नयाँ दिल्ली: २४ अगस्ट विश्व इतिहासमा युद्ध, राजनीति, विज्ञान, प्रविधि, साहित्य, संस्कृति र राष्ट्रिय स्वतन्त्रताका दृष्टिले महत्वपूर्ण दिन हो। प्राचीन रोमन इतिहासदेखि आधुनिक अन्तरिक्ष अनुसन्धानसम्मका अनेकौँ घटना यसै दिनसँग जोडिएका छन्।
२४ अगस्टका प्रमुख ऐतिहासिक घटना~
४९ ईसा पूर्व: जुलियस सिजरका सेनापति गाइस स्क्रिबोनियस कुरियोको सेना बग्राडासको युद्धमा पराजित भयो।
७९ ईस्वी: इटालीको माउन्ट भेसुभियस ज्वालामुखी विस्फोट हुँदा पोम्पेई, हर्कुलेनियमलगायतका शहरहरू ज्वालामुखीय खरानीमा पुरिए। तर २४ अगस्टलाई विस्फोटको परम्परागत मिति मानिए पनि नयाँ प्रमाणका आधारमा केही इतिहासकारले अक्टोबरमा विस्फोट भएको हुनसक्ने बताएका छन्।
४१०: भिसिगोथ राजा अलारिकको नेतृत्वमा रोममा आक्रमण भयो। रोमन साम्राज्यको इतिहासमा यो अत्यन्त महत्वपूर्ण घटना मानिन्छ।
४५५: भ्यान्डल राजा गेन्सेरिकको नेतृत्वमा रोममाथि अर्को ठूलो आक्रमण तथा लुटपाट भयो।
१३४९: जर्मनीको मेन्जमा प्लेग फैलिएको आरोपमा हजारौँ यहुदीहरूको हत्या गरिएको ऐतिहासिक घटना भयो।
१४५६: जर्मनीको मेन्जमा गुटेनबर्ग बाइबिलको छपाइ पूरा भयो। यसले युरोपमा पुस्तक प्रकाशन तथा ज्ञानको प्रसारमा ठूलो परिवर्तन ल्यायो।
१४८२: इङ्ल्यान्डको सेनाले स्कटल्यान्डबाट बेरविक-अपॉन-ट्वीड कब्जा गर्‍यो।
१५११: पोर्चुगिज सेनाले मलक्का कब्जा गर्‍यो, जसले एसियाली समुद्री व्यापारमा पोर्चुगलको प्रभाव बढायो।
१५१६: ओटोमन सुल्तान सेलिम प्रथमको सेनाले मार्ज दाबिकको युद्धमा मामलुक सेनालाई पराजित गर्‍यो।
१५७२: फ्रान्समा सेन्ट बार्थोलोम्यु दिवसको नरसंहार सुरु भयो। ह्युगेनोट प्रोटेस्टेन्टहरूविरुद्ध भएको यस हिंसामा ठूलो संख्यामा मानिस मारिए।
१८१४: १८१२ को युद्धका क्रममा बेलायती सेनाले वासिङ्टन डीसीमा प्रवेश गरी ह्वाइट हाउस, क्यापिटल र अन्य सरकारी भवनमा आगो लगायो।
१८२१: स्पेन र मेक्सिकोबीच कोर्डोबा काे संधि मा हस्ताक्षर भयो, जसले मेक्सिकोको स्वतन्त्रताको बाटो खोल्यो।
१८६९: कर्नेलियस स्वार्टवाउटले आधुनिक वाफल आइरनको पेटेन्ट लिए। यही घटनासँग जोडेर अमेरिकामा २४ अगस्टलाई नेशनल वाफल डे पनि मनाइन्छ।
२०औँ शताब्दी
१९१२: अमेरिकी कांग्रेसले अलास्का टेरिटोरी स्थापना गर्ने व्यवस्था पारित गर्‍यो।
१९१४: प्रथम विश्वयुद्धका क्रममा जर्मन सेनाले बेल्जियमको नामुर कब्जा गर्‍यो।
१९३१: फ्रान्स र सोभियत संघबीच तटस्थता सम्बन्धी सम्झौता भयो।
१९३२: अमेलिया इयरहार्टले अमेरिकाभरि एक्लै ननस्टप उडान पूरा गरिन्। उनी यस्तो उपलब्धि हासिल गर्ने पहिलो महिला बनिन्।
१९४२: दोस्रो विश्वयुद्धको बैटल ऑफ़ द ईस्टर्न सोलोमन भयो। जापानी विमानवाहक जहाज रयुजो डुब्यो र अमेरिकी यूएसएस एंटरप्राइज़ क्षतिग्रस्त भयो।
१९४९: उत्तरी अटलांटिक संधिलागू भयो, जसले नाटाे को सामूहिक सुरक्षा संरचनालाई औपचारिक रूप दियो।
१९५४: अमेरिकी राष्ट्रपति ड्वाइट आइजनहावरले कम्युनिस्ट नियंत्रण अधिनियममा हस्ताक्षर गरे।
