पहाडमा पहिरो र तराईमा बाढीको जोखिम

नयाँ दिल्ली: भारतीय मौसम विज्ञान विभाग (आईएमडी) ले भारतका विभिन्न भागमा आगामी २४ देखि ४८ घण्टासम्म भारीदेखि अति भारी वर्षाको सम्भावना रहेको भन्दै मौसमसम्बन्धी गम्भीर चेतावनी जारी गरेको छ। सक्रिय मनसुन न्यूनचापीय रेखा तथा बंगालको खाडीमा विकसित न्यूनचापीय क्षेत्रका कारण देशका १८ राज्यमा वर्षाको गतिविधि तीव्र हुने पूर्वानुमान गरिएको छ।
मौसमको अवस्था गम्भीर बन्दै गएपछि विभिन्न राज्यमा रातो तथा सुन्तला सतर्कता जारी गरिएको छ। स्थानीय प्रशासन, उद्धार तथा विपद् व्यवस्थापन टोलीलाई उच्च सतर्कतामा रहन निर्देशन दिइएको छ।
आईएमडीका अनुसार उत्तर भारतका हिमाली क्षेत्र, गंगा नदीको मैदानी क्षेत्र, मध्य भारत तथा पश्चिमी तटीय क्षेत्रमा मौसम प्रणालीको बढी प्रभाव देखिन सक्छ। भारी वर्षासँगै प्रतिघण्टा ४० देखि ६० किलोमिटरसम्मको तीव्र हावा, मेघगर्जन तथा चट्याङको सम्भावना पनि रहेको छ।
हिमाली क्षेत्रमा पहिरो र आकस्मिक बाढीको जोखिम~
उत्तराखण्ड र हिमाचल प्रदेशका पहाडी क्षेत्रमा लगातारको भारी वर्षाका कारण अवस्था संवेदनशील बनेको छ। वर्षाका कारण कमजोर पहाडी सडक तथा भिरालो क्षेत्रमा पहिरो, माटो खस्ने र चट्टान झर्ने घटना बढ्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ।
नदी तथा खोलानालाको जलस्तर अचानक बढ्न सक्ने भएकाले आकस्मिक बाढी र बादल फुट्ने घटनाको जोखिमसमेत रहेको मौसम विभागले जनाएको छ। चारधाम यात्रा मार्ग तथा प्रमुख पर्यटकीय क्षेत्रमा जाने यात्रुलाई अनावश्यक यात्रा नगर्न र प्रशासन तथा मौसम विभागको आधिकारिक सूचनालाई मात्र आधार बनाउन आग्रह गरिएको छ।
दिल्लीदेखि मुम्बईसम्म जलमग्नताको जोखिम~
मैदानी तथा ठूला सहरहरूमा पनि भारी वर्षाले जनजीवन प्रभावित हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। दिल्ली, लखनउ, नोएडा, गाजियाबाद, पटना, भोपाल र मुम्बईजस्ता सहरका तल्लो भूभागमा पानी जम्ने तथा सडक यातायात प्रभावित हुने सम्भावना छ।
भारी वर्षाका कारण ढल निकास प्रणालीमा दबाब बढ्नुका साथै सडकमा दृश्यता कम हुन सक्छ। यसले सडक तथा रेल यातायातमा समेत असर पार्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ। नागरिकलाई जलमग्न सडक, खुला नाला तथा जीर्ण संरचनाबाट टाढा रहन आग्रह गरिएको छ।
किन सक्रिय भयो मनसुन प्रणाली?
मौसमविद्हरूका अनुसार हाल मनसुन न्यूनचापीय रेखा आफ्नो सामान्य अवस्थाभन्दा दक्षिणतर्फ सक्रिय छ। त्यस्तै, उत्तरी बंगालको खाडी तथा आसपासको तटीय क्षेत्रमा विकसित शक्तिशाली चक्रीय वायु परिसञ्चरणले तल्लो वायुमण्डलमा ठूलो मात्रामा आर्द्रता तानिरहेको छ।
यसका अतिरिक्त उत्तर-पश्चिमी हिमाली क्षेत्रमा सक्रिय पश्चिमी विक्षोभ र पूर्वबाट आइरहेका आर्द्र मनसुनी वायुप्रवाहबीचको अन्तरक्रियाले वायुमण्डलीय अस्थिरता बढाएको छ। यसको परिणामस्वरूप शक्तिशाली वर्षा गराउने बादलको विकास भइरहेको र छोटो अवधिमै मुसलधारे वर्षा हुने अवस्था सिर्जना भएको मौसमविद्हरूको भनाइ छ।
उत्तर प्रदेश, बिहार र दिल्ली–एनसीआरमा यस्तो रहनेछ मौसम~
उत्तर प्रदेशका पूर्वी तथा पश्चिमी दुवै क्षेत्रमा मनसुन सक्रिय रहने अनुमान गरिएको छ। लखनउ, कानपुर, गोरखपुर, वाराणसी, प्रयागराज, बरेली तथा मेरठलगायत क्षेत्रमा मेघगर्जनसहित रुक–रुक गरी भारी वर्षा हुन सक्ने पूर्वानुमान छ।
वर्षाका कारण तापक्रममा ४ देखि ६ डिग्री सेल्सियससम्म कमी आउन सक्ने भए पनि खुला क्षेत्रमा चट्याङको जोखिम रहने भएकाले किसानलाई आवश्यक सावधानी अपनाउन भनिएको छ।
बिहारका उत्तरी तथा मध्य जिल्लाहरू—पटना, मुजफ्फरपुर, गया, भागलपुर र पूर्णियालगायत क्षेत्रमा आगामी २४ घण्टामा मध्यमदेखि भारी वर्षा हुन सक्ने अनुमान छ। नेपालका तराई क्षेत्रमा भइरहेको वर्षाका कारण गण्डक, कोसी र बागमतीजस्ता नदीको जलस्तरसमेत बढ्न सक्ने सम्भावना रहेको बताइएको छ।
दिल्ली–एनसीआरमा बाक्लो बादल लाग्ने र विभिन्न समयमा तीव्र हावासहित झमझम वर्षा हुन सक्ने अनुमान छ। अधिकतम तापक्रम ३० देखि ३२ डिग्री सेल्सियस आसपास रहने सम्भावना रहे पनि कार्यालय जाने–आउने समयमा सडकमा पानी जम्दा यातायात प्रभावित हुन सक्छ।
१८ राज्यमा वर्षाको चेतावनी~
आईएमडीले भारी वर्षाको सम्भावना रहेको प्रमुख राज्यमा उत्तर प्रदेश, उत्तराखण्ड, हिमाचल प्रदेश, जम्मू–कश्मीर, पञ्जाब, हरियाणा, दिल्ली–एनसीआर, राजस्थान, मध्य प्रदेश, बिहार, झारखण्ड, पश्चिम बंगाल, ओडिशा, असम, मेघालय, महाराष्ट्रको कोंकण क्षेत्र, गुजरात तथा तटीय कर्नाटकलाई समेटेको छ।
यी क्षेत्रमा स्थानीय अवस्थाअनुसार भारीदेखि अति भारी वर्षा, तीव्र हावा, मेघगर्जन तथा चट्याङको जोखिम रहन सक्ने बताइएको छ।
किसानलाई पनि सावधानी अपनाउन आग्रह~
भारी वर्षाले धानजस्ता खरीफ बालीलाई फाइदा पुग्न सक्ने भए पनि पर्याप्त जलनिकास नभएका खेतमा दलहन, तेलहन तथा तरकारी बालीमा क्षति पुग्न सक्छ। किसानलाई खेतमा पानी जम्न नदिन र मौसम प्रतिकूल रहेका बेला कीटनाशक तथा रासायनिक मल प्रयोग नगर्न कृषि विज्ञहरूले सुझाव दिएका छन्।
नागरिकका लागि सुरक्षा सुझाव~
भारतीय मौसम विभाग तथा राष्ट्रिय विपद् व्यवस्थापन प्राधिकरणले मेघगर्जन, चट्याङ तथा भारी वर्षाका बेला निम्न सावधानी अपनाउन आग्रह गरेका छन्:

