​अक्सर मानिसहरू आलु खानाले पेट फुल्ने (ब्लोटिङ), भारीपन हुने वा अत्यधिक ग्यास (ग्यास्ट्रिक) को समस्या हुने विश्वास गर्छन्। आलु विश्वभरमै सबैभन्दा बढी रुचाइने र खाइने कन्दमूलमा पर्छ, तर यसको पाचनलाई लिएर मानिसहरूमा सधैं भ्रम रहने गर्छ।
​सिनियर ग्यास्ट्रोएन्टेरोलोजिस्ट डा. अरुल प्रकाशका अनुसार, आलु नै ग्यास बन्नुको मुख्य कारण हो भन्नु पूर्ण रूपमा गलत हुनेछ। अधिकांश मानिसका लागि आलु ग्यास पैदा गर्ने प्राथमिक खाना होइन, तर केही विशेष परिस्थिति र व्यक्तिको शारीरिक पाचन क्षमताका आधारमा यसको प्रभाव फरक-फरक हुन सक्छ।
​पेटमा ग्यास बन्नुको वैज्ञानिक कारण
​नेसनल इन्स्टिच्युट अफ डायबिटिज एन्ड डाइजेस्टिभ एन्ड किडनी डिजिज का अनुसार, जब सानो आंतमा केही कार्बोहाइड्रेटहरू पूर्ण रूपमा पच्न सक्दैनन्, तब ग्यास बन्ने प्रक्रिया सुरु हुन्छ। यो अधपचो खाना जब ठूलो आंतमा पुग्छ, त्यहाँ भएका ब्याक्टेरियाले यसलाई फर्मेंटेसन (किण्वन) गर्छन्। यस प्रक्रियामा स्वाभाविक रूपमा हाइड्रोजन, मिथेन र कार्बन डाइअक्साइड जस्ता ग्यासहरू निस्कन्छन्, जसले गर्दा पेट फुल्ने र असजिलो हुने गर्छ।
​आलु र ग्यासको के सम्बन्ध छ?
​प्रतिरोधी स्टार्च: आलु मुख्य रूपमा स्टार्चले भरिपूर्ण हुन्छ। यसको धेरैजसो भाग सानो आंतमै पच्छ, तर केही अंश बाँकी रहेर ठूलो आंतमा पुग्छ। त्यहाँ यसले ‘प्रिबायोटिक’ को रूपमा काम गर्छ, जो आंतका राम्रा ब्याक्टेरियाका लागि फाइदाजनक मानिन्छ। यद्यपि, यही फर्मेंटेशनका कारण केही मानिसलाई अस्थायी रूपमा ग्यास महसुस हुन सक्छ।
​पकाउने तरिका र साथमा खाइने कुरा: यदि आलुलाई धेरै तेलमा तारेर (जस्तै: फ्रेन्च फ्राइज वा चिप्स) खाइयो भने, त्यसमा हुने उच्च बोसो (फ्याट) का कारण पचाउन धेरै समय लाग्छ। यसबाहेक, यदि आलुलाई दाल वा अन्य भारी खानेकुरासँग मिसाएर खाइँदै छ भने, समस्या आलुको नभएर त्यो फूड कम्बिनेसनको हुन सक्छ।
​ग्यास बढाउने अन्य खानेकुराहरू
​डा. अरुल प्रकाशका अनुसार, आलुको तुलनामा निम्नलिखित खानेकुराहरू ग्यास बनाउन बढी जिम्मेवार हुन्छन्:
​दाल र गेडागुडी: चना, केराउ, मुसुरो र सिमी जस्ता गेडागुडीमा ‘ओलिगोस्याकराइड्स’ नामक जटिल कार्बोहाइड्रेट हुन्छ, जसलाई सहजै पचाउन गाह्रो पर्छ।
​क्रुसिफेरस तरकारी: काउली, ब्रोकाउली र बन्दाकोभीमा ‘र्याफिनोज’ नामक सल्फरयुक्त कम्पाउन्ड हुन्छ, जसले पेटमा बढी ग्यास पैदा गर्छ।
​डेयरी उत्पादन: दूध, दही, पनीर र आइसक्रिममा ‘ल्याक्टोज’ हुन्छ। जिन मानिसमा ल्याक्टोज इनटोलरेन्स (दूध नपच्ने समस्या) हुन्छ, उनीहरूलाई यी कुरा खाँदा अत्यधिक ग्यास र पेट दुख्ने समस्या हुन्छ।
​सुगर-फ्री विकल्प र सफ्ट ड्रिंक्स: सुगर-फ्री क्यान्डी वा चुइगममा पाइने सोर्बिटोल र म्यानिटोल जस्ता सुगर अल्कोहल पूर्ण रूपमा पच्दैनन्। त्यस्तै, सोडा र कार्बोनेटेड ड्रिंक्सले पेटमा सिधै कार्बन डाइअक्साइड छोड्छन्, जसले गर्दा बारम्बार डकार आउँछ।
​पेटको समस्या र ग्यासबाट बच्ने उपाय
​विज्ञको सुझाव: पाचन प्रक्रिया हरेक व्यक्तिको फरक हुन्छ। कुनै पनि एउटा खाना सबैका लागि समान रूपमा हानिकारक हुँदैन। आफ्नो खाने बानीमा सुधार गरेर तपाईं यस समस्याबाट बच्न सक्नुहुन्छ।
​खाना बिस्तारै चबाएर खानुहोस्: हतार-हतार खाँदा खानासँगै हावा पनि शरीरभित्र जान्छ, जसले डकार र ग्यासको समस्या बढाउँछ। खाना सधैं शान्त भएर, राम्रोसँग चबाएर खानुपर्छ।
​फूड कम्बिनेसन बदल्नुहोस्: यदि तपाईंलाई आलु र दाल सँगै खाँदा पेट भारी भएको महसुस हुन्छ भने, अर्को पटक तिनलाई अलग-अलग खाएर हेर्नुहोस्। यसले तपाईंलाई वास्तविक कारण पत्ता लगाउन मद्दत गर्नेछ।
​फाइबरको मात्रा बिस्तारै बढाउनुहोस्: अचानक भोजनमा धेरै फाइबर समावेश गर्दा पाचन तन्त्रमा दबाब पर्न सक्छ।
​पकाउने शैली परिमार्जन गर्नुहोस्: आलुलाई धेरै तार्नुको सट्टा उसिनेर, तरकारीमा कम तेल हालेर वा बेक गरेर खाने बानी बसाल्नुहोस्।
​डाक्टरलाई कहिले देखाउने?
ग्यास र पेट फुल्नु एक सामान्य समस्या हो, तर यदि यसको साथमा बिना कारण तौल घट्ने, लगातार पेट दुख्ने, दिसामा रगत देखिने, कडा कब्जियत हुने वा बारम्बार उल्टी हुने जस्ता गम्भीर लक्षण देखिएमा तुरुन्त चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ।