नयाँ दिल्ली: वर्षको ११औँ महिनाको यस दिनको कुरा गर्दा, भारतकी मानुषी छिल्लरले मिस वर्ल्डको उपाधि जितेर ऐश्वर्या राय र प्रियंका चोप्राको परम्परालाई अगाडि बढाइन्।
हरियाणाको सोनीपतमा जन्मेकी मानुषीले १७ वर्षपछि यो उपाधि देशको नाम गरेकी हुन्। यसअघि सन् २००० मा प्रियंका चोप्राले यो उपाधि जितेर ती गौरवान्वित क्षणहरूमा भारतको नाम लेखाएकी थिइन्। मानुषीले मातृत्वलाई संसारको सबैभन्दा बढी तलब पाउन योग्य काम बताएर निर्णायकहरूलाई प्रभावित गरेकी थिइन्।
देश-दुनियाको इतिहासमा १८ नोभेम्बरको मितिमा घटेका अन्य प्रमुख घटनाहरूको सिलसिलेवार विवरण यसप्रकार छ~
१७२७: महाराजा सवाई जय सिंह द्वितीयले जयपुर सहरको स्थापना गरेका थिए। यो सुन्दर र योजनाबद्ध सहरका मुख्य वास्तुकार बंगालका विद्याधर भट्टाचार्य (जसलाई विद्याधर चक्रवर्ती वा चट्टोपाध्याय पनि भनिन्छ) थिए। यसलाई भारतको पहिलो सुसज्जित सहर मानिन्छ, जसलाई युनेस्कोद्वारा वर्ल्ड हेरिटेज सिटीको दर्जा पनि प्राप्त छ।
१७३८: फ्रान्स र अस्ट्रियाबीच शान्ति सम्झौतामा हस्ताक्षर गरिएको थियो। यो ऐतिहासिक सम्झौतालाई ‘भिएनाको सन्धि’ को नामले चिनिन्छ। यस सन्धिमार्फत सन् १७३३ मा सुरु भएको पोलिश उत्तराधिकारको युद्धलाई आधिकारिक रूपमा समाप्त गरिएको थियो।
१७७२: पेशवा माधवराव प्रथमको निधनपछि उनका कान्छो भाइ नारायणरावले मराठा साम्राज्यको गद्दी सम्हालेका थिए। नारायणराव नोभेम्बर १७७२ देखि अगस्ट १७७३ सम्म मराठा साम्राज्यका पेशवा रहे।
१८३३: हल्याण्ड (नेदरल्याण्ड्स) र बेल्जियमबीच जोनहोभेनको सन्धिमा हस्ताक्षर गरिएको थियो। यो सम्झौता बेल्जियमको सहर जोनहोभेनमा भएको थियो र यसले दुई देशबीच चलिरहेको सैन्य तथा व्यापारिक तनावलाई कम गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो।
१९०९: तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति विलियम हावर्ड टाफ्टले निकारागुआका राष्ट्रपति जोस सान्तोस जेलायाको सरकारविरुद्ध अमेरिकी युद्धपोत पठाएर सैन्य हस्तक्षेपको सुरुवात गरेका थिए। यो कारबाही मध्य अमेरिकामा अमेरिकी व्यापारिक हितहरूको रक्षा गर्न र क्षेत्रमा राजनीतिक नियन्त्रण स्थापित गर्नका लागि गरिएको थियो। राष्ट्रपति जेलायाले अमेरिकी कम्पनीहरूको एकाधिकार समाप्त गरी आफ्ना देशको आर्थिक हितको रक्षा गरिरहेका थिए, जसले गर्दा अमेरिकी व्यवसायीहरू असन्तुष्ट थिए।
१९१८: उत्तरपूर्वी युरोपको बाल्टिक देश लात्भियाले रुसबाट आफ्नो स्वतन्त्रताको आधिकारिक घोषणा गरेको थियो। लात्भियाको पिपुल्स काउन्सिलले राजधानी रिगाको नेसनल थिएटरमा स्वतन्त्रताको यो घोषणापत्र जारी गरेको थियो। प्रथम विश्वयुद्धको समाप्ति र रुसी साम्राज्यको पतनपछि लात्भियालाई स्वतन्त्र राष्ट्र बन्ने यो अवसर मिलेको थियो। कार्लिस उलमानिस स्वतन्त्र लात्भियाको अस्थायी सरकारका पहिलो प्रधानमन्त्री बनेका थिए।
