नयाँ दिल्ली: ​१० अगस्टको दिन इतिहासमा विशेष महत्त्व राख्छ। यस दिन भारत र विश्वभर धेरै महत्त्वपूर्ण घटनाहरू घटेका छन् जुन इतिहासको पानामा दर्ज छन्। आउनुहोस्, देश र दुनियाँको इतिहासमा आजको दिन अर्थात् १० अगस्टमा भएका मुख्य घटनाहरूबारे जानौं:
​ऐतिहासिक घटनाहरू~
​६१२ ईसा पूर्व: बेबिलोन, मीडिया र सिथियनको संयुक्त सेनाले असीरियन साम्राज्यको राजधानी निनेवेह (नीनवे) लाई घेरेर नष्ट गरे। यस क्रममा अन्तिम असीरियन राजा सिन-शर्राको मृत्यु भयो र यसैसँग महान असीरियन साम्राज्यको अन्त्य भयो।
​१५००: पोर्चुगिज नाविक डिएगो डियाज भारत जान लागेका पेड्रो आल्भारेस क्याब्रालको फ्लिट (बेडा) सँग यात्रा गर्दा मडागास्कर देख्ने पहिलो युरोपेली बने। उनले यस टापुको नाम ‘साओ लरेन्जो’ राखेका थिए।
​१५११: पोर्चुगिज गभर्नर अफोन्सो डी अल्बुकर्कले आफ्नो सेना र बेडासहित मलाक्का शहरमाथि विजय प्राप्त गरे। यस अभियानले मलाक्का सल्तनतको पतन गरायो।
​१६६४: ओटोमन साम्राज्य र ह्याब्सबर्ग (अस्ट्रियाली) राजतन्त्रबीच शान्ति सम्झौता भयो। यस सन्धिले १६६३-१६६४ को अस्ट्रो-टर्की युद्ध समाप्त गर्यो।
​१६७५: इङ्ल्यान्डका राजा चार्ल्सले लन्डनमा ग्रीनविच वेधशालाको शिलान्यास गरे। यसको मुख्य उद्देश्य खगोलीय पिण्डहरूको स्थिति पत्ता लगाएर समुद्री नेभिगेसन र सटीक समयको गणनामा सुधार गर्नु थियो।
​१७५९: कार्लोस तृतीय (चार्ल्स तृतीय) आफ्ना सौतेनी भाइ फर्नान्डो छैटौँको निस्सन्तान मृत्युपछि स्पेनका सम्राट बने र उनले १७८८ सम्म शासन गरे।
​१७७६: लन्डनले अमेरिकी स्वतन्त्रताको जानकारी पाएको दिन, जब अमेरिकी स्वतन्त्रताको घोषणापत्रका आधिकारिक प्रतिहरू र समाचारहरू जर्ज तृतीयको सरकारसमक्ष पुगे।
​१७८७: टर्कीले रुसविरुद्ध युद्धको घोषणा गर्यो।
​१७९३: पेरिसमा लुभ्र सङ्ग्रहालयको उद्घाटन भयो। यो विश्वका ठूला कला सङ्ग्रहालयहरूमध्ये एक हो, जहाँ लियोनार्डो दा भिन्चीको प्रसिद्ध पेन्टिङ ‘मोनालिसा’ लगायत शताब्दीयौँ पुराना पश्चिमी कला र ऐतिहासिक वस्तुहरू सुरक्षित छन्।
​१८०९: इक्वेडरले स्पेनबाट स्वतन्त्रता पाएको दिन।
​१८२१: मिसौरी अमेरिकाको २४औँ राज्य बन्यो।
​१८२२: सिरियामा विनाशकारी भूकम्पका कारण २० हजार मानिसको मृत्यु भयो।
​१८३१: क्यारिबियन टापु समूह बारबाडोसमा चक्रवाती तुफानका कारण १५०० मानिसको मृत्यु भयो।
​१८४६: अमेरिकी कंग्रेसले स्मिथसोनियन इन्स्टिच्युट स्थापना गर्ने विधेयकलाई स्वीकृति दियो।
​१८९४: भारतका चौथो राष्ट्रपति वी. वी. गिरीको जन्म।