१९६९: भारतका भी. भी. गिरि भारतको चौथो राष्ट्रपतिमा निर्वाचित भए।
१९७४: फखरुद्दिन अली अहमद भारतको पाँचौँ राष्ट्रपतिमा निर्वाचित भए।
१९७५: बेलायतको वेल्समा क्वीन ब्यान्डले ‘’बोहेमियन रैप्सोडी’’ उत्पादन हुने रेकर्डिङ सत्र सुरु गर्‍यो।
१९८१: जोन लेननको हत्या गर्ने मार्क डेभिड च्यापम्यानलाई २० वर्षदेखि आजीवन कारावाससम्मको सजाय सुनाइयो।
१९८९: अमेरिकी बेसबल खेलाडी पीट रोजलाई जुवा प्रकरणमा बेसबलबाट आजीवन प्रतिबन्ध लगाइयो।
१९९१: सोभियत संघमा असफल सत्ता–पलटको प्रयासपछि युक्रेनको संसदले स्वतन्त्रताको घोषणा गर्‍यो। यही दिन अहिले युक्रेनको स्वतन्त्रता दिवसका रूपमा मनाइन्छ।
१९९२: हरिकेन एंड्रयू अमेरिकाको फ्लोरिडामा प्रवेश गर्दा ठूलो विनाश भयो। फ्लोरिडा, लुइजियाना र बहामासमा गरी ६५ जनाको मृत्यु र २६ अर्ब डलरभन्दा बढी क्षति भएको थियो।
१९९४: इजरायल र प्यालेस्टाइनबीच पश्चिम किनाराका केही क्षेत्रमा सीमित स्वशासनसम्बन्धी प्रारम्भिक सम्झौता भयो।
१९९५: माइक्रोसफ्टले विंडोज ९५ सार्वजनिक गर्‍यो। स्टार्ट मेनू र टास्कबार जस्ता सुविधाले कम्प्युटर प्रयोगको शैलीमा ठूलो प्रभाव पार्‍यो।
२०००: अमेरिकामा ‘सर्वाइवर’को पहिलो सिजनको अन्तिम कार्यक्रम हेर्न करिब ५१ मिलियन दर्शक जोडिएका थिए।
२००३: जूली क्रोन अमेरिकामा एक मिलियन डलर पुरस्कार भएको घोडदौड जित्ने पहिलो महिला जकी बनिन्।
२००६: अन्तर्राष्ट्रिय खगोलीय संघ (आईएयू) ले ग्रहको परिभाषा पुनःनिर्धारण गर्दै प्लूटोलाई ‘बौना ग्रह’को वर्गीकरण गर्‍यो। त्यसपछि सौर्यमण्डलमा मान्य ग्रहको संख्या आठ भयो।
२०१२: नर्वेको अदालतले एन्डर्स बेहरिङ ब्रेभिकलाई २०११ को आक्रमणमा ७७ जनाको हत्या गरेको अभियोगमा दोषी ठहर गर्दै २१ वर्षको सजाय सुनायो।
२०१७: जीपीएस प्रणालीमा करिब तीन घण्टासम्म स्थान निर्धारणमा केही फिटसम्मको त्रुटि देखिएको थियो। यसको कारण रकेटबाट सिर्जित आयनोस्फेरिक प्रभाव थियो।
२०२३: भारतको चन्द्रयान–३ अभियानको ल्यान्डर २३ अगस्टमा चन्द्रमामा सफलतापूर्वक अवतरण गरेपछि २४ अगस्टमा रोभर ‘प्रज्ञान’ चन्द्र सतहमा सञ्चालनमा आएको थियो। यो भारतको अन्तरिक्ष अनुसन्धान इतिहासको महत्वपूर्ण उपलब्धि बन्यो।
सन् २०२५ को २४ अगस्ट
२०२५: युक्रेनले आफ्नो ३४औँ स्वतन्त्रता दिवस मनायो। कीभको सोफिया स्क्वायरमा राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्की, प्रथम महिला ओलेना जेलेन्स्का, प्रधानमन्त्री युलिया स्विरीडेन्को तथा क्यानडा, अमेरिका र युरोपका विभिन्न उच्च अधिकारीहरूको सहभागितामा समारोह आयोजना गरियो।
सोही दिन राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले कीभको मैदान इंडिपेंडेंस स्क्वायरबाट राष्ट्रका नाममा सम्बोधन गर्दै युद्धका बीच पनि युक्रेनको स्वतन्त्रता र सार्वभौमिकताको रक्षा गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे।