१९२२: टर्कीको ग्रान्ड नेशनल एसेम्बली (संसद्) ले टर्कीका युवराज अब्दुल माजिद द्वितीयलाई नयाँ खलिफा चुनिनका लागि मतदान गरेको थियो। उनले आधिकारिक रूपमा १९ नोभेम्बर १९२२ मा खलिफाको पद सम्हाले।
१९२८: न्युयोर्कको कोलोडी थियटरमा वाल्ट डिज्नी र उब इभर्क्सद्वारा निर्मित एनिमेटेड लघु चलचित्र ‘स्टीमबोट विली’ को प्रिमियर भएको थियो, जसबाट ‘मिकी माउस’ ले दुनियाँकोसामन्ने पहिलो पटक आधिकारिक रूपमा पर्दापण गरेको थियो। यो दुनियाँको सुरुवाती कार्टुनहरू मध्ये एक थियो जसमा पूर्ण रूपमा सिंक्रोनाइज्ड साउन्ड (ध्वनि प्रभाव र संगीत) को प्रयोग गरिएको थियो।
१९४८: बिहारको राजधानी पटना नजिकै गंगा नदीमा स्टेमर ‘नारायणी’ (जसलाई ‘अम्बिका’ पनि भनिएको छ) दुर्घटनाग्रस्त भएर डुब्दा ५०० भन्दा बढी मानिसहरूको मृत्यु भएको थियो। यो दुर्घटना कार्तिक पूर्णिमाको अवसरमा प्रसिद्ध सोनपुर मेलाबाट फर्कंदै गरेका श्रद्धालुहरूसँग भएको थियो। मेलामा दर्शन र स्नानपछि ठूलो संख्यामा यात्रीहरू नदी पार गरेर पटना फर्कंदै थिए। स्टेमरको सामान्य क्षमता करिब ३०० यात्रुहरूको थियो, तर त्यसमा करिब ८०० यात्रु र १०० देखि २०० चौपाया सवार थिए।
१९५१: ब्रिटिश सेनाले इजिप्टको रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण सहर इस्माइलियामा सैन्य कारबाही गर्दै सम्पूर्ण क्षेत्रमा नियन्त्रण स्थापित गरेको थियो। यो घटना सुएज नहर क्षेत्रमा ब्रिटिश उपस्थितिको विरोधमा बढ्दै गएको इजिप्टको विरोध र सशस्त्र द्वन्द्वको एक अंश थियो। अक्टोबर १९५१ मा इजिप्टको सरकारले १९३६ को एंग्लो-इजिप्ट सन्धि खारेज गरेको थियो। यस सन्धि अन्तर्गत बेलायतलाई सुएज नहरको सुरक्षाका लागि त्यहाँ सेना राख्ने अधिकार मिलेको थियो। सन्धि खारेज भएपछि इजिप्टका राष्ट्रवाद र सहायक पुलिस बलले ब्रिटिश सैनिकहरू र ठेगानाहरूमा आक्रमण तिब्र बनाएका थिए। १७ र १८ नोभेम्बरमा इस्माइलियामा ब्रिटिश गस्ती दल र इजिप्टका पुलिसबीच भीषण गोलीबारी भयो। लगातार भइरहेका आक्रमणहरूको जवाफमा ब्रिटिश सेनाले १८ नोभेम्बर १९५१ मा इस्माइलिया क्षेत्रलाई आफ्नो कब्जामा लिएको थियो।
१९५६: मोरक्कोले फ्रान्स र स्पेनको औपनिवेशिक शासनबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गरेको थियो। वर्ष १९५५ मा सुल्तान मोहम्मद पञ्चमको निर्वासनबाट स्वदेश फर्केपछि मोरक्कोको स्वतन्त्रताको बाटो प्रशस्त भएको थियो।
