नयाँ दिल्ली: ​२२ जुनको दिन भारत, नेपाल र विश्व इतिहासमा धेरै महत्त्वपूर्ण घटनाहरूका लागि सम्झिने गरिन्छ। नेताजी सुभाषचन्द्र बोसद्वारा ‘अल्ल इन्डिया फरवार्ड ब्लक’ को गठनदेखि द्वितीय विश्वयुद्धमा जर्मनीले सोवियत संघमाथि गरेको आक्रमण र आधुनिक युगका प्रविधि-पर्यावरणका घटनाहरू यसै दिन दर्ता छन्।
​१६औं देखि १८औं शताब्दी~
​१५५५: मुगल सम्राट हुमायूँले सिकन्दर सूरीलाई पराजित गरी आफ्ना पुत्र अकबरलाई उत्तराधिकारी घोषित गरे।
​१५९३: ओटोमन सेना र ह्याब्सबर्ग साम्राज्यबीच क्रोएसियाको सिसकमा भीषण युद्ध सुरु भयो, जसले लामो युद्धको रूप लियो।
​१६३३: महान खगोलशास्त्री ग्यालिलियो ग्यालिलीलाई क्याथोलिक चर्चले आफ्नो वैज्ञानिक विचार (जसमा उनले पृथ्वीले सूर्यको परिक्रमा गर्छ भनेका थिए) त्याग्न बाध्य पारे।
​१७४०: पर्सियाका राजा फ्रेडरिक द्वितीयले राज्यमा अत्याचार समाप्त गर्दै प्रेस स्वतन्त्रताको ग्यारेन्टी गरे।
​१७५७: भारतमा इतिहास बदल्ने ‘प्लासीको युद्ध’ भन्दा ठीक एक दिन अघि इस्ट इन्डिया कम्पनी र बंगालका नवाब सिराजुद्दौलाबीच अन्तिम सैन्य तयारी र संघर्षको पृष्ठभूमि तयार भयो।
​१७९९: ब्रिटेन र रूसले बाताभियन गणराज्य माथि आक्रमण गर्ने सम्झौता गरे।
​१९ औं शताब्दी~
​१८०७: अमेरिकी र ब्रिटिश जहाजबीच भर्जिनियाको तटमा ‘चेसापिक-लेपर्ड मामला’ नामक ऐतिहासिक विवाद भयो। यसले अमेरिका र ग्रेट ब्रिटेनबीच तनाव बढायो, जुन पछि गएर १८१२ को युद्धको कारण बन्यो।
​१८१४: ब्रिटिश युद्धपोत एचएमएस लेन्डरले नोभा स्कोटियाको सेबल टापु नजिक अमेरिकी जहाज यूएसएस र्याटलस्नेकलाई पराजित गर्‍यो।
​१८२६: पनामामा आयोजित ‘प्यान-अमेरिकन कांग्रेस’ ले अमेरिकी गणराज्यहरूलाई एकजुट गर्ने प्रयास गर्‍यो, जुन असफल साबित भयो।
​१८५७: लन्डनको प्रसिद्ध ‘भिक्टोरिया र अल्बर्ट संग्रहालय’ आधिकारिक रूपमा रानी भिक्टोरियाद्वारा उद्घाटन गरियो।
​१८६५: विश्व क्रिकेटका दिग्गज डा. डब्ल्यु. जी. ग्रेसले प्रथम श्रेणी क्रिकेटमा डेब्यु गरे।
​१८९७: भारतको स्वतन्त्रता संग्राममा पुणे (महाराष्ट्र) मा चापेकर दाजुभाइ (दामोदर र बालकृष्ण) ले ब्रिटिश प्लेग कमिश्नर र्यान्ड र लेफ्टिनेन्ट एम्हर्स्टको गोली हानी हत्या गरे।
​२० औं शताब्दी~
​१९०६: स्वीडेनले आधिकारिक रूपमा आफ्नो राष्ट्रिय ध्वज अपनायो।
​१९११: किङ जर्ज पञ्चम र रानी मेरी अफ टेकको लन्डनको वेस्टमिन्स्टर एब्बेमा राज्याभिषेक भयो र उनीहरू बेलायतका सम्राट बने।
​१९१८: घातक ‘स्पेनिस फ्लू’ ले महामारीको रूप लियो, जसले आगामी केही महिनामा विश्वभर करोडौं मानिसको ज्यान लियो।
​१९३७: क्यामिल चोट्याम्प्स तेस्रो पटक फ्रान्सको प्रधानमन्त्री बने।
​१९३९: नेताजी सुभाषचन्द्र बोसले भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस भित्र एउटा नयाँ गुटको रूपमा ‘अल इन्डिया फरवार्ड ब्लक’ को स्थापना गरे।
​१९४१: द्वितीय विश्वयुद्धका दौरान एडोल्फ हिटलरको नेतृत्वमा जर्मनीले सोवियत संघमाथि इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो सैन्य आक्रमण ‘ऑपरेशन बारब्रोसा’ सुरु गर्‍यो।
​१९४४: अमेरिकाले दोस्रो विश्वयुद्धका सेवानिवृत्त सैनिकहरूको कल्याण र मद्दतका लागि ऐतिहासिक ‘जी.आई. बिल’ कानुन बनायो।