– चट्याङ वा हुरीबतासका बेला अग्ला रूख, बिजुलीका खम्बा, टिनका छाना वा धातुका संरचनामुनि आश्रय नलिनुहोस्।

– घरभित्र हुँदा सम्भव भएसम्म विद्युतीय उपकरणका प्लग निकाल्नुहोस् र पानीका धारालगायत विद्युतीय प्रवाहसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क हुने वस्तुबाट टाढा रहनुहोस्।

– भारी वर्षाका बेला सवारी चलाउँदै हुनुहुन्छ भने सुरक्षित स्थानमा रोक्नुहोस्। पानी भरिएको भूमिगत मार्ग वा अन्डरपासमा सवारी नचलाउनुहोस्।

– पशुचौपायालाई खुला मैदान वा रूखमुनि बाँध्नुको सट्टा सुरक्षित तथा मजबुत आश्रयमा राख्नुहोस्।

– स्थानीय प्रशासन, मौसम विभाग तथा विपद् व्यवस्थापन निकायबाट जारी आधिकारिक सूचना र तत्कालीन चेतावनीलाई प्राथमिकता दिनुहोस्।

मौसम विभागले उपग्रह तथा मौसम राडारबाट मौसमी प्रणालीको निरन्तर निगरानी गरिरहेको जनाएको छ। आवश्यकताअनुसार जिल्लास्तरमा तत्कालीन मौसम चेतावनीसमेत जारी गरिने भएकाले नागरिकलाई आधिकारिक सूचनामै निर्भर रहन आग्रह गरिएको छ।