जैविक खेतीमा एकीकृत शत्रुजीव व्यवस्थापनबारे किसानहरूलाई स्थलगत तालिम

​गान्तोक: केन्द्रीय एकीकृत शत्रुजीव व्यवस्थापन केन्द्र, गान्तोकले सिक्किमको नाम्ची जिल्ला अन्तर्गत नामथाङ ब्लकको पेर्बिङ गाउँमा ‘खेत बचाओ अभियान’ अन्तर्गत एक विशेष कार्यक्रम सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको छ। महिना दिनसम्म चल्ने राष्ट्रव्यापी अभियानको एक हिस्साका रूपमा १८ जुन २०२६ मा आयोजित यस कार्यक्रमको मुख्य उद्देश्य प्राङ्गारिक (जैविक) खेतीमा एकीकृत शत्रुजीव व्यवस्थापन पद्धतिको प्रवर्द्धन गरी कृषियोग्य माटोको संरक्षण गर्नु रहेको थियो। यस सचेतना तथा प्रविधिको आदानप्रदान कार्यक्रममा स्थानीय प्रगतिशील कृषक, कृषि उद्यमी र राज्य कृषि विभागका अधिकारीहरू गरी करिब ६५ जनाको सक्रिय सहभागिता रहेको थियो।
​कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै सीआईपिएमसी गान्तोकका सहायक निर्देशक श्री रोमन लेप्चाले बीउ उपचारको वैज्ञानिक विधि, जैविक विषादीका विभिन्न वर्गीकरण, फेरोमोन ट्र्याप (शत्रुजीवलाई आकर्षित गर्ने पासो) को प्रयोग र राष्ट्रिय शत्रुजीव निगरानी प्रणाली (NPSS) को प्राविधिक पक्षबारे विस्तृत रूपमा प्रकाश पार्नुभयो। उहाँले जैविक खेतीमा एकीकृत शत्रुजीव व्यवस्थापनको अपरिहार्यतामाथि जोड दिँदै वातावरणको रक्षा र कृषि उत्पादकत्व वृद्धि गर्न दिगो कीट व्यवस्थापन अभ्यास अपनाउनु आवश्यक रहेको बताउनुभयो। यसका साथै माटोको वास्तविक अवस्था र विशिष्ट आवश्यकता बुझ्नका लागि प्रत्येक किसानसँग अनिवार्य रूपमा माटो स्वास्थ्य कार्ड हुन जरुरी रहेकोमा उहाँले जोड दिनुभयो।
​कृषि विकास अधिकारी श्रीमती मीना शर्मा र बागवानी विकास अधिकारी श्रीमती चोकी शेर्पाले राज्य सरकारद्वारा कृषकहरूको हितका लागि सञ्चालन गरिएका विभिन्न कल्याणकारी योजना र अनुदान सुविधाहरूबारे जानकारी गराउनुभएको थियो। त्यसैगरी कृषि विज्ञान केन्द्र नामथाङकी विषयवस्तु विशेषज्ञ सुश्री कर्मा पेदेन भुटियाले बालीको स्वास्थ्य र उत्पादनमा सुधार ल्याउन माटोको स्वास्थ्य रक्षा तथा माटोमा लाग्ने किराहरूको व्यवस्थापन कसरी गर्ने भन्ने विषयमा प्राविधिक सल्लाह प्रदान गर्नुभयो। कार्यक्रमको मुख्य आकर्षण अन्तर्गत जैविक विषादीको प्रयोग गरी बीउ उपचार गर्ने तरिका र खेतबारीमा फेरोमोन ट्र्याप जडान गर्ने प्रविधिको प्रत्यक्ष व्यवहारिक (फिल्ड) प्रदर्शन गरिएको थियो, जसबाट किसानहरूले प्रत्यक्ष रूपमा व्यावहारिक ज्ञान हासिल गर्ने अवसर पाए। कार्यक्रमको अन्त्यमा आयोजित अन्तरक्रियात्मक सत्रमा कृषकहरूले आफ्नो खेतबारीमा भोग्नुपरिरहेका समस्या र चुनौतीहरू राखेका थिए, जसमा विज्ञहरूले दिगो बाली संरक्षणका उपायहरूबारे आवश्यक मार्गदर्शन र समाधान प्रस्तुत गरेका थिए।