१९५९: एचएमएस हर्मेसलाई ब्रिटिश रोयल नेवीमा कमिसन गरिएको थियो। रोयल नेवीमा करिब २७ वर्ष सेवा दिएपछि यसलाई १९८४ मा सेवामुक्त गरिएको थियो। यसले १९८२ को फल्कल्याण्ड युद्धमा पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो। भारत सरकारले १९८६ मा यसलाई खरिद गर्यो र १२ मे १९८७ मा यसलाई भारतीय नौसेनामा आईएनएस विराटको नाममा कमिसन गरियो। भारतीय नौसेनामा लगभग ३० वर्षसम्म सेवा दिएपछि, ६ मार्च २०१७ मा यसलाई रिटायर गरिएको थियो।
१९६३: अमेरिकाको पेन्सिलभेनियाको पिट्सबर्ग क्षेत्रको कार्नेगी र ग्रीन्सबर्ग सहरहरूमा बेल सिस्टम्स (बेल टेलिफोन) द्वारा पहिलो टच-टोन डायलिङ भएको इलेक्ट्रोनिक पुश-बटन टेलिफोन व्यावसायिक रूपमा प्रस्तुत गरिएको थियो। यस सुरुवाती मोडल (वेस्टर्न इलेक्ट्रिक १५००) मा केवल १० बटनहरू थिए। पछि १९६८ मा यसमा स्टार (*) र ह्यास (#) कुञ्जीहरू जोडेर यसलाई १२-बटन भएको मोडलबाट प्रतिस्थापन गरियो।
१९७२: रोयल बंगाल टाइगर (बाघ) लाई आधिकारिक रूपमा भारतको राष्ट्रिय जनावर घोषणा गरिएको थियो। बाघभन्दा पहिले ९ जुलाई १९६९ मा सिंह (शेर) लाई भारतको राष्ट्रिय पशु चुनिएको थियो। उनीहरूको संरक्षणको आवश्यकता र उनीहरूको शक्ति, फुर्ती र व्यापक भौगोलिक उपस्थितिलाई ध्यानमा राख्दै यो परिवर्तन गरिएको थियो।
१९७६: १९७६ मा स्पेनको संसद् (कोर्टेस एस्पान्योलास) ले भारी बहुमतले राजनीतिक सुधार कानुन पारित गर्यो, जसले देशमा दशकौँ पुरानो तानाशाहीलाई समाप्त गरी लोकतन्त्रको स्थापनाको बाटो प्रशस्त गर्यो। यो प्रस्ताव ४२५ को विरुद्ध ५९ मतले पारित भयो, जबकि १३ सदस्य मतदानबाट अनुपस्थित रहे।
१९७८: दक्षिण अमेरिकाको गुयानाका एक धार्मिक समुदाय पिपुल्स टेम्पल क्रिश्चियन चर्चका सदस्यहरूले सामूहिक रूपमा आत्महत्या गरे। शीत पेटीमा विष मिसाएर पिउँदा ९०९ जनाको मृत्यु भएको थियो। यसमध्ये ३०४ जना बालबालिका थिए। यसलाई जोन्सटाउन नरसंहारको नामले चिनिन्छ।
१९८९: बुल्गारियाको राजधानी सोफियामा ५०,००० भन्दा बढी मानिसहरूले लोकतन्त्र र राजनीतिक सुधारको माग गर्दै एक विशाल र शान्तिपूर्ण विरोध प्रदर्शन गरेका थिए।
१९९१: बेलायती चर्च (चर्च अफ इङ्गल्याण्ड) का विशेष दूत टेरी वेटलाई लेबनानमा लगभग पाँच वर्ष (१,७६३ दिन) सम्म बन्धक बनाएर राखेपछि इस्लामी अतिवादीहरूद्वारा रिहा गरिएको थियो।
१९९४: संयुक्त राष्ट्र संघले फिलिस्तीनी जनताको आत्मनिर्णयको अधिकारलाई औपचारिक समर्थन र मान्यता प्रदान गर्ने महत्त्वपूर्ण कदम उठाएको थियो। १९९३ को ओस्लो सम्झौता र मे १९९४ को कायरो सम्झौता पछि मध्यपूर्वको शान्ति प्रक्रियालाई अगाडि बढाउन यो कदम उठाइएको थियो। यसै क्रममा नोभेम्बर १९९४ को दौरान संयुक्त राष्ट्र संघको महासभा समितिमा यो प्रस्ताव अगाडि बढाइयो र २३ डिसेम्बर १९९४ मा महासभाद्वारा औपचारिक रूपमा पारित गरियो।