​१९४५: द्वितीय विश्वयुद्ध अन्तर्गत प्रशान्त महासागरको क्षेत्रमा ८२ दिनसम्म चलेको ओकिनावाको भीषण युद्ध (अपरेशन आइसबर्ग) समाप्त भयो।
​१९५७: सोवियत संघले पहिलो पटक आर-१२ मिसाइलको सफल प्रक्षेपण गर्‍यो (नोट: यस मिसाइलको क्युबामा तैनाथीले पछि १९६२ को क्युबा मिसाइल संकट निम्त्याएको थियो)।
​१९६९: अमेरिकाको ओहायोस्थित कुयाहोगा नदी को सतहमा औद्योगिक प्रदूषणका कारण आगो लाग्यो, जसले विश्वव्यापी पर्यावरणीय आन्दोलनलाई ठूलो गति दियो।
​१९७८: अमेरिकी खगोलशास्त्री जेम्स डब्ल्यु. क्रिष्टिले यम (प्लूटो) ग्रहको सबैभन्दा ठूलो चन्द्रमा ‘शेरोन’ को खोज गरे।
​१९८१: अमेरिकी पप स्टार जोन लेनिनका हत्यारा (मार्क डेभिड च्यापम्यान) ले अदालतमा आफ्नो अपराध स्वीकार गरे।
​१९८४: भर्जिन एटलान्टिक एयरवेजले लन्डनको हिथ्रो विमानस्थलबाट आफ्नो पहिलो व्यावसायिक उडान भर्‍यो।
​१९८६: अर्जेन्टिनाका महान फुटबलर डिएगो म्याराडोनाले इङ्ल्यान्ड विरुद्धको फिफा विश्वकप क्वार्टरफाइनल खेलमा आफ्नो प्रसिद्ध र विवादास्पद ‘ह्यान्ड अफ गड’ गोल र ‘शताब्दीकै उत्कृष्ट गोल’ गरे।
​१९९०: फिलिपिन्सको माउन्ट डडिकासमा पानीमुनि रहेको ज्वालामुखी विस्फोट भयो।
​१९९०: शीतयुद्धको सबैभन्दा ठूलो प्रतीक मानिने बर्लिन पर्खालको प्रसिद्ध क्रसिङ पोइन्ट ‘चेकपोइन्ट चार्ली’लाई आधिकारिक रूपमा भत्काइयो/हटाउन सुरु गरियो।
​१९९४: अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल महासंघ (फीफा) ले आफ्नो इतिहासमै पहिलो पटक अमेरिकामा विश्वकपको आयोजना गरिरहेको बेला यो दिन विभिन्न खेलहरू सञ्चालन भए।
​२१ औं शताब्दी~
​२००२: इरानमा आएको ६.५ रेक्टर स्केलको विनाशकारी भूकम्पमा परि ५०० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो।
​२००५: इराकको पुरातात्विक र ऐतिहासिक महत्त्वलाई ध्यानमा राख्दै युनेस्को र विश्व समुदायद्वारा संरक्षणको विशेष पहल गरियो।
​२००६: अमेरिकाले आफ्नो उन्नत मिसाइल रक्षा प्रणाली को सफल परीक्षण गर्‍यो।
​२००७: भारतीय मूलकी अन्तरिक्ष यात्री सुनीता विलियम्स आफ्नो टोलीसहित अन्तरिक्षमा कीर्तिमान कायम गरी सुरक्षित रूपमा धर्तीमा फर्किइन्।
​२००८: तेल उत्पादक र निर्यातक देशहरूको संगठन (ओपेक) को बैठककै बीच अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य बढेर प्रति ब्यारेल १३७ डलर पुग्यो।
​२००९: डिजिटल फोटोग्राफीको तीव्र विकासका कारण ७४ वर्ष पुरानो प्रतिष्ठित ‘कोडाक्रोम रिभर्सल फिल्म’ को उत्पादन र बिक्री बन्द गर्ने घोषणा इस्टम्यान कोडाक कम्पनीले गर्‍यो।
​२०१२: पराग्वेका राष्ट्रपति फर्नान्डो लुगोलाई संसदद्वारा महाभियोग लगाएर पदबाट हटाइयो र फेडेरिको फ्रान्को नयाँ राष्ट्रपति बने।
​२०१६: भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संगठनले एउटै रकेट (पीएसएलवी-सी३४) मार्फत रेकर्ड २० वटा उपग्रहहरू अन्तरिक्षमा प्रक्षेपण गरेर इतिहास रच्यो।
​२०१७: अमेजनले अमेरिकी सुपरमार्केट चेन ‘होल फुड्स’लाई १३.७ अर्ब डलरमा किन्ने ऐतिहासिक सम्झौता प्रक्रियालाई अगाडि बढायो, जसले खुद्रा व्यापारको स्वरूप बदल्यो।
​२०१८: अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले चीनबाट आउने ५० अर्ब डलर बराबरका सामानमा भन्सार शुल्क लगाउने घोषणा गरेपछि विश्वव्यापी ‘अमेरिका-चीन व्यापार युद्ध’ उत्कर्षमा पुग्यो।
