कानपुर: भारतीय प्रविधि संस्थान कानपुर (आईआईटी कानपुर) का अनुसन्धानकर्ताहरूले गणेश शङ्कर विद्यार्थी मेमोरियल (जीएसभीएम) मेडिकल कलेज, कानपुरको सहकार्यमा गरेको एक अध्ययनअनुसार मस्तिष्क (ब्रेन) र पेट (गट) को विद्युतीय गतिविधि तथा बिरामीको चिकित्सकीय लक्षणका आधारमा एन्टीडिप्रेसेन्ट (उदासीनतारोधी) औषधि सुरु भएको केवल ७–१० दिनभित्रै त्यसको उपचार नतिजाको अनुमान गर्न सकिने पत्ता लागेको छ। यो विधिले उपचारको प्रभावकारिता मापन गर्न परम्परागत ४–६ हप्ताको तुलनामा धेरै अघि नै मद्दत पुर्‍याउनेछ।
​विश्वभर करिब ५ प्रतिशत वयस्क र भारतमा करिब ४.५ प्रतिशत मानिस डिप्रेसन (उदासीनता) बाट प्रभावित छन्। तीमध्ये आधाभन्दा बढी बिरामीमा पहिलो एन्टीडिप्रेसेन्ट औषधि प्रभावकारी हुँदैन, जसका कारण सही औषधि चयन गर्न धेरै हप्ता लाग्ने गर्छ। यस्तो अवस्थामा उपचारको नतिजा सुरुवातमै अनुमान गर्न सकिने यो क्षमताले डिप्रेसनको उपचारमा विद्यमान ठूलो चुनौतीलाई कम गर्न सहयोग गर्नेछ।
​आईआईटी कानपुरको कग्निटिभ साइन्स विभागकी सहायक प्राध्यापक एवं यस अध्ययनकी सह-लेखक (कोरेसपोन्डिङ अथर) डा. प्रगति प्रियदर्शिनी बालसुब्रमणिले भन्नुभयो, “हाम्रो अध्ययनले उपचारको पहिलो हप्तामा मस्तिष्क र पेटबाट प्राप्त हुने गैर-आक्रमणकारी (नोन-इन्भेसिभ) विद्युतीय सङ्केतहरूले बिरामीको उपचारप्रतिको प्रतिक्रियाबारे महत्त्वपूर्ण जानकारी दिने देखाएको छ। यसले उपचार प्रक्रियालाई अझ सटीक रूपमा तय गर्न मद्दत पुर्‍याउनेछ।”
​आईआईटी कानपुरको कग्निटिभ साइन्स विभागका पीएचडी शोधार्थी तथा यस अध्ययनका प्रमुख लेखक अमल जुड एश्विन फ्रान्सिसका अनुसार, “हामीले फरक-फरक बिरामीमा देखिने लक्षणहरू मस्तिष्क र पेटको फरक-फरक जैविक गतिविधिसँग जोडिएको पायौँ। यी जैविक भिन्नताहरू बुझ्नाले एउटै औषधिको असर सबै बिरामीमा समान किन हुँदैन भन्ने कुरा स्पष्ट हुन्छ। यसबाट प्रत्येक बिरामीका लागि थप व्यक्तिगत उपचार रणनीति तयार गर्न मद्दत पुग्नेछ।”
​अनुसन्धानका क्रममा अनुसन्धानकर्ताहरूले इलेक्ट्रोएन्सेफालोग्राफी (इइजी) र इलेक्ट्रोगास्ट्रोग्राफी (इजीजी) को सहायताले क्रमशः मस्तिष्क र पेटको विद्युतीय गतिविधिको अध्ययन गरेका थिए। यी सङ्केतहरूसँगै बिरामीका चिकित्सकीय लक्षणहरूको पनि विश्लेषण गरिएको थियो। अनुसन्धानले उपचार सुरु भएको पहिलो ७–१० दिनभित्र दर्ता गरिएका यी सङ्केतहरूले कुन बिरामीमा एन्टीडिप्रेसेन्ट औषधि प्रभावकारी हुँदैन भन्ने पहिचान गर्न मद्दत गर्ने देखाएको छ।
​यस अध्ययनमा कुल २०६ जना सहभागीलाई समावेश गरिएको थियो, जसमा १४४ जना त्यस्ता बिरामी थिए जसले पहिले कहिल्यै डिप्रेसनको उपचार गराएका थिएनन्। अनुसन्धानकर्ताहरूले उपचार सुरु हुने समयमा र करिब एक हप्तापछि इइजी तथा इजीजी सङ्केतहरू रेकर्ड गरे। त्यसपछि यी सुरुवाती जैविक सङ्केत र चिकित्सकीय जानकारीका आधारमा ४–६ हप्तापछिको उपचार नतिजा के हुनेछ भन्ने आकलन गरिएको थियो।
​विकसित मोडलले उपचारको अपेक्षित लाभ नपाउने बिरामीको पहिचान ८४ प्रतिशत संवेदनशीलता (सेन्सिटिभिटी) र ७८ प्रतिशत विशिष्टता (स्पेसिफिसिटी) का साथ गर्‍यो। उता, एक स्वतन्त्र बिरामी समूह (इन्डिपेन्डेन्ट पेसेन्ट कोहर्ट) मा परीक्षण गर्दा यस मोडलले ७७.३ प्रतिशत समग्र शुद्धता हासिल गर्‍यो। साथै, उपचारको लाभ नपाउने बिरामीको पहिचानमा यसले ८० प्रतिशत विशिष्टता र ७१.४ प्रतिशत संवेदनशीलता दर्ता गर्‍यो।
​अध्ययनमा विकसित प्रविधिहरू हाल न्युरोक्लिनिकल इनोभेटिभ सोलुसन्स (एनसीआईएस) प्राइभेट लिमिटेडमार्फत उपलब्ध छन्। यस ट्रान्सलेशनल प्रोजेक्टलाई जैविक प्रविधि उद्योग अनुसन्धान सहायता परिषद (बीआईआरएसी) बाट वित्तीय सहयोग प्राप्त भएको छ। यस सहयोगले अनुसन्धानलाई प्रयोगशालाबाट वास्तविक चिकित्सकीय प्रयोगसम्म पुर्‍याउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ, जसबाट भविष्यमा डिप्रेसनका बिरामीका लागि अझ व्यक्तिगत र समयमै उपचारसम्बन्धी निर्णय लिन सहयोग पुग्नेछ।
​यो अध्ययनले डिप्रेसनको उपचारलाई अझ द्रुत, प्रभावकारी र व्यक्तिगत बनाउने दिशामा नयाँ सम्भावनाहरू प्रस्तुत गरेको छ। यद्यपि, यो पद्धतिलाई व्यापक रूपमा अपनाउनुअघि विभिन्न क्षेत्र र धेरै सङ्ख्याका बिरामीहरूमा थप अनुसन्धान गरिनु आवश्यक हुनेछ।