२००२: स्विडिश राजनयिक हान्स ब्लिक्सको नेतृत्वमा संयुक्त राष्ट्र संघका हतियार निरीक्षकहरूको पहिलो टोली इराकको राजधानी बग्दाद (इराक) पुगेको थियो। यो कदम चार वर्षको अन्तरालपछि इराकमा सामूहिक विनाशका हतियारहरूको जाँच फेरि सुरु गर्नका लागि उठाइएको थियो। यस मिसनमा संयुक्त राष्ट्र अनुगमन, प्रमाणीकरण र निरीक्षण आयोगका प्रमुख हान्स ब्लिक्स र अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीका महानिर्देशक मोहम्मद अल-बरदेई सामेल थिए। उनीहरूको मुख्य लक्ष्य इराकमा आणविक, रासायनिक र जैविक हतियारहरू भएको वा नभएको पुष्टि गर्नु थियो।
२००५: महिन्द्रा राजापाक्षे श्रीलंकाका नयाँ राष्ट्रपति निर्वाचित भएका थिए। उनले १९ नोभेम्बर २००५ मा श्रीलंकाको राष्ट्रपति रूपमा शपथ लिए र २००५ देखि २०१५ सम्म श्रीलंकाका राष्ट्रपति रहे। उनको कार्यकालको दौरान २००९ मा श्रीलंकी सेनाले एलटीटीईलाई हराएर देशको गृहयुद्धको अन्त्य गरेको थियो।
२००५: इरानको सीमा नजिकैस्थित पूर्वी इराकी सहर खानाकिनमा शुक्रबारको नमाजको दौरान दुईवटा शिया मस्जिदलाई आत्मघाती हमलाकारीहरूले निशाना बनाए। विस्फोटक बेल्टले गरिएका यी आक्रमणहरूमा ७४ देखि ९० जनाको मृत्यु भयो र ८० देखि १५० जना घाइते भए।
२००५: संयुक्त राष्ट्र संघको महासभाको एक प्रमुख समितिले पहिलो पटक उत्तर कोरियाको मानव अधिकार रेकर्डमा गहिरो चिन्ता व्यक्त गर्दै निन्दा प्रस्तावलाई मञ्जुरी दिएको थियो। यो ऐतिहासिक कदमको सुरुवात महासभाको सामाजिक, मानवीय र सांस्कृतिक समितिको माध्यमबाट भएको थियो, जसलाई पछि डिसेम्बर २००५ मा महासभाले औपचारिक रूपमा अपनायो।
२००८: भारतको केन्द्र सरकारले वैश्वीक आर्थिक मन्दीको असरबाट भारतीय अर्थतन्त्रलाई बचाउन आधारभूत पूर्वाधारसँग जोडिएको परियोजनाहरूमा ५०,००० करोड रुपैयाँ लगानी गर्ने निर्णय गरेको थियो।
२००८: बहुजन समाज पार्टीले अनुशासनहीनता, पार्टी विरोधी गतिविधिहरू र पार्टीको विचारधारामा अविश्वासको आरोप लगाउँदै पूर्व विदेश मन्त्री नटवर सिंहलाई पार्टीबाट निष्कासित गरेको थियो। नटवर सिंह यसको करिब चार महिनाअघि मात्र आफ्ना छोरा जगत सिंहसँग बहुजन समाज पार्टीमा सामेल भएका थिए।
२००८: भारतको सर्वोच्च अदालतले उत्तर प्रदेशका तत्कालीन मुख्य सूचना आयुक्त न्यायमूर्ति (सेवानिवृत्त) एम. ए. खान (मोहम्मद असगर खान) को निलम्बनलाई निरन्तरता दिने आदेश दिएको थियो। उत्तर प्रदेशका तत्कालीन राज्यपाल टी. वी. राजेश्वरले सूचनाको अधिकार ऐनको धारा १७(२) अन्तर्गत आफ्नो शक्तिको उपयोग गर्दै ९ जुलाई २००८ मा एम. ए. खानलाई निलम्बन गरेका थिए। उनी देशमा निलम्बन हुने पहिलो मुख्य सूचना आयुक्त थिए। उनीमाथि नियुक्तिहरूमा अनियमितता, आयोगको कामकाजमा हस्तक्षेप र संवैधानिक पदमा बसेका व्यक्तिहरूप्रति अमर्यादित टिप्पणी गर्ने जस्ता गम्भीर आरोपहरू लगाइएका थिए।