२४ अगस्टमा जन्मिएका चर्चित व्यक्तिहरू~
१७५९ — विलियम विल्बरफोर्स: बेलायती राजनीतिज्ञ तथा दासप्रथा उन्मूलन अभियानकर्ता।
१८९९ — जर्ज लुइस बोर्खेस: अर्जेन्टिनाका विश्वप्रसिद्ध लेखक तथा कवि।
१९२९ — यासिर अराफात: प्यालेस्टिनी नेता।
१९४५ — भिन्स म्याकमहोन: अमेरिकी व्यवसायी तथा कुस्ती प्रवर्द्धक।
१९५७ — स्टेफन फ्राइ: बेलायती अभिनेता, लेखक तथा हास्य कलाकार।
१९५८ — स्टिभ गुटेनबर्ग: अमेरिकी अभिनेता।
१९६० — क्याल रिप्केन जुनियर: अमेरिकी बेसबल खेलाडी।
१९६५ — मार्ली म्याटलिन: अमेरिकी अभिनेत्री तथा एकेडेमी अवार्ड विजेता।
१९८१ — चाड माइकल मरे: अमेरिकी अभिनेता।
१९८८ — रुपर्ट ग्रिन्ट: बेलायती अभिनेता।
१९८८ — माया योशिदा: जापानी फुटबल खेलाडी।
यीमध्ये बोर्खेस, अराफात, स्टेफन फ्राइ, क्याल रिप्केन जुनियर, मार्ली म्याटलिन र रुपर्ट ग्रिन्ट विशेष रूपमा चर्चित नाम हुन्।
२४ अगस्टमा निधन भएका चर्चित व्यक्तिहरू~
१९४३ — सिमोन वेल: फ्रान्सेली दार्शनिक तथा सामाजिक चिन्तक।
१९५४ — गेटुलियो भार्गास: ब्राजिलका पूर्व राष्ट्रपति।
१९८३ — स्कट नियरिङ: अमेरिकी लेखक तथा शिक्षाविद्।
२०१४ — रिचर्ड एटनबरो: बेलायती अभिनेता, निर्देशक तथा निर्माता।
२०१५ — चार्ली कफी: अमेरिकी फुटबल खेलाडी तथा प्रशिक्षक।
२०१५ — जस्टिन विल्सन: बेलायती मोटर रेसिङ चालक।
२०१६ — वाल्टर शेल: जर्मनीका पूर्व राष्ट्रपति।
२०१७ — जे थोमस: अमेरिकी अभिनेता तथा हास्य कलाकार।
२०२० — गेल शीही: अमेरिकी लेखिका तथा पत्रकार।
२०२१ — चार्ली वाट्स: Rolling Stones का प्रसिद्ध ड्रमर।
२०२३ — ब्रे व्याट: अमेरिकी पेशेवर कुस्ती खेलाडी।
२०२४ — क्रिस्टोफ डाउम: जर्मन फुटबल प्रशिक्षक।
२४ अगस्टका प्रमुख दिवस~
युक्रेनको स्वतन्त्रता दिवस
२४ अगस्ट १९९१ मा स्वतन्त्रता घोषणा गरिएको सम्झनामा मनाइन्छ। सन् २०२५ मा युक्रेनले यसको ३४औँ वार्षिकोत्सव मनाएको थियो।
भेसुभियससँग जोडिएको ऐतिहासिक दिवस
सन् ७९ को विनाशकारी ज्वालामुखी विस्फोटसँग जोडेर २४ अगस्टलाई स्मरण गरिन्छ। यद्यपि विस्फोटको मितिबारे आधुनिक अनुसन्धानमा मतभेद छ।
नेशनल वाफल डे
अमेरिकामा १८६९ मा कर्नेलियस स्वार्टवाउटले वाफल आइरनको पेटेन्ट लिएको घटनासँग जोडेर मनाइने लोकप्रिय दिवस हो।
२४ अगस्टका १० रोचक तथ्य~

१. गुटेनबर्ग बाइबिलको छपाइ पूरा भएको दिन।

२. वासिङ्टन डीसीमा बेलायती सेनाले ह्वाइट हाउस जलाएको दिन।

३. अमेलिया इयरहार्टले अमेरिकाभरि एक्लै ननस्टप उडान गरेको दिन।

४. नाटाे सन्धि औपचारिक रूपमा लागू भएको दिन।

५. युक्रेनले सोभियत संघबाट स्वतन्त्रताको घोषणा गरेको दिन।

६. हरिकेन एंड्रयूले फ्लोरिडामा ठूलो विनाश गरेको दिन।

७. विंडोज़ ९५ सार्वजनिक भएको दिन।

८. प्लूटोलाई बौना ग्रहको वर्गमा राखिएको दिन।

९. चन्द्रयान–३ को रोभर ‘प्रज्ञान’ले चन्द्र सतहमा सञ्चालन सुरु गरेको दिन।

१०. सन् २०२५ मा युक्रेनले आफ्नो ३४औँ स्वतन्त्रता दिवस मनाएको दिन।