको जोखिममा रहेका मानिसहरूको समयमै पहिचान गर्ने, उनीहरूको अवस्थाको मूल्याङ्कन गर्ने, सही परामर्श दिने र आवश्यकता अनुसार ठुला अस्पतालमा रेफर गर्ने क्षमतालाई अझ तिखार्नु रहेको छ।
कार्यक्रमको उद्घाटन सत्रमा सिक्किम स्वास्थ्य विभागकी वरिष्ठ क्लिनिकल साइकोलोजिस्ट एवं सिक्किम इन्स्पायर्सकी नोडल अधिकारी डा. सोनाम ओङ्मु लासोपाले सबैलाई स्वागत गर्नुभयो। यसपछि स्वास्थ्य विभागकी प्रधान निर्देशक डा. पेमा सेदेन लेप्चाले दीप प्रज्वलन गरी कार्यक्रमको औपचारिक उद्घाटन गर्नुभयो। आफ्नो सम्बोधनमा प्रधान निर्देशक डा. लेप्चाले सिक्किम सरकार राज्यमा मानसिक स्वास्थ्य सेवा र आत्महत्या रोकथामका प्रयासहरूलाई सुदृढ गर्न पूर्ण रूपमा प्रतिबद्ध रहेको कुरा दोहोर्याउनुभयो।
उहाँले एउटा सुखद तथ्याङ्क साझा गर्दै भन्नुभयो कि जिल्ला मानसिक स्वास्थ्य कार्यक्रम, सामुदायिक आउटरिच, विद्यालयहरूमा मानसिक स्वास्थ्य गतिविधि र क्राइसिस इन्टरभेन्सन सेवाहरूको निरन्तर प्रयासले गर्दा सन् २०२२ देखि २०२४ को बीचमा सिक्किममा आत्महत्याको दरमा १५.८ प्रतिशतले कमी आएको छ। सरकारले यस दरलाई अझ घटाउन आफ्नो संकल्प जारी राख्ने उहाँले स्पष्ट पार्नुभयो।
यस सत्रमा निमह्यान्स की मनोरोग विभागकी प्रोफेसर डा. गीता देसाईले पनि आफ्नो विचार राख्नुभयो। उहाँले आत्महत्या रोकथामका लागि सुरुवाती चरणमै समस्या पहिचान गर्नु, समयमै कदम चाल्नु र समुदायमा आधारित एउटा मायालु वातावरण तयार पार्नु आवश्यक रहेको कुरामा जोड दिनुभयो। मानसिक तनावमा परेका मानिसहरूका लागि पहिलो सहाराका रूपमा स्वास्थ्य कार्यकर्ताहरूको भूमिका निकै ठुलो हुने उहाँले बताउनुभयो।
यसै अवसरमा स्वास्थ्य कार्यकर्ताहरूका लागि तयार पारिएको ‘सिक्किममा आत्महत्या रोकथामका लागि सहजकर्ताको म्यानुअल’ (फैसिलिटेटर मैनुअल फॉर सुसाइड प्रिवेंशन इन सिक्किम) को आधिकारिक रूपमा विमोचन पनि गरियो। उद्घाटन सत्रको अन्त्यमा स्वास्थ्य विभागकी उप-सचिव एवं सिक्किम इन्स्पायर्सकी सह-नोडल अधिकारी सुश्री प्रतीक्षा शर्माले धन्यवाद ज्ञापन गर्नुभयो।
यस तीन दिने प्रशिक्षणमा निमह्यान्सकी प्रोफेसर डा. गीता देसाई, क्लिनिकल साइकोलोजीकी प्रोफेसर डा. वीना एस. र स्वास्थ्य विभागकी डा. सोनाम ओङ्मु लासोपाले मुख्य प्रशिक्षकको रूपमा प्रशिक्षण दिइरहनुभएको छ।
यहाँ प्रशिक्षित भएका विशेषज्ञहरूले अब ‘मास्टर ट्रेनर्स’ का रूपमा काम गर्नेछन् र उनीहरूले पछि गएर राज्यभरिका हेल्थ एन्ड वेलनेस सेन्टरहरू र गाउँ-गाउँमा कार्यरत मिड-लेभल स्वास्थ्य प्रदायक, स्वास्थ्य शिक्षक, फ्रन्टलाइन स्वास्थ्य कार्यकर्ता र आशा (ASHA) दिदीहरूलाई प्रशिक्षण दिनेछन्। यो अभियानले गर्दा सिक्किममा मानसिक तनाव वा भावनात्मक संकटमा परेका मानिसहरूलाई गाउँघरमै सुरुवाती सहयोग, समयमै रेफरल र फलो-अप हेरचाह प्रदान गर्न सकिने एउटा दह्रो नेटवर्क तयार हुने आशा गरिएको छ।
स्वास्थ्य तथा परिवार कल्याण विभागले सिक्किममा एउटा संवेदनशिल, उत्तरदायी र सजिलै उपलब्ध हुने मानसिक स्वास्थ्य प्रणाली निर्माण गर्न र हरेक खाँचोमा परेका व्यक्तिलाई समयमै आशा र हेरचाह पुर्याउन आफ्नो प्रतिबद्धता फेरि पनि दोहोर्याएको छ।
About Author