२००८: नयाँ दिल्लीमा भारतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री डा. मनमोहन सिंह र इजिप्टका राष्ट्रपति होस्नी मुबारकबीच द्विपक्षीय वार्ता पछि दुई देशले पाँचवटा महत्त्वपूर्ण सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे। राष्ट्रपति होस्नी मुबारकको यो भारत भ्रमण लगभग २५ वर्षको लामो अन्तरालपछि भएको थियो। यसअघि उनी १९८३ मा असंलग्न आगोदलन शिखर सम्मेलनमा भाग लिन भारत आएका थिए। यसै भ्रमणको दौरान राष्ट्रपति मुबारकलाई अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति र सद्भावको क्षेत्रमा उनको योगदानको लागि प्रतिष्ठित जवाहरलाल नेहरू अन्तर्राष्ट्रिय सद्भावना पुरस्कारबाट सम्मानित गरियो।
२०१३: अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सी नासाले फ्लोरिडाको केप क्यानाभेरल वायु सेना स्टेसनबाट मार्स एटमस्फियर एण्ड भोलाटाइल इभोलुसन (मेभेन) अन्तरिक्ष यानलाई मंगल ग्रहका लागि लञ्च गरेको थियो। यो यान २१ सेप्टेम्बर २०१४ मा मंगल ग्रहको कक्षामा पुगेको थियो। यसको उद्देश्य मंगल ग्रहको माथिल्लो वायुमण्डल, आयनमण्डल र सौर्य हावाको प्रभावको अध्ययन गर्नु थियो ताकि मंगलको वायुमण्डल समयसँगै कसरी नष्ट भयो भनी पत्ता लगाउन सकियोस्।
२०१७: हरियाणाको सोनीपतकी रहने वाली मानुषी छिल्लरले चीनको सान्या सहरमा आयोजित मिस वर्ल्ड २०१७ प्रतियोगिता जितेर भारतको मान बढाएकी थिइन्। प्रियंका चोप्राको वर्ष २००० मा मिस वर्ल्ड बनेको ठिक १७ वर्षपछि कुनै भारतीय सुन्दरीले यो उपाधि आफ्नो नाम गरेकी थिइन्। मानुषी छिल्लर भारतको तर्फबाट मिस वर्ल्डको ताज पहिरिने छैटौँ महिला हुन्।
२०२०: गुजरातको वडोदरामा वाधोडिया क्रसिङ हाइवेमा एउटा आइचर ट्रक र ट्रेलर आमने-सामने भीषण ठोक्किए। यस दुर्घटनामा ११ जनाको मृत्यु भयो र १५ देखि १७ जना घाइते भए।
२०२०: यो दिन कोरोना महामारीको हिसाबले निकै घातक रह्यो र एक्लै अमेरिकामा एक दिनभित्र १,७०० भन्दा बढी मानिसहरूको मृत्यु दर्ता गरियो। यससँगै सम्पूर्ण अफ्रिका महादेशमा संक्रमणको कुल मामिला २० लाख नाघ्यो।
२०२१: यस दिन सुरु भएको मुसलधारे वर्षाका कारण दक्षिण-पूर्वी भारतमा भारी तबाही म쳤्यो। आन्ध्र प्रदेशको कडप्पा, चित्तूर, अनन्तपुर र नेल्लोर जिल्लाहरूमा बाढीका कारण २४ भन्दा बढी मानिसहरूको मृत्यु भयो र हजारौँ घरहरूमा क्षति पुग्यो। तमिलनाडुमा पनि वर्षासँग जोडिएका घटनाहरूमा ५ जनाको ज्यान गयो।
२०२२: मिसन ‘प्रारम्भ’ अन्तर्गत, सतीश धवन अन्तरिक्ष केन्द्र, श्रीहरिकोटाबाट भारतको पहिलो निजी सब-ओर्बिटल रकेट विक्रम-एस को सफल प्रक्षेपण गरिएको थियो। यो भारतको अन्तरिक्ष इतिहासमा कुनै निजी कम्पनीद्वारा निर्मित र प्रक्षेपण गरिने पहिलो रकेट थियो, जसले करिब ८९.५ किलोमिटरको उचाइ तय गरेको थियो। यसको निर्माण हैदराबादस्थित स्टार्टअप कम्पनी स्काईरूट एरोस्पेसले गरेको थियो।
