​नयाँ दिल्ली: सामाजिक-आर्थिक नियोजन अनि नीति निर्माणमा सांख्यिकी (स्टैटिक्स) को कति विघ्न महत्त्व छ, त्यसबारे जनचेतना जगाउनका निम्ति हाम्रो देशमा प्रत्येक वर्ष २९ जुनको दिनलाई ‘राष्ट्रिय सांख्यिकी दिवस’ को रूपमा धूमधामसित मनाइने गरिन्छ।
​आउनुहोस्, इतिहासको पाना पल्टाएर हेरौँ यस दिनका केही अति नै महत्त्वपूर्ण र रोचक घटनाहरूलाई:
२९ जुनका प्रमुख ऐतिहासिक घटनाहरू~
​१४४४: सिकन्दर बेगले अटोमन साम्राज्यको शक्तिशाली सेनालाई परास्त गरेका थिए।
​१६१३: लन्डनस्थित विलियम शेक्सपियरको प्रसिद्ध ‘ग्लोब थियेटर’ मा ‘हेनरी VIII’ नाटकको मञ्चन भइरहेको बेला तोपबाट सल्किएको झिल्कोले गर्दा भीषण आगलागी भयो र थियेटर पूरै जलेर नष्ट भयो।
​१७५७: रोबर्ट क्लाइभले मुर्शिदाबादमा प्रवेश गरी मीर जाफरलाई बंगाल, बिहार र ओडिशाको नवाबको रूपमा गद्दीमा बसाएका थिए।
​१८५५: लन्डनबाट प्रख्यात समाचार पत्र ‘डेली टेलिग्राफ’ को प्रकाशन सुरु भएको थियो।
​१८६४: क्यानडामा भएको एउटा भयानक रेल दुर्घटनामा ९० जना यात्रीले ज्यान गुमाएका थिए।
​१८८८: शास्त्रीय संगीतको पहिलो (ज्ञात) रेकर्डिङ आजकै दिन गरिएको थियो।
​१९०५: ब्रिटेनमा ‘अटोमोबाइल एसोसिएसन’ को स्थापना भयो।
​१९१३: युनान, सर्बिया, मोन्टेनेग्रो, रोमानिया र उस्मानी शासनको विरुद्ध बुल्गेरियाको युद्ध सुरु भयो, जसलाई इतिहासमा ‘दोस्रो बाल्कन युद्ध’ भनिन्छ।
​१९२७: अमेरिकी विमान चालक लेस्टर म्याटल्यान्ड र अल्बर्ट हेगनबर्गरले पहिलो पटक प्रशान्त महासागर पार गरेर आफ्नो ऐतिहासिक उडान पूरा गरे।
​१९३२: सोभियत संघ र चीनबिच अनाक्रमण सम्झौता (नन-एग्रेसन पैक्टt) मा हस्ताक्षर भयो।
​१९५८: फुटबलका जादुगर पेले (मात्र १७ वर्षको उमेरमा) को दुई शानदार गोलको मद्दतले ब्राजिलले स्वीडेनलाई ५-२ ले हराएर आफ्नो पहिलो फुटबल विश्वकप जितेको थियो।
​१९७४: सेशल्स द्वीपसमूहले पूर्ण स्वतन्त्रता प्राप्त गर्‍यो।
​१९७४: मारिया एस्तेला इसाबेल मार्टिनेज डी पेरोन अर्जेन्टिनाको पहिलो महिला राष्ट्रपति बनिन्।
​१९९५: अमेरिकी स्पेस शटल ‘अट्लान्टिस’ पहिलो पटक रूसी अन्तरिक्ष स्टेशन ‘मिर’ सँग जोडियो। शीतयुद्धको समाप्तिपछि अन्तरिक्षको क्षेत्रमा दुई देशबिच यो एउटा नयाँ र ठुलो सहयोगको सुरुवात थियो।
​१९९७: भारतीय चेस मास्टर विश्वनाथन आनन्दले जर्मनीमा ‘फ्र्याङ्कफर्ट चेस क्लासिक टूर्नामेन्ट’ को उपाधि जिते।
​२०००: सिएरा लियोनमा ‘रिभोलुसनरी युनाइटेड फ्रन्ट’ का विद्रोहीहरूले बन्धक बनाएका बाँकी २१ जना भारतीय शान्ति सैनिकहरूलाई सकुशल रिहा गरे।
