नयाँदिल्ली: क्यानडाको लगानी कम्पनी फेयरफ्याक्स फाइनान्सियल होल्डिङ्सले ५२ हजार ८७८ करोड भारतीय रुपैयाँमा आईडीबीआई बैंकको ६०.७२ प्रतिशत नियन्त्रणकारी सेयर स्वामित्व अधिग्रहण गर्ने प्रस्ताव अघि सारेको छ। अर्बपति लगानीकर्ता प्रेम वत्साको नेतृत्वमा रहेको कम्पनीले प्रतिसेयर ८१ रुपैयाँका दरले सेयर खरिद गर्ने प्रस्ताव गरेको हो। यो मूल्य सरकारले निर्धारण गरेको प्रतिसेयर ७५ रुपैयाँ ९९ पैसाको आधार मूल्यभन्दा बढी हो।
प्रस्तावित मूल्य बैंकको प्रतिसेयर नियामकीय बुक भ्यालु ५१ रुपैयाँ ८५ पैसाभन्दा करिब ५६ प्रतिशत बढी रहेको बताइएको छ। यस अधिग्रहणपछि फेयरफ्याक्सले बैंकको व्यवस्थापन नियन्त्रण प्राप्त गर्नेछ भने केन्द्र सरकार र भारतीय जीवन बिमा निगमको संयुक्त ३४ प्रतिशत स्वामित्व कायम रहनेछ।
फेयरफ्याक्सको उद्देश्य आईडीबीआई बैंकलाई परम्परागत बैंकिङ सेवामा मात्र सीमित नराखी विविधीकृत वित्तीय सेवा समूहका रूपमा विकास गर्नु हो। यसका लागि कम्पनीले गो डिजिट जनरल इन्स्योरेन्स, गो डिजिट लाइफ इन्स्योरेन्स तथा आईआईएफएल क्यापिटल सर्भिसेजमा रहेको आफ्नो लगानीलाई बैंकसँग जोड्ने योजना बनाएको छ। यसबाट बैंकिङ, जीवन तथा निर्जीवन बिमा, लगानी बैंकिङ र सम्पत्ति व्यवस्थापन सेवा एउटै व्यावसायिक संरचनाबाट सञ्चालन गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
फेयरफ्याक्सका अध्यक्ष तथा प्रमुख सञ्चालन अधिकृत पिटर क्लार्कले आईडीबीआई बैंकमा विश्वव्यापी पहुँच भएको भारतको उत्कृष्ट समग्र बैंक बन्ने सम्भावना रहेको बताएका छन्। उनका अनुसार यसले भारतको ऋण र कुल गार्हस्थ्य उत्पादनबीचको अनुपात बढाउन तथा सर्वसाधारणको आर्थिक जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।
कुनै समय खराब कर्जा र पुँजी अभावका कारण भारतीय रिजर्भ बैंकको शीघ्र सुधारात्मक कारबाहीअन्तर्गत रहेको आईडीबीआई बैंकले पछिल्ला वर्षमा वित्तीय अवस्थामा उल्लेखनीय सुधार गरेको छ। बैंकले पुनः नाफा कमाउन थालेपछि विदेशी लगानीकर्ताका लागि आकर्षक बनेको हो।
फेयरफ्याक्सले यसअघि भारतको सीएसबी बैंक, आईसीआईसीआई लोम्बार्ड र डिजिट इन्स्योरेन्सलगायतका वित्तीय संस्थामा लगानी गरिसकेको छ। सीएसबी बैंकमा लगानी गरेपछि पुँजी, प्रविधि, व्यवस्थापन र संस्थागत क्षमता सुधारमा योगदान पुर्‍याएको कम्पनीको दाबी छ।
यद्यपि, आईडीबीआई बैंकसँग अन्य वित्तीय कम्पनीको एकीकरणका लागि नियामकीय निकाय, सेयरधनी तथा सम्बन्धित पक्षको स्वीकृति आवश्यक हुनेछ। प्रस्तावित एकीकरण र सम्पत्ति हस्तान्तरण अधिग्रहण प्रक्रियाभन्दा अलग विषय हुन्।
यो सम्झौताले भारतीय वित्तीय क्षेत्रमा निजी तथा विदेशी लगानीको भूमिका विस्तार गर्नुका साथै आईडीबीआई बैंकको व्यावसायिक संरचना परिवर्तन गर्ने सम्भावना बोकेको छ। तर यसको दीर्घकालीन सफलता वित्तीय एकीकरण, सुशासन, नियामकीय अनुपालन र लगानीकर्ताका लागि सिर्जना हुने मूल्यमा निर्भर रहनेछ।