२०२२: संयुक्त राष्ट्र महासभाले “बाल यौन शोषण, दुर्व्यवहार र हिंसाको रोकथाम र त्यसबाट उम्कनका लागि विश्व दिवस” को रूपमा मनाउने घोषणा गर्यो।
२०२२: आयरल्याण्डको डब्लिनमा जनसङ्ख्या भएका क्षेत्रहरूमा विस्फोटक हतियारहरूको प्रयोगबाट उत्पन्न मानवीय परिणामहरूबाट नागरिकहरूको सुरक्षालाई बलियो बनाउने सम्बन्धी राजनीतिक घोषणालाई औपचारिक रूपमा अपनाइयो। यस ऐतिहासिक अन्तर्राष्ट्रिय दस्ताबेजलाई ८३ देशले समर्थन गरे। यो घोषणा संयुक्त राष्ट्र, अन्तर्राष्ट्रिय रेड क्रस समिति र नागरिक समाज संगठनहरू (विशेष गरी आईन्यु) को एक दशकभन्दा बढीको प्रयास र आयरल्याण्डको नेतृत्वमा चलेको तीन वर्षको अन्तर-सरकारी वार्तको परिणाम हो।
२०२२: भारतीय क्रिकेट कन्ट्रोल बोर्डले चेतन शर्माको अध्यक्षतामा रहेको वरिष्ठ राष्ट्रिय चयन समिति लाई बर्खास्त गर्यो। अस्ट्रेलियामा खेलिएको टी-२० विश्वकप २०२२ को सेमिफाइनलमा इंग्ल्याण्डविरुद्ध भारतीय टोलीको खराब हार यसको मुख्य कारण थियो।
२०२२: नयाँ दिल्लीको होटल ताज प्यालेसमा तेस्रो ‘नो मनी फर टेरर’ मन्त्रिस्तरीय सम्मेलनको आयोजना गरिएको थियो। यो दुई दिवसीय (१८-१९ नोभेम्बर २०२२) सम्मेलनको उद्घाटन प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले गरेका थिए। यस सम्मेलनमा लगभग ७२ देखि ७८ देश र १५ भन्दा बढी अन्तर्राष्ट्रिय संगठनका करिब ४५० भन्दा बढी प्रतिनिधि र मन्त्रीहरू सामेल थिए।
२०२३: पञ्जाब एवं हरियाणा हाइकोर्टले हरियाणा सरकारको त्यो कानुन खारेज गरिदियो, जसमा निजी क्षेत्रको जागिरमा राज्यका स्थानीय युवाहरूका लागि ७५% आरक्षणको प्रावधान गरिएको थियो।
२०२३: ओपनएआईको बोर्डले सह-संस्थापक साम अल्टम्यानलाई सीईओ पदबाट हटायो र चीफ टेक्नोलोजी अफिसर मीरा मुरातीलाई अन्तरिम सीईओ नियुक्त गर्यो। बोर्डका अनुसार, साम अल्टम्यान बोर्डसँग आफ्नो संवादमा पूर्ण रूपमा स्पष्ट थिएनन्, जसले गर्दा बोर्डलाई आफ्नो जिम्मेवारीहरू निभाउन बाधा पुगिरहेको थियो।
२०२३: एल साल्भाडोरको राजधानी सान साल्भाडोरमा आयोजित ७२औँ मिस युनिभर्स पेजेंटमा निकारागुआकी शेनिस पलासियोसले मिस युनिभर्स २०२३ को उपाधि जितिन्। यो निकारागुआको कुनै पनि प्रतियोगीको मिस युनिभर्स प्रतियोगितामा पहिलो जित थियो।
२०२३: दक्षिणी गाजाको खान युनिस सहरमा इजरायली हवाइ आक्रमणहरूमा धेरै भवनहरू ध्वस्त भए, जसमा कम्तीमा ३२ जनाको मृत्यु भयो।