​२०१९: ओमानको खाडीमा तेल ट्याङ्करहरूमाथि भएको आक्रमणलाई लिएर अमेरिका र इरानबीचको सैन्य तनाव चरम सीमामा पुग्यो, जसले गर्दा मध्यपूर्वमा युद्धको खतरा बढेको थियो।
​२०२०: विश्वव्यापी कोरोनाभाइरस महामारीका कारण संसारका अधिकांश देशहरूमा लकडाउन, उडान प्रतिबन्ध र सामाजिक दूरीका कडा नियमहरू लागू थिए। यसै समयमा विश्व स्वास्थ्य संगठनले संक्रमणको गतिबारे नयाँ चेतावनी जारी गरेको थियो।
​२०२१: चीनले आफ्नो सिन्जियाङ प्रान्त र तिब्बत जोड्ने रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण विद्युतीय रेलवे लाइन (ल्हासा-न्यिंगची रेलवे) पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा ल्याउने अन्तिम तयारी पूरा गर्‍यो, जसले दक्षिण एसियाली सीमा क्षेत्रमा हलचल ल्यायो।
​२०२२: अफगानिस्तानको पूर्वी क्षेत्रमा आएको ६.१ रेक्टर स्केलको शक्तिशाली भूकम्पमा परी १,००० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो भने हजारौं घाइते भए।
​२०२३: टाइटानिक जहाजको भग्नावशेष हेर्न गएको ‘टाइटान पनडुब्बी’ एटलान्टिक महासागरमा विष्फोट हुँदा त्यसमा सवार पाँचै जना अर्बपति र अन्वेषकहरूको मृत्यु भएको पुष्टि भयो, जसले विश्वको ध्यान तान्यो।
​२०२४: विश्वव्यापी जलवायु परिवर्तनका कारण एसिया र युरोपका धेरै देशहरूमा जुन महिनामा अत्यधिक गर्मीको रेकर्ड तोडियो। साउदी अरबको मक्कामा हज यात्राका क्रममा अत्यधिक गर्मीका कारण १,००० भन्दा बढी तीर्थयात्रीहरूको मृत्यु भएको दुःखद विवरण सार्वजनिक भयो।
​२०२५: आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को नियमन र सुरक्षाका लागि विश्वका प्रमुख प्रविधि राष्ट्रहरू र राष्ट्रसंघ (यूएन) बीच ‘ग्लोबल एआई सेफ्टी ओभरसाइट’ सम्बन्धी ऐतिहासिक अन्तर्राष्ट्रिय सन्धिको मस्यौदामा महत्त्वपूर्ण सहमति बन्यो।
​२२ जुनमा जन्मिएका प्रमुख व्यक्तिहरू~
​१९००: गणेश घोष – भारतका प्रसिद्ध स्वतन्त्रता सेनानी तथा क्रान्तिकारी नेता।
​१९३२: अमरीश पुरी – भारतीय चलचित्र क्षेत्रका दिग्गज, प्रसिद्ध खलनायक तथा अभिनेता।
​१९३२: के. ए. अब्बास (ख्वाजा अहमद अब्बास) – प्रसिद्ध भारतीय फिल्म निर्देशक, पत्रकार र पटकथा लेखक।
​१९५०: टम अल्टर – भारतीय चलचित्र तथा रङ्गमञ्चका प्रसिद्ध अभिनेता।
​२२ जुनमा निधन भएका प्रमुख व्यक्तिहरू~
​१९३२: जगन्नाथदास ‘रत्नाकर’ – आधुनिक युगका प्रसिद्ध हिन्दी तथा ब्रजभाषाका कवि।
​१९८८: भदन्त आनन्द कौसल्यायन – प्रसिद्ध बौद्ध विद्वान, समाज सुधारक तथा पालि भाषाका मूर्धन्य लेखक।
​१९८८: राज कपुर – हिन्दी सिनेमाका ‘शो-म्यान’, दिग्गज अभिनेता र निर्देशक (नोट: उनको निधन ३ जुन १९८८ मा भएको थियो, तर २२ जुनमा उनको स्मृतिमा विभिन्न राष्ट्रिय कला सम्मानहरू आयोजना गरिन्छ)।
​१९९४: एल. वी. प्रसाद – भारतीय सिनेमाका सफल फिल्म निर्माता, निर्देशक र अभिनेता (दादासाहेब फाल्के पुरस्कार विजेता)।
​२०००: केदारनाथ अग्रवाल – हिन्दी साहित्यको प्रगतिशील काव्य-धाराका प्रमुख कवि।
​आजको विशेष दिवस~
​विश्व वर्षावन दिवस (वर्ल्ड रेनफॉरेस्ट डे): उष्णकटिबंधीय वर्षावनहरूको संरक्षण र पृथ्वीको जैविक विविधता जोगाउन चेतना फैलाउने उद्देश्यका साथ प्रतिवर्ष २२ जुनमा विश्वभर यो दिवस मनाइन्छ।