देशमा पहिलो पटक एक वर्षमा १५ हजार भन्दा बढी प्रत्यारोपण

प्रत्यारोपणको संख्यामा २७ प्रतिशतको वार्षिक वृद्धि दर्ता

नयाँ दिल्ली: केन्द्रीय स्वास्थ्य तथा परिवार कल्याण मन्त्रालयले आइतबार (१९ फरवरी) राष्ट्रिय अंग र टिस्यु ट्रान्सप्लान्ट अर्गनाइजेसन (एनओटीटीओ ) ‘वैज्ञानिक संवाद २०२३’ आयोजना गर्यो। अंग र तन्तु प्रत्यारोपणले जीवन बचाउन सक्छ, त्यसैले अंग र तन्तु प्रत्यारोपण क्षेत्रका उपायहरू र उत्कृष्ट अभ्यासहरूबारे छलफल गर्न सबै सरोकारवालाहरूलाई एउटै प्लेटफर्ममा ल्याउन यो संवादको आयोजना गरिएको हो। यस अवसरमा बोल्दै केन्द्रीय स्वास्थ्य सचिव राजेश भूषणले देशमा अंग र तन्तु प्रत्यारोपणप्रति सकारात्मक दृष्टिकोण अपनाएकोमा सबैलाई बधाई दिँदै भने, ‘कोभिड पछि प्रत्यारोपण गतिविधिहरूको द्रुत पुनरुत्थान भएको छ र देशमा पहिलो पटक वर्ष (२०२२) मा १५ हजार भन्दा बढी प्रत्यारोपण गरिएको छ र प्रत्यारोपणको संख्यामा वार्षिक २७ प्रतिशतले वृद्धि भएको छl’

केन्द्रीय स्वास्थ्य सचिवले तीन प्राथमिकता क्षेत्रहरू उल्लेख गरेअनुसार जसमा कार्यक्रमात्मक पुनर्संरचना, सञ्चार रणनीति र पेशेवरहरूको सीप समावेश छ। विद्यमान संरचना र मार्गनिर्देशनलाई अद्यावधिक गर्नुपर्नेमा जोड दिँदै उनले भने, ‘हामीसँग राष्ट्रिय स्तर (एनओटीटीओ), प्रदेश तह (एसओटीटीओ) र क्षेत्रीय तह (आरओटीटीओ) जस्ता विभिन्न सरकारी तहमा संरचनाहरू भए पनि त्यसले गर्दा तिनीहरूले आफ्नो अधिदेश पूरा गर्न व्यवस्थित रूपमा काम गर्ने सुनिश्चित गर्न आवश्यक छl’ राजेश भूषणले भर्खरको दिशानिर्देशमा परिवर्तन, अधिवास आवश्यकता हटाउने स्वागत गरे। उनले देशमा प्राविधिक जनशक्तिको तर्कसंगत उपयोग र भौतिक पूर्वाधारको अधिकतम उपयोगका साथै उनीहरूलाई प्रभावकारी रूपमा च्यानलाइजिङ र तालिम र तृतीयक हेरचाह सुविधा जस्ता उपकरणमा लैजानुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिए।

देशको बदलिँदो जनसांख्यिकीलाई प्रकाश गर्दै केन्द्रीय स्वास्थ्य सचिवले भने, ‘भारतमा वृद्ध जनसंख्या बढ्दै गएको छ र उनीहरूका लागि जीवनको गुणस्तर सुनिश्चित गर्न सञ्चार र जागरूकता रणनीति अद्यावधिक गर्न धेरै महत्त्वपूर्ण छ, ताकि सम्भावित अंग दाताहरू आउन सक्छन्l’ उनले यस क्षेत्रका स्वास्थ्य सेवा व्यवसायी र जानकार विज्ञहरूका लागि प्रशिक्षण कार्यक्रम, नयाँ डिजाइन गरिएका पाठ्यक्रमहरू र डिजिटल उपायहरू मार्फत व्यापक अभिमुखीकरण र पुन: अभिमुखीकरण कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्न सुझाव दिए। उनले तालिम कार्यक्रमसँगै प्रिन्ट तथा इलेक्ट्रोनिक मिडियाबाट मात्र नभएर स्थानीय सरोकारवाला र गैरसरकारी संस्था (एनजीओ) मार्फत पनि व्यापक प्रचार प्रसार र सचेतनाको पहल गर्नसकिने बताए। तसर्थ, उनले अंग दानको बारेमा जानकारी प्रभावकारी रूपमा फैलाउन र मानिसहरूलाई यस महान कार्यमा योगदान पुर्‍याउने महसुस गराउन बहु-सरोकारवाला प्रक्रियामा जोड दिए। उनले देशमा ६ सय ४० भन्दा बढी मेडिकल अस्पताल तथा कलेज भए पनि प्रत्यारोपण केही अस्पतालमा मात्र सीमित रहेको विशेष सेवा बनेको भन्दै चिकित्सा संस्थाको क्षमता अभिवृद्धिको आवश्यकता रहेको बताए। उनले भने, ‘शल्यक्रिया र प्रत्यारोपण गर्न सकिने संस्थाको संख्या बढाउन आवश्यक छ। तसर्थ हाम्रो भौतिक पूर्वाधारलाई देशमा शल्यक्रिया र प्रत्यारोपण प्रवर्द्धन गर्न अधिकतम उपयोग गर्नुपर्दछ। ‘हाइ केस लोड’ भएका संस्थाहरूलाई पहिचान गरी एनओटीटी कार्यक्रमको सञ्जालमा ल्याउनुपर्छl’ उनले सुझाव दिँदै भने, ‘परामर्श र परामर्शले समझदारी ज्ञापन (एमओयू) को नेतृत्व गर्नसक्छ र फलस्वरूप राज्य अनि क्षेत्रीय स्तरहरूमा उत्कृष्टता केन्द्रहरू सिर्जना गर्न सकिन्छ, जहाँ यी विशेष सेवाहरू आवश्यक परेकाहरूलाई उपलब्ध गराउन सकिन्छl’

सुश्री वी. हिकाली झिमोमी, अतिरिक्त सचिव, स्वास्थ्य तथा परिवार कल्याण मन्त्रालयले सहभागीहरूलाई राष्ट्रिय अंग प्रत्यारोपण कार्यक्रम (एनओटीपी)अन्तर्गत उपलब्ध सुविधाहरू जस्तै चौबीसै घण्टा टोल फ्री हेल्पलाइन, राष्ट्रिय अंग र टिस्यु ट्रान्सप्लान्ट रजिस्ट्री बारे जानकारी गराए। सम्मेलनमा एनओटीपीका निर्देशक डा. रजनीश सहाय, सफदरजंग अस्पतालका मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा. बीएल शेरवाललगायत मन्त्रालयका वरिष्ठ अधिकारी, चिकित्सा विज्ञ, स्वास्थ्यकर्मी र उद्योगी प्रतिनिधिहरुको सहभागिता रहेको थियो। -पीआईबी