​२०००: विश्वकै प्रख्यात कम्पनी आईबीएमद्वारा संसारकै सबैभन्दा तीव्र गतिको सुपर कम्प्युटर निर्माण गरियो।
​२००२: चीनमा एउटा भीषण भूकम्प गयो।
​२००४: जकार्तामा सम्पन्न ‘पूर्वी एसिया सम्मेलन’ मा आसियानलाई प्रमुख शक्तिको रूपमा अघि बढाउने सहमति भयो।
​२००५: भारत र अमेरिकाबिच १० वर्षे समग्र रणनीतिक सम्झौतामा हस्ताक्षर भयो।
​२००७: क्रिकेटका भगवान मानिने सचिन तेन्दुलकरले एकदिवसीय क्रिकेटमा आफ्नो १५ हजार रन पूरा गरे।
​२००७: प्रविधिको संसारमा क्रान्ति ल्याउँदै एप्पल कम्पनीले आफ्नो पहिलो ‘आईफोन’ बजारमा उतारेको थियो।
​२००८: पर्यावरणको क्षेत्रमा कार्यरत गैर-सरकारी संस्था ‘जनहित फाउन्डेसन’ लाई प्रतिष्ठित ‘आइकम पुरस्कार’ प्रदान गरियो।
​२००८: क्यालिफोर्नियाको जंगलमा लागेको डढेलोका कारण अमेरिकी राष्ट्रपति जर्ज बुसले प्रभावित क्षेत्रहरूमा आपत्काल घोषणा गरे।
​२००८: संसारकै पहिलो गर्भवती पुरुष थॉमसले एउटी छोरीलाई जन्म दिएर चिकित्सा जगत्‌लाई चकित पारे।
​२०११: संसारभरिका महिलाहरूमाझ गरिएको एउटा सर्वेक्षण अनुसार, भारतका महिलाहरू सबैभन्दा धेरै तनाव र दबाबमा रहने गरेको तथ्य सार्वजनिक भयो। यो समस्या आर्थिक रूपमा उदाइरहेका देशहरूमा बढी देखिएको थियो।
​२०११: झन्डै ६ वर्षको अन्तरालपछि अमेरिकाले भारतलाई मानव तस्करीको निगरानी सूचीबाट बाहिर राख्यो।
​२०१३: क्यालिफोर्नियाले समलिङ्गी विवाहमाथि लगाइआएको प्रतिबन्ध पूर्ण रूपमा हटायो।
​२०१४: भारतीय ब्याडमिन्टन स्टार साइना नेहवालले ‘अस्ट्रेलियन सुपर सिरिज’ को उपाधि आफ्नो नाम गरिन्।
​२०१८: ट्युनिसियाको तटमा आप्रवासीहरूले भरिएको एउटा डुङ्गा पल्टिँदा धेरै जनाको दुःखद मृत्यु भयो।
​२०१८: ग्वाटेमालामा ‘भोल्क्यान डी फुएगो’ ज्वालामुखी विस्फोट हुँदा त्यहाँ भयंकर विनाश भएको थियो।
​२०२१: महिला गल्फतर्फ फिलिपिन्सकी १९ वर्षीया युका सासोले इतिहास रच्दै ‘युएस विमेन्स ओपन’ को उपाधि जितिन्।
​२०२१: विश्व बैंकले आन्ध्र प्रदेशका सरकारी स्कूलहरूको सुधारका निम्ति ‘सपोर्टिङ आन्ध्र लर्निङ ट्रान्सफर्मेसन’ कार्यक्रमका लागि ₹१,८६० करोडको ऋण स्वीकृत गर्‍यो।
​२०२५: हमासका नेता अनि ७ अक्टोबरको हमलाका मास्टरमाइन्ड हखम मुहम्मद इस्सा अल-इस्सालाई इजरायली सेनाले ढेर गर्‍यो।
२९ जुनमा जन्मेका प्रमुख व्यक्तित्वहरू~
​१८६१: देवकीनन्दन खत्री – हिन्दी साहित्यका पहिलो तिलिस्मी तथा जासुसी उपन्यास लेखक।
​१८६१: विलियम जे. मेयो – प्रसिद्ध ‘मायो क्लिनिक’ का सह-संस्थापक एवं नामी अमेरिकी सर्जन।
​१८६४: सर आशुतोष मुखर्जी – बंगालका ख्यातिप्राप्त ब्यारिस्टर अनि महान् शिक्षाविद्।
