नयाँ दिल्ली: भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण विभाग (एएसआई)ले आईजीआई विमानस्थलबाट चोरी भएको ऐतिहासिक मूर्तिको रहस्य पत्ता लगाउन सकेको थिएन। धेरै पुस्तक र शास्त्रहरूमा पनि मूर्तिको बारेमा जानकारी पाइएन। अन्ततः एएसआईले तन्त्रशास्त्रको खोजी गर्न थाले, जसबाट सफलता प्राप्त भयो। यो करिब छर सय वर्ष पुरानो काँसाबाट बनेको ‘कोतारक्षी’ अर्थात् दश हात भएको माता चामुण्डाको मूर्ति हो। यसको मूल्य करिब तीन करोड रुपियाँ पर्ने अनुमान गरिएको छ। सन् २०२१ मा ओडिशाको बडचानामा चोरी भएको मन्दिरबाट प्रधानमन्त्री कार्यालयको निर्देशनपछि गत महिना यसलाई स्थापना गरिएको थियो। यो ऐतिहासिक मुर्ति चोरेर विदेश लागिरहेएको थियो। एएसआईले यो मूर्ति चोरी भएको एक वर्षपछि २०२२ मा थाहा पाए। हङकङ लैजाँदै गरेको इन्दिरा गान्धी विमानस्थलमा भन्सारले रोकेको थियो।
एएसआईको टोली यस मूर्तिको निरीक्षण गर्न गएको थियो, धेरै अध्ययन पछि एएसआईले मूर्ति विदेश पठाउन बन्द गरे, तर एएसआईले यस मूर्तिको ऐतिहासिकता बारे कुनै जानकारी पाउन सकेन। यस मूर्तिको तस्वीर खिचेपछि संरक्षित मूर्तिहरूपछि अन्य ठूला मूर्तिहरूको बारेमा पनि जानकारी लिइयो तर केही भेटिएन। मूर्ति रहस्य बन्यो। त्यसपछि एएसआईलाई तन्त्रशास्त्रमा मूर्ति खोज्ने विचार आयो। तन्त्रशास्त्रसँग सम्बन्धित धेरै पुस्तकहरू अध्ययन गरेपछि एएसआई ओडिशाको तन्त्र विद्यासँग सम्बन्धित ओडिशा पुर्तकको तन्त्र र सक्ता कलामा पुगे। यो ओडिशामा प्रचलित तन्त्र विद्यासँग सम्बन्धित छ। प्रो. थोमस डोनाल्डसनद्वारा लेखिएको यस पुस्तकको तेस्रो खण्डमा अन्ततः ऐतिहासिक मूर्तिको बारेमा तस्वीर र जानकारी फेला पर्यो। यसपछि मूर्तिको बारेमा जानकारी लिनको लागि एएसआईको टोली ओडिशाको बडचानामा पठाइएको थियो, जहाँ मानिसहरूले तस्वीरको माध्यमबाट मूर्तिको पहिचान गरे। गाउँका मानिसहरूले मूर्ति चोरीको मुद्दामा दर्ता भएको प्राथमिकी पनि देखाए।
मन्दिरबाट मूर्ति चोरी भएपछि गाउँले त्रसित भएका थिए। त्यहाँ मन्दिरबाट मूर्ति चोरी हुनु भनेको केही नराम्रो हुन लागेको भन्ने जनविश्वास थियो। कोतारक्षीको मुर्ति फेला परेको थाहा पाएपछि गाउँलेहरूले प्रधानमन्त्री कार्यालयलाई फिर्ता गर्न पत्र लेखेका थिए। त्यसपछि प्रधानमन्त्री कार्यालयले उक्त मूर्तिलाई मन्दिरमा फिर्ता गर्न निर्देशन दिएको थियो। पत्र पाएपछि एएसआईले भन्सारमा पठाए। केन्द्रीय मन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको पहलमा ओडिशाको त्यही मन्दिरमा ऐतिहासिक मूर्ति स्थापना गरिएको थियोl एएसआईले मूर्ति आफैं दर्ता गर्नुका साथै सुरक्षाको पनि प्रबन्ध मिलाएको छ।
About Author