​१९२०: पहिलो विश्वयुद्धमा हार व्यहोरेपछि ओटोमन (उस्मानी) साम्राज्यका सुल्तानको सरकारले फ्रान्सको ‘सेभ्रेस’ सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्यो, जसअन्तर्गत ओटोमन साम्राज्यको विभाजन तय भएको थियो।
​१९२६: अगस्ट १९२६ मा इटाली र स्पेनबीच एक ऐतिहासिक ‘मैत्री, मेलमिलाप र न्यायिक फछ्र्योट सन्धि’मा हस्ताक्षर गरियो। यो सम्झौता दुवै देशबीच कूटनीतिक सम्बन्ध सुदृढ गर्न र शान्ति कायम राख्न गरिएको थियो।
​१९६२: बालबालिका र वयस्क दुवैको प्रिय सुपरहिरो ‘स्पाइडर-म्यान’ पहिलोपटक मार्भल कमिक्सको कमिक बुक ‘अमेजिङ फ्यान्टेसी’को अंक १५ मा देखा पर्यो।
​१९६६: नासाले केप केनेडीबाट चन्द्रमामा अवतरणका लागि उपयुक्त ठाउँ खोज्न पहिलो ‘लुनार अर्बिटर-१’ अन्तरिक्ष यान पठायो, जसले पछि चन्द्रमाका तस्बिरहरू लिएपछि तय योजनाअनुसार नै खसालिएको थियो।
​१९७९: भारतको पहिलो प्रयोगात्मक उपग्रह प्रक्षेपण यान (एसएलभी-३ई१) को प्रक्षेपण श्रीहरिकोटाबाट गरिएको थियो।
​१९९०: ५ मे १९८९ मा शटल STS-30 बाट प्रस्थान गरेको म्यागेलन अन्तरिक्ष यान शुक्र ग्रहमा पुग्यो र ९.५ डिग्री उत्तरी अक्षांशमा २९४ किमीको परिधि उचाइ भएको लगभग ध्रुवीय दीर्घाकार कक्षामा स्थापित भयो।
​१९९९: चेचन्याका इस्लामिक समूहले दागिस्तानलाई स्वतन्त्र घोषणा गरे।
​२०००: श्रीलङ्काकी पूर्व प्रधानमन्त्री तथा विश्वकी पहिलो महिला प्रधानमन्त्री सिरिमाभो भण्डारनायकेले खराब स्वास्थ्य र उमेरका कारण (८४ वर्ष) प्रधानमन्त्री पदबाट राजीनामा दिइन्। आर. विक्रमानायक नयाँ प्रधानमन्त्री बने।
​२०००: जेनेभामा आत्मनिर्णयको अधिकारसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन आयोजना गरियो।
​२००१: रुसले केही शर्तहरूका साथ अमेरिकी राष्ट्रिय क्षेप्यास्त्र रक्षा प्रणालीलाई समर्थन गर्यो।
​२००३: रुसी अन्तरिक्ष यात्री युरी मालेन्चेन्को अन्तरिक्षमा विवाह गर्ने विश्वका पहिलो व्यक्ति बने। उनले अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेशन (आईएसएस) बाट भिडियो कन्फरेन्सिङमार्फत पृथ्वीको टेक्सस (ह्युस्टन) मा रहेकी आफ्ना मंगेतर एकातेरिना दिमित्रीवासँग विवाह गरेका थिए।
​२००४: संयुक्त राष्ट्रसङ्घ र सुडानबीच दारफुर कार्ययोजनामा हस्ताक्षर भयो।
​२००६: तमिल विद्रोहीहरूमाथि सैन्य कारबाहीका क्रममा श्रीलङ्कामा ५० जना नागरिकको मृत्यु भयो।
​२००८: अमरनाथ जमिन विवाद सुल्झाउन सर्वदलीय प्रतिनिधिमण्डलको बैठकमा उच्च अदालतको सन् २००५ को आदेश लागू गर्ने सहमति बन्यो।
​२००८: चेन्नईको एक ल्याबमा एन्टी-एड्स भ्याक्सिनको सफल परीक्षण गरियो।
