काेलकाता: ​हामीमध्ये धेरै जना बाहिरबाट आउने बित्तिकै घरभित्र सिधै जुत्ता-चप्पल लगाएर पस्ने गर्छौँ वा कतिपय देश र संस्कृतिमा यसलाई एउटा सामान्य जीवनशैली मानिन्छ। तर, के यो बानी केवल एउटा व्यक्तिगत रोजाइ वा सामाजिक परम्परा मात्र हो त?
हालै गरिएको एक वैज्ञानिक अध्ययन र सांस्कृतिक बहसले घरभित्र जुत्ता लगाएर बस्ने बानी स्वास्थ्यका लागि निकै ठूलो जोखिम हुन सक्ने तथ्य उजागर गरेको छ।
संसारभरि यस विषयलाई लिएर फरक-फरक दृष्टिकोणहरू रहेका छन्।
एसियाली, मध्य-पूर्वी र बाल्कन देशहरूमा घरभित्र जुत्ता लगाएर प्रवेश गर्नुलाई घोर असभ्यता, फोहोर र अपवित्रताको प्रतीक मानिन्छ। विशेषगरी जापानमा त घरको मूल ढोकामै जुत्ता खोल्ने एउटा छुट्टै विशेष स्थान हुन्छ, जसलाई उनीहरू साफ़-सफाइसँगै आफ्नो पवित्रताको दर्शनसँग जोड्छन्। यसको ठीक विपरीत, युरोप र अमेरिकाका कतिपय समाजमा पाहुनालाई जुत्ता खोल्न लगाउनुलाई नै अभद्र व्यवहार मानिन्छ र कतिपयले जुत्ता खोल्दा खुट्टाको दुर्गन्ध फैलिने चिन्ता समेत व्यक्त गर्दछन्।
​यसै बहसको वैज्ञानिक सत्यता र लुकेको रहस्य पत्ता लगाउन ब्रिटेनको ब्राइटन युनिभर्सिटीकी माइक्रोबायोलोजिस्ट डा. सारा पिटले जुत्ताको विस्तृत प्रयोगशाला परीक्षण गरेकी छिन्। परीक्षणका क्रममा संकलन गरिएका जुत्ताका नमूनाहरूलाई रातभर पेट्री डिशमा राखेर सूक्ष्मदर्शक यन्त्र (माइक्रोस्कोप) बाट हेर्दा आँखैले देख्न नसकिने कयौँ खतरनाक ब्याक्टेरियाहरू फेला परे। जुत्ताको तल र माथिको भागमा ‘स्ट्याफिलोकोकस ओरियस’ नामक ब्याक्टेरिया भेटियो, जसले छालाको सामान्य चोटपटक वा स्क्र्याचबाट शरीरभित्र पसेर पिपले भरिएको ठूलो र पीडादायी घाउ बनाउन सक्छ। अझ चिन्ताको विषय त के छ भने, रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कम भएका मानिसमा यसले निमोनिया वा रगतको खतरनाक संक्रमण (ब्लड इन्फेक्शन) समेत गराउन सक्छ। यसका साथै जुत्तामा ‘स्ट्याफिलोकोकस एपिडर्मिडिस’ र मलमूत्रका माध्यमबाट फैलने अत्यन्तै हानिकारक ‘ई. कोलाई’ जस्ता सुक्ष्म जीवहरू पनि सजिलै टाँसिएर घरको भित्री कोठासम्म पुग्ने कुरा वैज्ञानिक रूपमा पुष्टि भएको छ।
​वैज्ञानिकहरूका अनुसार जुत्ताको माध्यमबाट बाहिरबाट भित्र छिर्ने यी खतरनाक ब्याक्टेरियाहरू घरको भुइँ वा विशेषगरी तातो र न्यानो कार्पेटमा कयौँ दिनसम्म जीवित रहन सक्छन्। जब साना केटाकेटी वा परिवारका सदस्यहरू भुइँ वा कार्पेटमा बस्छन्, खेल्छन् वा घुट्मुटिएर हिँड्छन्, तब भुइँमा पर्ने शारीरिक दबाबका कारण ती निष्क्रिय अवस्थामा रहेका ब्याक्टेरियाहरू पुनः सक्रिय बन्दछन् र मानिसको शरीरमा सङ्क्रमण फैलाउने अवस्थामा पुग्छन्। यो खतरा स्वस्थ वयस्कको तुलनामा रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर भएका निर्दोष बालबालिका र वृद्धवृद्धाहरूका लागि झन् बढी र घातक हुने गर्दछ।
​यस गम्भीर स्वास्थ्य जोखिमबाट बच्नका लागि विशेषज्ञहरूले संसारको जुनसुकै कुनामा रहे पनि घरको ढोकाभित्र छिर्नु अगाडि बाहिर हिँड्ने जुत्ता बाहिरै खोल्ने बानी बसाल्न दृढ सुझाव दिएका छन्। यदि खाली खुट्टा बस्न असजिलो वा चिसो महसुस हुन्छ भने घरभित्र मात्र लगाउने र बाहिर कहिल्यै प्रयोग नगर्ने छुट्टै सफा चप्पल वा जुत्ता (इनडोर फुटवेयर) को प्रयोग गर्न सकिन्छ। यसका साथै, घरभित्र लुकेका ब्याक्टेरिया, धुलोमैलो र फोहोरलाई पूर्ण रूपमा नियन्त्रण गर्नका लागि हप्तामा कम्तीमा एक पटक भुइँ र कार्पेटको गहिरो सफाइ गर्ने तथा मूल ढोकामा राम्रो डोरम्याट राख्ने गर्नाले संक्रमणको खतरालाई धेरै हदसम्म कम गर्न र परिवारलाई स्वस्थ राख्न सकिन्छ।