२०२३: एलोन मस्कको कम्पनी स्पेसएक्सले दुनियाँको सबैभन्दा शक्तिशाली रकेट ‘स्टारशिप’ को दोस्रो परीक्षण उडान टेक्ससको बोका चिकास्थित स्टारबेसबाट लञ्च गरेको थियो। यस उडानमा पहिलो पटक ‘हॉट स्टेजिङ’ प्रक्रियाको उपयोग गरिएको थियो, जुन पूर्ण रूपमा सफल रह्यो र सबै ३३ र्याप्टर इंजनोंले सही तरिकाले काम गरे। स्टारशिप अगाडि बढ्दै गयो, तर उडानको करिब ८ मिनेटपछि (पृथ्वीबाट १४८ किमी माथि) त्यसमा पनि प्राविधिक गडबडी आयो, त्यसपछि फ्लाइट टर्मिनेसन सिस्टमको माध्यमबाट यसलाई नष्ट गर्नुपर्यो।
२०२४: अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेन प्रशासनले युक्रेनलाई पहिलो पटक यो अनुमति दियो कि उसले रुसभित्र सीमित आक्रमणहरूका लागि अमेरिकी लामो दूरीको ‘आर्मी टेक्टिकल मिसाइल सिस्टम’ को उपयोग गर्न सक्छ।
२०२४: टाटा इलेक्ट्रोनिक्सले ताइवानको कन्ट्र्याक्ट म्यानुफ्याक्चरिङ कम्पनी पेगाट्रोनको तामिलनाडुस्थित भारतीय आइफोन प्लान्टमा ६०% हिस्सेदारी खरिद गर्ने सम्झौता गर्यो।
२०२४: स्पेसएक्सले भारतको सञ्चार उपग्रह जीएसएटी-एन२ (जीएसएटी-२०) लाई सफलतापूर्वक लञ्च गर्यो। यो लञ्च अमेरिकाको फ्लोरिडास्थित केप क्यानाभेरलबाट फाल्कन-९ रकेटको मार्फत गरिएको थियो।
२०२४: दिल्ली सरकारका पूर्व क्याबिनेट मन्त्री र आम आदमी पार्टीका नेता रहेका कैलाश गहलोत आधिकारिक रूपमा भारतीय जनता पार्टीमा सामेल भए। १७ नोभेम्बर २०२४ मा उनले आम आदमी पार्टीको प्राथमिक सदस्यता र दिल्लीको मन्त्री पद (गृह, यातायात, आईटी आदि विभाग) बाट राजीनामा दिएका थिए।
२०२५: ग्याङ्गस्टर लरेन्स बिश्नोईका भाइ अनमोल बिश्नोईलाई अमेरिकाद्वारा विशेष डिपोर्टेशन (निर्वासन) उडानको जरिया भारत पठाइयो। अमेरिकामा शरणको याचिका खारेज भएपछि र फर्जी कागजातहरूको कारण उनलाई हिरासतमा लिइएको थियो, जसपछि यस दिन उनलाई भारत डिपोर्ट गरियो।
२०२५: आन्ध्र प्रदेशको अल्लूरी सीताराम राजु जिल्लामा (छत्तीसगढ़-आन्ध्र प्रदेश सीमा नजिक) कुख्यात नक्सली कमांडर माडवी हिडमा, सुरक्षा बलहरूसँग भएको एक मुठभेडमा मारिए। यो मुठभेडमा उनकी पत्नी राजे र कुल ६ माओवादी पनि मारिएका थिए।
१८ नोभेम्बरमा जन्मेका भारत र दुनियाँका महान हस्तीहरू~
१९०१: वी शान्ताराम – भारतीय सिनेमाका एक प्रसिद्ध फिल्मकार, निर्देशक र अभिनेता थिए।
१९०१: जर्ज ग्यालप – अमेरिकी सांख्यिकीविद् थिए जलाई जनमत सर्वेक्षण (ग्यालप पोल) विकसित गर्नका लागि चिनिन्छ।
१९१०: बटुकेश्वर दत्त – भारतका एक महान क्रान्तिकारी थिए जसले भगत सिंहसँग केन्द्रीय विधानसभामा बम फ्याँकेका थिए।
१९२३: एलेन शेपर्ड – अन्तरिक्षमा जाने पहिलो अमेरिकी अन्तरिक्ष यात्री।
१९३४: सी. एन. बालकृष्णन – कांग्रेसका वरिष्ठ नेता तथा केरलका पूर्व मन्त्री थिए।
१९३९: मार्गरेट एटवुड – क्यानाडाकी प्रसिद्ध लेखिका र कवयित्री जसलाई ‘द ह्यान्डमेड्स टेल’ उपन्यासका लागि चिनिन्छ।
१९४५: महिन्द्रा राजापाक्षे – श्रीलंकाका पूर्व राष्ट्रपति र प्रधानमन्त्री।