​२०१०: भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन (इसराे) र भारतीय विमानपत्तन प्राधिकरणको सहयोगमा स्वदेशी उपग्रह-आधारित संवर्द्धन प्रणाली ‘गगन’को प्राविधिक परीक्षणमा महत्त्वपूर्ण सफलता प्राप्त भयो।
​२०११: भारतको गृह मन्त्रालयले संसद् आक्रमणका दोषी मोहम्मद अफजल गुरुको दया याचिका अस्वीकार गर्यो।
​२०११: अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट काउन्सिल (आईसीसी) ले भारतीय महिला टोलीकी तीव्र गतिमा बलिङ गर्ने खेलाडी स्नेहा प्रधानको बलिङ एक्सनलाई अवैध घोषित गर्दै निलम्बित गर्यो।
​२०११: लन्डन र बर्मिङ्गमबाट सुरु भएको दङ्गा र लुटपाटको घटना इङ्ल्यान्डका अन्य शहरहरूमा फैलियो। प्रहरीले संदिग्धहरूको सीसीटीभी फुटेज जारी गर्यो र एक हजारभन्दा बढी मानिसहरूलाई गिरफ्तार गरियो।
​२०११: पाकिस्तानको उत्तरी वाजिरिस्तानमा अमेरिकी ड्रोन हमलामा २३ जना मारिए। उता लिबियामा नाटोको बमबारीमा दर्जनौँ नागरिक हताहत भए।
​२०१२: अमेरिकी महिला फुटबल टोलीले जापानलाई हराएर लगातार तेस्रो ओलम्पिक स्वर्ण पदक आफ्नो नाम गर्यो।
​२०१२: वैज्ञानिकहरूले ‘होमो रुडोल्फेन्सिस’ को नयाँ जीवाश्म भेटिएको पुष्टि गरे, जसले यसलाई ‘होमो ह्याबिलिस’ भन्दा फरक प्रजाति साबित गर्न मद्दत गर्यो।
​२०१२: लिबियाको बेङ्गाजीमा सेनाका जनरल मोहम्मद हादिया अल फेतोरीको गोली हानी हत्या गरियो।
​२०१३: रुसको राजधानी मस्कोस्थित लुझनिकी स्टेडियममा २०१३ को विश्व एथलेटिक्स च्याम्पियनसिप सुरु भयो।
​२०१३: इन्डोनेसियाको पलुवेह ज्वालामुखीय विस्फोटका कारण ६ जनाको मृत्यु भयो।
​२०१३: मोरक्कोको अल होसेइमा क्षेत्रमा भएको बस दुर्घटनामा १६ रोयल गार्ड्सम्यान मारिए।
​२०१४: इजरायल र प्यालेस्टिनी गुटहरू इजिप्टको मध्यस्थतामा नयाँ ७२ घण्टे युद्धविराममा सहमत भए।
​२०१४: इराकको कुर्दिस्तानका राष्ट्रपतिले इस्लामिक स्टेटका आतंकवादीहरूलाई हराउन अन्तर्राष्ट्रिय सैन्य सहयोगको अपिल गरे।
​२०१५: अफगानिस्तानको राजधानी काबुलस्थित अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको चेकपोइन्ट नजिकै भएको आत्मघाती विस्फोटमा ५ जनाको मृत्यु भयो र १८ जना घाइते भए।
​२०१६: दिल्लीमा जामा मस्जिद र लाल किल्ला हुँदै काश्मीरी गेटसम्म जाने हेरिटेज मेट्रो लाइनको ट्रायल सुरु गरियो।
​२०१६: रियो दि जेनेरियो ओलम्पिक खेलमा अमेरिकी पौडीबाज र जिम्न्यास्टिक्स टोलीले उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै धेरै स्वर्ण पदक जिते।
​२०१७: चीनको सानक्सी प्रान्तमा भएको भीषण बस दुर्घटनामा कम्तीमा ३६ जनाको मृत्यु भयो।
​२०१७: तस्करहरूले येमेनको तट नजिकै समुन्द्रमा धकेलिदिएका कारण अफ्रिकाबाट आएका ५० भन्दा बढी शरणार्थीहरूको डुबेर मृत्यु भयो।
