नयाँ दिल्ली: इतिहासको पानामा १६ जुनको तारीखमा अनेकौँ विश्वव्यापी घटनाहरू दर्ता छन्। यसमध्ये सन् १९६३ मा आजकै दिन सोभियत सङ्घ (हाल रुस) की २६ वर्षीया लेफ्टिनेन्ट भ्यालेन्टिना तेरेस्कोभाले पहिलो पटक अन्तरिक्ष यात्रा तय गरेकी थिइन्। मस्कोबाट ‘भोस्टोक ६’ अन्तरिक्ष यानमार्फत यात्रा सुरु गरेकी तेरेस्कोभा पृथ्वीको ४८ पटक परिक्रमा गरी अन्तरिक्ष पुग्ने विश्वकै पहिलो महिला बनेकी हुन्। १६ जुनका अन्य प्रमुख ऐतिहासिक घटनाहरू यस प्रकार छन्~
१६०६: मुगल शासक जहाँगीरको शासनकालमा सिखहरूका पाँचौँ गुरु अर्जुन देवलाई लाहोर (हाल पाकिस्तान)मा कठोर यातना दिई हत्या गरियो।
१७७९: स्पेनले ब्रिटेनविरुद्ध युद्धको घोषणा गर्यो।
१८५८: प्रथम भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्रामका क्रममा ऐतिहासिक ‘मुरारको युद्ध’ लडियो।
१८८१: अस्ट्रिया र हंगेरीले सर्बियासँग सैन्य सन्धिमा हस्ताक्षर गरे।
१८८४: अमेरिकाको ब्रुकलिनमा विश्वकै पहिलो ‘रोलर कोस्टर’ सञ्चालनमा आयो।
१८९०: अमेरिकामा दोस्रो ‘म्याडिसन स्क्वायर गार्डन’ को उद्घाटन गरियो।
१९०३: हेनरी फोर्डले १२ जना साझेदारहरूसँग मिलेर ‘फोर्ड मोटर कम्पनी’ को स्थापना गरे। कम्पनीले सोही वर्षको १५ जुलाईमा आफ्नो पहिलो कार बिक्री गरेको थियो।
१९०३: नॉर्वेका अनुसन्धानकर्ता रोआल्ड अमुन्डसेनले कनाडाई टापुहरू हुँदै एटलान्टिक र प्रशान्त महासागर जोड्ने ‘उत्तर-पश्चिमी समुद्री मार्ग’को खोज गरे।
१९११: न्युयोर्कमा ‘आईबीएम’ कम्पनीको स्थापना भयो। स्थापनाकालमा यसको नाम ‘कम्प्युटिङ ट्याबुलेटिङ रेकर्डिङ कम्पनी’ थियो।
१९२४: चीनमा ‘वामपोआ सैन्य एकेडेमी’ को स्थापना भयो।
१९२४: एजबेस्टनमा इङ्ल्यान्डविरुद्धको पहिलो परीक्षण खेल (टेस्ट म्याच) मा दक्षिण अफ्रिकाको सम्पूर्ण टोली पहिलो इनिङ्समा मात्र ३० रनमा सिमित भयो। इङ्ल्यान्डले उक्त खेल एक इनिङ्स र १८ रनले जित्यो।
१९७६: दक्षिण अफ्रिकाको सोभेटोमा मातृभाषा अनिवार्य गरिनुपर्ने मागसहित प्रदर्शनमा उत्रिएका करिब २०,००० विद्यार्थीमाथि पुलिसले गोली चलाउँदा सयौँको मृत्यु भयो। यस दिनलाई दक्षिण अफ्रिकामा ‘युवा दिवस’ का रूपमा मनाइन्छ।
१९७९: सिरियामा मुस्लिम ब्रदरहुडसँगको संघर्षमा ६२ जना शेखहरूको मृत्यु भयो।
१९८३: भारतको छत्तीसगढमा ‘गुरु घासीदास विश्वविद्यालय’ को स्थापना भयो।
१९९२: ब्रिटेन की राजकुमारी डायनाकोलजीवनमा आधारित विवादास्पद पुस्तक ‘डायना – ए ट्रु स्टोरी’ को विमोचन भयो, जसमा उनको व्यक्तिगत जीवनलाई दुःखी र असन्तुलित रूपमा चित्रण गरिएको थियो।
२००१: अमेरिकी राष्ट्रपति जर्ज डब्लु बुसको पाँच दिने युरोप भ्रमण रुसमा समापन भयो, जहाँ रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले अमेरिकी क्षेप्यास्त्र कार्यक्रमको विरोध गरे।
२००६: नेपालमा नेकपा (माओवादी) अन्तरिम सरकारमा सामेल हुन सहमत भयो।
