नयाँ दिल्ली: ​विश्व इतिहासको क्यालेन्डरमा अप्रिल २४ को मिति अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण र बहुआयामिक मोडहरूको साक्षी रहेको छ। यस दिनलाई विशेष गरी क्रिकेट जगतले एउटा महान् उत्सवको रूपमा मनाउने गर्दछ, किनभने सन् १९७३ मा आजकै दिन मुम्बईमा भारतीय क्रिकेटका दिग्गज खेलाडी सचिन रमेश तेन्दुलकरको जन्म भएको थियो। ‘क्रिकेटका भगवान’ र ‘मास्टर ब्लास्टर’ को उपमा पाएका सचिनले आफ्नो २४ वर्ष लामो खेल जीवनमा अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा १०० वटा शतक प्रहार गर्ने एकमात्र खेलाडीको रूपमा विश्व कीर्तिमान राखेका छन्। उनी भारतको सर्वोच्च नागरिक सम्मान ‘भारत रत्न’ बाट विभूषित हुने पहिलो र सबैभन्दा कम उमेरका खेलाडीसमेत हुन्। सचिनको जन्मदिनले आज पनि विश्वभरका करोडौँ खेल प्रेमीहरूलाई उत्तिकै उत्साह र प्रेरणा प्रदान गरिरहेको छ।
​नेपालको आधुनिक इतिहासमा पनि यो मिति ऐतिहासिक जनआन्दोलन–२ को सफलतासँग अभिन्न रूपमा जोडिएको छ। २०६३ सालको वैशाख ११ गते (अप्रिल २४) का दिन तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले आन्दोलनरत सात राजनीतिक दलको मागलाई स्वीकार गर्दै विघटित प्रतिनिधि सभा पुनस्र्थापना गर्ने घोषणा गरेका थिए। यो घोषणाले नेपालमा राजतन्त्रको विधिवत् अन्त्य र संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको जग बसाल्न निर्णायक भूमिका खेलेको थियो, जसलाई नेपाली जनताले आफ्नो ठूलो राजनीतिक जितको रूपमा गौरवका साथ स्मरण गर्ने गर्दछन्।
​अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति र युद्धको इतिहासमा यो दिन निकै उतारचढावपूर्ण रहेको देखिन्छ। सन् १८७७ मा रुसी साम्राज्यले ओटोमन साम्राज्यविरुद्ध युद्धको घोषणा गरेको थियो भने सन् १८९८ मा स्पेनले अमेरिकाविरुद्ध औपचारिक युद्धको बिगुल फुकेको थियो। सन् १९२० मा पोल्याण्डको सेनाले युक्रेनमाथि आक्रमण गरेको थियो भने सन् १९२६ मा ‘बर्लिन सन्धि’ मा हस्ताक्षर भएर युरोपेली शक्ति सन्तुलनमा परिवर्तन आएको थियो। सन् १९१६ मा आयरल्याण्डमा बेलायती शासनविरुद्ध ‘इस्टर राइजिङ’ विद्रोहको सुरुवात पनि आजकै दिन भएको थियो। यस्तै, सन् १९८० मा अमेरिकाले इरानमा बन्धक बनाइएका ५२ अमेरिकी नागरिकहरूलाई छुटाउन चलाएको ‘अपरेशन इगल क्ल’ नामक सैन्य अभियान असफल भएको दुखद इतिहास पनि आजकै दिनसँग जोडिएको छ।
​विज्ञान र प्रविधिको क्षेत्रमा यो दिनले असाधारण फड्को मारेको पाइन्छ। सन् १८०० मा अमेरिकामा विश्वकै सबैभन्दा ठूलो पुस्तकालयमध्येको एक ‘लाइब्रेरी अफ कांग्रेस’ को स्थापना भएको थियो। सन् १९९० मा आजकै दिन नासाले १.५ बिलियन डलरको ‘हबल स्पेस टेलिस्कोप’ लाई अन्तरीक्षमा प्रक्षेपण गरेर ब्रह्माण्डको अध्ययनमा नयाँ क्रान्ति ल्याएको थियो। सन् १९६२ मा एमआईटीले पहिलोपटक सेटेलाइटमार्फत टिभी सिग्नल पठाएको थियो भने सन् १९७० मा चीनले आफ्नो पहिलो उपग्रह ‘डाङ फाङ हाङ’ सफलतापूर्वक लन्च गरेको थियो। यद्यपि, अन्तरीक्ष विज्ञानकै इतिहासमा सन् १९६७ को यो दिन शोकको दिन पनि हो, जतिबेला सोभियत अन्तरीक्ष यात्री भ्लादिमिर कोमारोभको अन्तरीक्ष यानको प्यारासुट उलझिएर पृथ्वीमा खस्दा मृत्यु भएको थियो, उनी अन्तरीक्ष अभियानका क्रममा ज्यान गुमाउने विश्वकै पहिलो व्यक्ति बनेका थिए।
​मानवीय र सामाजिक दृष्टिकोणले पनि यो दिन निकै चर्चामा रहने गर्दछ। सन् २०१३ मा बंगलादेशको राजधानी ढाका नजिकै रहेको सावरस्थित ‘राणा प्लाजा’ नामक ८ तले भवन भत्किँदा ११ सय ३४ जनाभन्दा बढी मजदुरहरूको मृत्यु भएको थियो। यो दुर्घटनालाई विश्वकै आधुनिक औद्योगिक इतिहासको सबैभन्दा ठूलो मानवीय त्रासदीका रूपमा लिइन्छ। यस्तै, सन् २०२३ मा संयुक्त राष्ट्र संघको अनुमान अनुसार भारतले चीनलाई जनसंख्यामा उछिनेर विश्वकै सबैभन्दा धेरै जनसंख्या भएको मुलुक बनेको तथ्य पनि आजकै दिनसँग जोडिएको छ।
​आध्यात्मिक, साहित्यिक र कला क्षेत्रमा पनि यो दिनको आफ्नै विशिष्टता छ। सन् २०११ मा विश्वप्रसिद्ध आध्यात्मिक गुरु सत्य साई बाबाको निधन आजकै दिन भएको थियो भने सन् १९७४ मा प्रसिद्ध हिन्दी कवि रामधारी सिंह ‘दिनकर’ को मृत्यु भएको थियो। प्रसिद्ध चित्रकार जामिनी रोय र चित्रपटका दिग्गज कलाकार दीनानाथ मंगेशकरको निधन पनि आजैको मितिमा भएको थियो। अर्कोतर्फ, कम्प्युटरमा ‘कट, कपी र पेस्ट’ जस्ता कमान्डहरूको आविष्कार गर्ने वैज्ञानिक ल्यारी टेस्लर, गोवाका मुख्यमन्त्री प्रमोद सावन्त, र प्रसिद्ध कन्नड अभिनेता राजकुमारको जन्मदिन पनि आजकै दिन पर्दछ। यसरी हेर्दा अप्रिल २४ ले खेलकुद, राजनीति, विज्ञान, मानवीय संवेदना र सामाजिक परिवर्तनका अनेकौँ महत्त्वपूर्ण पाटाहरूलाई एकै ठाउँमा समेटेको देखिन्छ।