​१८९३: प्रोफेसर प्रशान्त चन्द्र महालनोबिस – भारतका प्रख्यात वैज्ञानिक तथा ‘तथ्याङ्कका जादुगर’। उनले नै ‘भारतीय सांख्यिकी संस्थान’ (आईएसआई) को स्थापना गरेका थिए र भारतको दोस्रो पञ्चवर्षीय योजनाको रूपरेखा तयार पारेका थिए।
​१९००: एन्टोनी डी सेन्ट-एक्सुपेरी – फ्रान्सका प्रसिद्ध लेखक र एभिएटर, जसले विश्वप्रसिद्ध पुस्तक ‘द लिटिल प्रिन्स’ लेखेका थिए।
​१९०१: राजेन्द्र नाथ लाहिड़ी – भारतका महान् स्वतन्त्रता सेनानी र ऐतिहासिक ‘काकोरी ट्रेन एक्सन’ (१९२५) का प्रमुख नायकहरूमध्ये एक।
​१९०१: अमल कुमार सरकार – भारतका भूतपूर्व आठौँ प्रधानन्यायाधीश।
​१९२४: रोय वालफोर्ड – नामी अमेरिकी रोगविज्ञानी र जराचिकित्सक (जेरियाट्रिशियन)।
​१९३१: पी के आयङ्गर – भारतका नामुद वैज्ञानिक।
​१९४४: ग्यारी बुसी – प्रख्यात अमेरिकी अभिनेता।
​१९८७: मारिया शारापोभा – रुसकी दिग्गज एवं पूर्व विश्व नम्बर १ टेनिस खेलाडी।
२९ जुनमा भएका प्रमुख निधनहरू~
​१८७३: माइकल मधुसूदन दत्त – बङ्गाली भाषाका प्रख्यात र क्रान्तिकारी कवि।
​१९३१: मेहता लज्जाराम – भारतीय साहित्यकार एवं वरिष्ठ पत्रकार।
​१९६१: सरदार बलदेव सिंह – भारतका प्रसिद्ध स्वतन्त्रता सेनानी, वरिष्ठ राजनीतिज्ञ अनि स्वतन्त्र भारतका पहिलो रक्षामन्त्री।
​१९६६: दामोदर धर्मानन्द कोसाम्बी – भारतका प्रख्यात विद्वान्, भाषा-वैज्ञानिक र उत्कृष्ट गणितज्ञ।
​१९६७: जेन म्यान्सफिल्ड – प्रसिद्ध अमेरिकी अभिनेत्री र मोडल।
​१९८८: गवरी देवी – राजस्थानकी प्रख्यात ‘मान्ड’ गायिका।
​१९९४: क्यामिला मेन्डेस – प्रसिद्ध अमेरिकी अभिनेत्री।
​२००२: रोजमेरी क्लुनी – प्रख्यात अमेरिकी गायिका र अभिनेत्री।
​२००३: क्याथरिन हेपबर्न – हलिउडकी सदाबहार र दिग्गज अमेरिकी अभिनेत्री।
​२००३: जुड बेलिङ्घम – इङ्गल्यान्डका प्रसिद्ध व्यावसायिक फुटबल खेलाडी (नोट: ऐतिहासिक अभिलेखमा यस मितिमा हेरफेर हुन सक्छ)।
​२०१३: जिम केलि – प्रख्यात मार्सल आर्टिस्ट र हलिउडका एक्सन अभिनेता।
​२०१६: के.जी. सुब्रमण्यम – भारतका प्रख्यात मूर्तिकार र भित्तिचित्रकार (Muralist)।
​२०१९: बाबु नारायणन – मलयालम चलचित्र उद्योगका प्रख्यात निर्देशक।
२९ जुनका प्रमुख अवसर तथा उत्सवहरू~
​राष्ट्रिय सांख्यिकी दिवस (नेशनल स्टैटिक्स ढे): सांख्यिकी र आर्थिक नियोजनको क्षेत्रमा भारतका प्रख्यात वैज्ञानिक एवं ‘आँकडाका जादुगर’ प्रोफेसर प्रशान्त चन्द्र महालनोबिसको अतुलनीय योगदानलाई सम्मान र कदर गर्नका निम्ति हरेक वर्ष २९ जुनको दिन यो विशेष दिवस देशभरि मनाइन्छ।
​