२००७: भारतीय मूलकी सुनीता विलियम्स अन्तरिक्षमा सबैभन्दा लामो समयसम्म रहने महिला बनिन्। सोही दिन एड्स सचेतना फैलाएबापत अभिनेत्री शिल्पा शेट्टीलाई ‘सिल्भर स्टार अवार्ड’ प्रदान गरियो।
२००८: अमेरिकाको क्यालिफोर्निया राज्यमा समलिङ्गी जोडीलाई विवाह गर्ने कानुनी अनुमति प्रदान गरियो।
२००८: सुप्रसिद्ध शायर वसीम बरेलवीलाई प्रथम ‘फिराक गोरखपुरी पुरस्कार’ प्रदान गरियो।
२००८: विश्वकै ठुलो इस्पात उत्पादक कम्पनी ‘आर्सेलर मित्तल’ ले अमेरिकी कम्पनी ‘बम्भु स्टिल’ को अधिग्रहण गर्यो।
२००८: नेकपा (माओवादी) का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ लाई नेपालको सर्वोच्च शान्ति पुरस्कार ‘डाक्टर दिली रमण रेग्मी राष्ट्रिय शान्ति पुरस्कार’ प्रदान गरियो।
२००९: मुम्बई आतङ्ककारी आक्रमणपछि पहिलो पटक भारतीय प्रधानमन्त्री मनमोहन सिंह र पाकिस्तानी राष्ट्रपति आसिफ अली जरदारीबिच भेटवार्ता भयो।
२०१०: भुटान सुर्तीजन्य पदार्थको बिक्री-वितरण र उत्पादनमा पूर्ण प्रतिबन्ध लगाउने विश्वकै पहिलो देश बन्यो।
२०१२: चीनले ‘शेंझो-९’ स्पेसक्राफ्टमार्फत लियु याङलाई अन्तरिक्षमा पठायो। उनी अन्तरिक्ष जाने पहिलो चिनियाँ महिला हुन्।
२०१२: अमेरिकी वायुसेनाको रोबोटिक बोइङ ‘एक्स-३७बी’ अन्तरिक्ष यान आफ्नो मिसन पूरा गरी पृथ्वीमा फर्कियो।
२०१२: बहुराष्ट्रिय पेय पदार्थ उत्पादक कम्पनी ‘कोकाकोला’ ले ६० वर्षपछि म्यानमारमा पुनः आफ्नो व्यावसायिक कारोबार सुरु गर्यो।
२०१३: भारतको बिहारमा जनता दल (युनाइटेड) र बीजेपीबिचको मतभेदका कारण १७ वर्ष पुरानो राजनीतिक गठबन्धन टुट्यो।२०१३: इराकका विभिन्न स्थानमा भएका कार बम विष्फोटमा २० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो।
२०१४: केन्याको तटीय क्षेत्रमा आतङ्ककारी समूहद्वारा गरिएको आक्रमणमा दर्जनौँ सर्वसाधारणको ज्यान गयो।
२०१४/२०१५: यमनमा सक्रिय आतङ्ककारी सङ्गठन ‘अल-कायदा इन द अरेबियन पेनिनसुला’ का प्रमुख नासिर अल-वुहैशी अमेरिकी ड्रोन आक्रमणमा मारिए।
२०१६ : बेलायती संसद् सदस्य (सांसद) जो कक्सको वेस्ट योर्कशायरमा गोली हानी हत्या गरियो।
२०१६: दिल्लीका तत्कालीन उपराज्यपाल नजीब जङले ४०० करोड भारुको वाटर ट्याङ्कर घोटाला प्रकरणमा पूर्व मुख्यमन्त्री शीला दीक्षितविरुद्ध अनुसन्धानको स्वीकृति दिए।
२०१६: अमेरिकी संसद्ले ‘नेसनल डिफेन्स अथेराइजेसन बिल’ को मस्यौदा पारित गर्दै पाकिस्तानका लागि ८० करोड डलरको आर्थिक सहायता जारी गर्ने निर्णय गर्यो।
२०१७: तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पूर्ववर्ती बराक ओबामाको क्युबा नीति सच्याउँदै क्युबामाथि यात्रा र व्यापारमा नयाँ प्रतिबन्धहरूको घोषणा गरे।
२०१७: अफगानिस्तानको हेरातमा प्रहरी कार्यालय र मस्जिद नजिकै भएको बम विष्फोटमा कम्तीमा १० जनाको मृत्यु भयो।