​२०१८: प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले विश्व जैविक इन्धन दिवसका अवसरमा ‘नेसनल पोलिसी अन बायोफ्युल्स २०१८’ पुस्तिका जारी गरे।
​२०१८: भारतमा वातावरण, वन तथा जलवायु परिवर्तन मन्त्रालयका कामहरूलाई सहज बनाउन सिंगल विन्डो ‘परिवेश’ पोर्टल लन्च गरियो।
​२०१९: अमेरिकी फाइनान्सर र सेक्स ट्राफिकिङका आरोपी जेफ्री एपस्टिन न्युयोर्कको जेलमा मृत फेला परे।
​२०१९: तान्जानियाको मोरोगोरो क्षेत्रमा दुर्घटनाग्रस्त फ्युएल ट्याङ्करबाट पेट्रोल निकाल्ने क्रममा भएको भीषण विस्फोटमा ७० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो।
​२०१९: बेङ्गाजीमा भएको कार बम विस्फोटमा संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय सहायता मिसनका तीन सदस्यसहित पाँच जनाको मृत्यु भयो।
​२०१९: चीनको झेजियाङ प्रान्तमा ‘लेकिमा’ नामको समुद्री आँधीले भारी विनाश निम्त्यायो, जसबाट ३२ जनाको मृत्यु भयो र १० लाखभन्दा बढी मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सारियो।
​२०२०: पाकिस्तानको बलुचिस्तानस्थित चमन शहरमा भएको मोटरसाइकल बम विस्फोटमा ५ जनाको मृत्यु भयो र २० जना घाइते भए।
​२०२०: प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गोको इतुरी प्रान्तका तीन गाउँमा भएका आक्रमणहरूमा १९ जनाले ज्यान गुमाए।
​२०२०: हङकङको नयाँ राष्ट्रिय सुरक्षा कानुनअन्तर्गत मिडिया टाइकुन जिमी लाईलाई गिरफ्तार गरियो।
​२०२१: तालिबानले उत्तरी र दक्षिण-पश्चिम अफगानिस्तानका धेरै जिल्ला र शहरहरू (जस्तै फराह र पुल-ए-खुम्री) माथि कब्जा जमाए।
​२०२२: मुख्यमन्त्री पुष्कर सिंह धामीले भारतीय क्रिकेटर ऋषभ पन्तलाई उत्तराखण्डको नयाँ ब्रान्ड एम्बेसडर नियुक्त गरे।
​२०२२: अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनले देशमा सेमिकन्डक्टर चिपको घरेलु उत्पादनलाई बढावा दिने एक महत्त्वपूर्ण विधेयकमा हस्ताक्षर गरे।
​२०२२: महान टेनिस खेलाडी सेरेना विलियम्सले आफ्नो सन्यासको घोषणा गरिन्।
​२०२३: सिरियाको देर एज-जोरमा इस्लामिक स्टेटको आक्रमणमा सिरियाली सेनाका सैनिकहरू मारिए।
​२०२४: प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले बेंग्लुरुमा येल्लो लाइन मेट्रोको उद्घाटन गरे र तीन वटा नयाँ वन्दे भारत ट्रेनहरू (बेंग्लुरु-बेलगावी, कटडा-अमृतसर, र अजनी-पुणे) लाई हरियो झण्डा देखाए।
​२०२४: विद्यार्थी आन्दोलन र भारी विरोधपछि बङ्गलादेश सर्वोच्च अदालतका प्रधान न्यायाधीश ओबैदुल हसनले पदबाट राजीनामा दिए। साथै सैयद रेफत अहमदलाई नयाँ प्रधान न्यायाधीश बनाइयो।
