नयाँ दिल्ली: भारत र नेपालले डिजिटल संसार र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) सँग स्थानीय भाषाहरूलाई एकीकृत गर्न मिलेर काम गर्ने सम्भावनाको खोजी गर्न थालेका छन्। भारत सरकारको इलेक्ट्रोनिक्स र सूचना प्रविधि मन्त्रालय अन्तर्गतको डिजिटल इन्डिया कर्पोरेशनको डिजिटल इन्डिया भाषिनी डिभिजन को टोलीले काठमाडौं विश्वविद्यालयमा रहेको विश्वविद्यालयको डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधार र एआई केन्द्रको टोलीसँग यस विषयमा विस्तृत छलफल गरेको छ। यसपछि विश्वविद्यालयका उपकुलपतिसँग बैठक भएको थियो।
छलफल विशेष गरी नेपालका स्थानीय भाषाहरूको लागि एआई-आधारित प्रविधि विकासमा केन्द्रित थियो। नेपाली बाहेक, नेवारी, तामाङ र गुरुङ जस्ता भाषाहरूलाई एआई र डिजिटल प्लेटफर्महरूमा राम्रोसँग एकीकृत गर्ने सम्भावनाहरूमाथि छलफल गरिएको थियो। थप रूपमा, प्रचलित र रञ्जना जस्ता परम्परागत लिपिहरूलाई डिजिटल प्रविधिसँग एकीकरण गर्ने बारेमा पनि विचार गरिएको थियो। दुवै पक्ष विश्वास गर्छन् कि एआईको युगमा, कम प्रयोग हुने भाषाहरूलाई प्रविधिसँग एकीकृत गर्नु आवश्यक छ ताकि यी भाषा बोल्नेहरूले पनि डिजिटल सेवाहरूबाट पूर्ण रूपमा लाभ उठाउन सकून्।
बैठकले भाषा तथ्याङ्क सङ्कलन र संरक्षण गर्ने आवश्यकतामाथि पनि छलफल गरेको थियो। विभिन्न भाषा र बोली बोल्ने मानिसहरूको आवाज र भाषाहरूको पर्याप्त तथ्याङ्क उपलब्ध भएमा मात्र राम्रो एआई मोडेलहरू विकास गर्न सकिन्छ। अनुवाद क्षमताहरू सुधार गर्ने र भाषा मोडेलहरू विकास गर्न आवश्यक कम्प्युटिङ शक्ति परिचालन गर्ने बारेमा पनि छलफल गरिएको थियोl
सहयोगको दायरा एआई मोडेलहरू विकास गर्नमा सीमित हुनेछैन। दुवै पक्षले मानिसहरूलाई उनीहरूको स्थानीय भाषाहरूमा आवाज मार्फत डिजिटल सेवाहरू पहुँच गर्न अनुमति दिने प्रविधिहरू विकास गर्ने सम्भावनाको बारेमा पनि छलफल गरे। यसको अर्थ भविष्यमा, स्थानीय भाषाहरूमा बोलेर जानकारी पहुँच गर्ने, सेवाहरू प्रयोग गर्ने र डिजिटल प्लेटफर्महरूमा जडान गर्ने जस्ता सुविधाहरू विकास गर्न सकिन्छ।
काठमाडौं विश्वविद्यालयको डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधार केन्द्र र एआईले यस दिशामा अनुसन्धान र प्राविधिक विशेषज्ञता प्रदान गर्न सक्छ। भारतको भाशिनी प्लेटफर्मले पहिले नै बहुभाषी डिजिटल सेवाहरू र भाषा एआईको क्षेत्रमा काम गरिरहेको छ। दुई संस्थाहरू बीचको सहकार्यले नेपालको स्थानीय भाषाहरूको लागि नयाँ एआई मोडेलहरू र डिजिटल समाधानहरू विकास गर्ने सम्भावनाहरू विस्तार गर्न सक्छ।
भारतको भाशिनी देशमा एआई-आधारित बहुभाषी डिजिटल समावेशीकरणको लागि अग्रणी प्लेटफर्म हो। यसले ८०० भन्दा बढी सरकारी वेबसाइटहरूलाई भाषा सेवाहरू र भारतीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय भाषाहरूको लागि प्रविधि समर्थन प्रदान गर्दछ। यो भारत-नेपाल पहलले भाषा, प्रविधि र डिजिटल सेवाहरूको क्षेत्रमा दुई देशहरू बीचको सहकार्यमा नयाँ आयाम थप्न सक्छ।
About Author
