देवेन्द्र किशोर ढुङगाना

नयाँ दिल्ली: असम राज्यको शिवसागर जिल्ला स्थित एक प्राचीन तथा सांस्कृतिक रूपमा महत्वपूर्ण पोखरीमा हालै देखिएको रहस्यमय जलचर आक्रमणका घटनाले स्थानीय समुदायलाई त्रसित बनाएको छ। दैनिक जीवनको अभिन्न हिस्सा मानिने यस पोखरीमा १०० भन्दा बढी मानिसहरू अज्ञात जीवको टोकाइबाट प्रभावित भएपछि स्वास्थ्य अधिकारीहरू, वैज्ञानिकहरू र प्रशासन सतर्क भएका छन्।
यो पोखरी केवल पानीको स्रोत मात्र नभई ऐतिहासिक तथा सामाजिक महत्व बोकेको स्थल हो। शिवसागर क्षेत्रका यस्ता पोखरीहरू परम्परागत रूपमा नुहाउने, माछा मार्ने र धार्मिक गतिविधिका लागि प्रयोग हुँदै आएका छन्। तर पछिल्लो घटनाक्रमले यस सुरक्षित मानिएको स्थानलाई जोखिमपूर्ण बनाएको छ।
घटनाहरू मुख्यतः त्यतिबेला भएका छन् जब स्थानीय बासिन्दाहरू माछा मार्न वा नुहाउन पोखरीमा प्रवेश गरेका थिए। प्रभावित व्यक्तिहरूले अचानक झट्का महसुस गर्नु, तीव्र पीडा, त्यसपछि सुन्निने, वान्ता आउने र केही अवस्थामा तन्तु क्षति हुने जस्ता लक्षणहरू अनुभव गरेका छन्। यी लक्षणहरू सामान्य जलचरको टोकाइभन्दा फरक देखिएकाले चिकित्सकहरू अन्योलमा परेका छन्।
स्थानीय बासिन्दा शाहिद इस्लामले पहिलोपटक यस घटनालाई सार्वजनिक रुपमा ध्यानाकर्षण गराएका छन्। उनले माछा मार्ने क्रममा अचानक कडा झट्का महसुस गरे, जसलाई उनले “हातमा हथौडाले हानेजस्तो” अनुभूति भएको बताएका छन्। त्यसपछि उनको स्वास्थ्य अवस्था तीव्र रूपमा बिग्रियो र उनलाई तत्काल अस्पताल भर्ना गर्नुपर्‍यो।
उपचारमा संलग्न चिकित्सक डा. सुरजित गिरीका अनुसार, सुरुमा सर्पको टोकाइको आशंका गरिएको थियो। तर बिरामीहरूमा देखिएका लक्षणहरू सामान्य विषालु सर्पको टोकाइसँग मेल नखाने खालका थिए। “हामीले सर्पको टोकाइ ठानेका थियौं, तर लक्षणहरू असामान्य थिए र स्थापित ढाँचासँग मेल खाँदैनथे,” उनले बताएका छन्।
हालसम्म यस घटनाको ठोस कारण पत्ता लाग्न सकेको छैन। कुनै विशेष जीवको पहिचान नभएकाले चिकित्सकहरू एन्टिडोट प्रयोग गर्न नसक्ने अवस्थामा छन्। त्यसैले उपचार मुख्यतः लक्षणअनुसार सहयोगात्मक (सपोर्टिंव केयर ) विधिमा आधारित छ। केही बिरामीहरू उपचारपछि निको भए पनि कतिपयमा संक्रमण र अन्य जटिलताहरू देखिएको चिकित्सकहरूले बताएका छन्।
स्वास्थ्य अधिकारीहरूले स्थानीय बासिन्दाहरूलाई सावधानी अपनाउन आग्रह गरेका छन्। विशेषगरी पोखरीमा अनावश्यक प्रवेश नगर्न, पानी प्रयोग गर्दा सचेत रहन र कुनै पनि असामान्य टोकाइ वा लक्षण देखिएमा तुरुन्त स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्न सल्लाह दिइएको छ।
यस घटनाले स्थानीय समुदायमा डरको वातावरण सिर्जना गरेको छ। दैनिक रूपमा प्रयोग हुने पानीको स्रोत नै असुरक्षित बनेपछि मानिसहरू वैकल्पिक उपाय खोज्न बाध्य भएका छन्। साथै, यसले स्थानीय अर्थतन्त्रमा पनि असर पार्न सक्ने देखिएको छ, किनकि माछा मार्ने जस्ता गतिविधिहरू प्रभावित भएका छन्।
प्रशासन र वैज्ञानिक टोलीहरूले अहिले पोखरीको विस्तृत अध्ययन सुरु गरेका छन्। पानीको नमूना परीक्षण, सम्भावित जलचरहरूको खोजी र जैविक विश्लेषणमार्फत वास्तविक कारण पत्ता लगाउने प्रयास भइरहेको छ। यसका साथै, स्थानीय नागरिकहरूलाई पनि कुनै असामान्य गतिविधि वा जीव देखिएमा जानकारी दिन आग्रह गरिएको छ।
समग्रमा, शिवसागरको यो घटना केवल स्वास्थ्य संकट मात्र नभई सामाजिक र पर्यावरणीय चिन्ताको विषय बनेको छ। ऐतिहासिक महत्व बोकेको यस जलस्रोतको सुरक्षा र पुनःविश्वास कायम गर्न वैज्ञानिक अनुसन्धान र प्रभावकारी व्यवस्थापन अत्यावश्यक देखिन्छ।