​२०२४: भारतका युवा पहलमान अमन सहरावतले ५७ केजी फ्री-स्टाइल विधामा कांस्य पदक जिते।
​२०२५: कृषि क्षेत्रलाई सुदृढ बनाउन प्रधानमन्त्री कृषि सिंचाई योजना (पीएमकेएसवाई) का लागि १,९२० करोड रुपैयाँको अतिरिक्त बजेट स्वीकृत गरियो।
​१० अगस्टमा जन्मेका प्रमुख व्यक्तिहरू~
​१८६०: विष्णु नारायण भातखण्डे – ‘हिन्दुस्तानी शास्त्रीय संगीत’का विद्वान्।
​१८७४: हर्बर्ट हुभर – अमेरिकाका ३१ औँ राष्ट्रपति।
​१८९४: वराहगिरी वेङ्कट गिरी (वी. वी. गिरी) – भारतका चौथो राष्ट्रपति।
​१९१६: प्रेम अदीब – भारतीय सिनेमाका अभिनेता।
​१९६०: एन्टोनियो बान्डेरास – प्रसिद्ध स्पेनिश अभिनेता।
​१९६३: फूलन देवी – भारतीय राजनीतिज्ञ तथा पूर्व डाकु।
​१९७१: जस्टिन थेरोक्स – अमेरिकी अभिनेता तथा लेखक।
​१९७५: हेमन्त सोरेन – ‘झारखण्ड मुक्ति मोर्चा’का प्रमुख राजनीतिज्ञ।
​१९९७: काइली जेनर – अमेरिकी मोडल तथा उद्यमी।
२००५: आर. प्रज्ञानन्द (प्रज्ञानन्द रमेशबाबु) – विश्व प्रसिद्ध भारतीय चेस ग्रान्डमास्टर।
​१० अगस्टमा निधन भएका प्रमुख व्यक्तिहरू
​१९१०: जो ग्यान्स – अमेरिकी विश्व लाइटवेट बक्सिङ च्याम्पियन।
​१९४५: रोबर्ट गोडार्ड – आधुनिक रकेट विज्ञानका जनक।
​१९७७: श्यामलाल गुप्त ‘पार्षद’ – भारतको झण्डा गीत ‘विजयी विश्व तिरंगा प्यारा’का रचयिता।
​१९८०: सरस्वती देवी – भारतकी पहिलो महिला संगीतकार।
​१९८९: आगा मोहम्मद याह्या खान – पाकिस्तानका पूर्व राष्ट्रपति तथा जनरल।
​१९८६: अरुण कुमार श्रीधर वैद्य – भारतीय सेनाका १३ औँ थलसेना अध्यक्ष।
​१९९५: हरिशंकर परसाई – प्रसिद्ध लेखक तथा व्यङ्ग्यकार।
​१९९८: स्वामी भूतेशानन्द – रामकृष्ण मठ र रामकृष्ण मिसनका १२औँ अध्यक्ष एवं आध्यात्मिक सन्त।
​१९९९: पद्म भूषण आचार्य बलदेव उपाध्याय – भारतीय संस्कृत विद्वान्।
​२००८: आइज्याक हेस – प्रसिद्ध अमेरिकी गायक तथा गीतकार।
​२०१८: अनन्त बजाज – बजाज इलेक्ट्रिकल्स लिमिटेडका निर्देशक।
​२०२४: के. नटवर सिंह – प्रख्यात भारतीय राजनीतिज्ञ, कूटनीतिज्ञ तथा भारतका पूर्व विदेश मन्त्री।
​१० अगस्टका प्रमुख दिवसहरू~
​विश्व जैव इन्धन दिवस(वर्ल्ड बायोफ्यूल डे): यो दिवस गैर-जीवावशेष इन्धन (जस्तै बायोडिजेल र बायोइथानोल) को महत्त्वबारे सचेतना जगाउन मनाइन्छ। यसले सन् १८९३ मा वैज्ञानिक सर रुडोल्फ डिजेलले बदामको तेलबाट डिजेल इन्जिन चलाएको ऐतिहासिक प्रयोगको सम्झना गराउँछ।
​विश्व सिंह दिवस(वर्ल्ड लायन डे): यो दिवस सिंहको घट्दो संख्या, तिनीहरूको संरक्षण र तिनीहरूको प्राकृतिक वासस्थान जोगाउन विश्वव्यापी रूपमा जनचेतना फैलाउने उद्देश्यले मनाइन्छ।