२०१८: साउदी अरब नेतृत्वको सैन्य गठबन्धनले यमनको बन्दरगाह सहर अल-हुदैदामा हूती विद्रोहीहरूलाई परास्त गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल आफ्नो नियन्त्रणमा लियो।
२०१८: रुसमा आयोजित फिफा विश्वकपमा पहिलो पटक ‘भिडियो असिस्टेन्ट रेफ्री’ प्रविधिको प्रयोग गरियो, जसअन्तर्गत फ्रान्स र अस्ट्रेलियाबिचको खेलमा फ्रान्सलाई पेनाल्टी प्रदान गरिएको थियो।
२०१९: राजस्थानकी सुमन रावले ‘फेमिना मिस इन्डिया वर्ल्ड २०१९’ को उपाधि जितिन्।
२०१९: हाङकाङमा वामपन्थी झुकावको विवादास्पद सुपुर्दगी विधेयकको विरोधमा करिब २० लाख मानिस सडकमा उत्रिएपछि त्यहाँकी मुख्य कार्यकारी क्यारी ल्यामले सार्वजनिक रूपमा माफी मागिन्।
२०२१: कोरोना भाइरसको दोस्रो लहरका कारण करिब दुई महिना बन्द रहेको ऐतिहासिक स्मारक ‘ताजमहल’ पर्यटकका लागि पुनः खुल्ला गरियो।
२०२१: अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेन र रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनबिच स्विट्जरल्यान्डको जेनेभामा ऐतिहासिक शिखर वार्ता सम्पन्न भयो।
२०२१: च्यारिटिज एड फाउन्डेसनद्वारा जारी ‘वर्ल्ड गिविंग इंडेक्स २०२१’ मा ११४ देशहरूमध्ये भारत १४औँ स्थानमा रह्यो भने इन्डोनेसिया प्रथम स्थानमा रहन सफल भयो।
२०२२: भारतीय एथलिट नीरज चोपडाले पाभो नुर्मी गेम्समा ८९.३० मिटर भाला फाल्दै नयाँ राष्ट्रिय कीर्तिमान सहित रजत पदक जिते।
२०२४: इटालीमा ‘जी-७ शिखर सम्मेलन’ र स्विट्जरल्यान्डमा ‘युक्रेन शान्ति शिखर सम्मेलन’ को आयोजना गरियो।
२०२५: एयर इन्डियाको विमान दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका गुजरातका पूर्व मुख्यमन्त्री विजय रुपाणीको पार्थिव शरीर पहिचान गरी परिवारलाई हस्तान्तरण गरियो।
जन्म~
१९००: ए. एन. मूर्ति राव (कन्नड साहित्यकार)
१९१०: सी. एम. पुनाचा (स्वतन्त्रता सेनानी तथा उडिसा र मध्य प्रदेशका पूर्व राज्यपाल)
१९१८: चौधरी ब्रह्म प्रकाश (दिल्लीका प्रथम मुख्यमन्त्री)
१९२०: हेमन्त कुमार (हिन्दी चलचित्रका पार्श्वगायक तथा सङ्गीतकार)
१९२०: महमूद अली खाँ (मध्य प्रदेशका पूर्व राज्यपाल)
१९२०: जोस लोपेज पोरेटिल्लो (मेक्सिकोका पूर्व राष्ट्रपति)
१९३१: डा. ब्रह्मदेव शर्मा (भारतीय प्रशासनिक सेवाका अधिकारी)
१९३६: अख्लाक मुहम्मद खान ‘शहरयार’ (उर्दूका प्रसिद्ध शायर)
१९५०: मिथुन चक्रवर्ती (भारतीय चलचित्र अभिनेता)
१९५६: सुरेश कान्त (साहित्यकार)
१९७६: रोहित श्रीवास्तव (प्रसिद्ध चिकित्सा वैज्ञानिक)
निधन~
१९२५: चित्तरञ्जन दास (महान् स्वतन्त्रता सेनानी)
१९४४: प्रफुल्ल चन्द्र राय (प्रसिद्ध भारतीय वैज्ञानिक एवं रसायन विज्ञानका जनक)
१९९९: सी. एस. वेङ्कटाचार (राजस्थानका दोस्रो मुख्यमन्त्री)२०१५: चार्ल्स कोरिया (वरिष्ठ भारतीय वास्तुकार तथा सहरी योजनाकार)
२०२१: चन्द्रशेखर वैद्य (चरित्र अभिनेता)
About Author