१९४६: कमलनाथ – भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसका वरिष्ठ नेता तथा मध्य प्रदेशका पूर्व मुख्यमन्त्री।
१९५३: एलेन मुर – ‘वाचमेन’ र ‘वी फोर भेन्डेटा’ जस्ता प्रसिद्ध कमिक्स लेख्ने अङ्ग्रेजी लेखक।
१९५४: रन्जन गोगोई – भारतका ४६औँ प्रधानन्यायाधीश भइसकेका छन् र हाल राज्य सभा सांसद हुन्।
१९६८: ओवेन विल्सन – हलिउडका एक प्रसिद्ध अभिनेता, निर्माता र पटकथा लेखक।
१९७२: जुबीन गर्ग – असमका एक बेहद प्रसिद्ध गायक, संगीतकार र अभिनेता।
१९७९: नीति मोहन – बलिउडकी एक जानी-माने पार्श्वगायिका।
१९८०: अबीर चटर्जी – बंगाली सिनेमाका एक लोकप्रिय अभिनेता।
१९८२: नेहा भसीन – हिन्दी र पञ्जाबी संगीत जगतकी एक प्रसिद्ध गायिका र गीतकार।
१९८४: नयनतारा – दक्षिण भारतीय सिनेमाकी प्रमुख अभिनेत्री हुन् जसलाई ‘लेडी सुपरस्टार’ को नामले चिनिन्छ।
१९८५: एलिसन फेलिक्स – अमेरिकाकी एक महान धावक जसले ओलम्पिकमा धेरै स्वर्ण पदक जितेकी छिन्।
१९८७: अपारशक्ति खुराना – बलिउडका एक जाने-माने अभिनेता र रेडियो जोकी।
१८ नोभेम्बरमा भएका प्रमुख निधन~
१७७२: पेशवा माधवराव प्रथम – मराठा साम्राज्यका चौथो पेशवा थिए, जसले पानीपतको तेस्रो युद्धपछि मराठा शक्तिलाई फेरि संगठित गरे।
१८३५: कर्नल टोड – अङ्ग्रेज अधिकारी एवं इतिहासकार, जसलाई राजस्थानको इतिहासको मार्ग सर्वप्रथम प्रशस्त गर्ने श्रेय दिइन्छ।
१८८६: चेस्टर ए. आर्थर – अमेरिकाका २१औँ राष्ट्रपति थिए, जसले सिभिल सेवा सुधारहरूका लागि महत्त्वपूर्ण कार्यहरू गरे।
१८९३: अलेक्जेंडर कनिंगहम – प्रसिद्ध ब्रिटिश पुरातत्वशास्त्री थिए, जसलाई ‘भारतीय पुरातत्व अन्वेषणका जनक’ भनिन्छ।
१९२२: मार्सेल प्रूस्ट – विश्व प्रसिद्ध फ्रान्सेली उपन्यासकार, निबन्धकार र आलोचक थिए, जो आफ्ना महाकाव्य उपन्यास ‘इन सर्च अफ लस्ट टाइम’ का लागि चिनिन्छन्।
१९३६: वी. ओ. चिदंबरम पिल्लई – एक महान स्वतन्त्रता सेनानी, समाज सुधारक र लेखक थिए, जसलाई स्वदेशी जहाज सञ्चालन सुरु गर्नका लागि चिनिन्छ।
१९६०: रघुनाथ चौधरी – असमका एक प्रसिद्ध प्रकृतिवादी कवि र साहित्यकार।
१९६२: मेजर शैतान सिंह भाटी – भारतीय सेनाका परमवीर चक्र विजेता अधिकारी थिए, जो १९६२ को भारत-चीन युद्धमा रेजांग ला को लडाइँमा सहिद भए।
१९६२: नील्स बोहर – नोबेल पुरस्कार विजेता डेनिस भौतिकविद् थिए, जसले परमाणु संरचना र क्वान्टम सिद्धान्त बुझ्नमा बुनियादी योगदान दिए।
१९६८: एस. वी. कृष्णमूर्ति राव – भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसका राजनीतिज्ञ थिए।
१९६९: जोसेफ पी. केनेडी – प्रसिद्ध अमेरिकी व्यवसायी, राजनेता र पूर्व अमेरिकी राष्ट्रपति जोन एफ. केनेडीका बुवा।
१९७४: रजनी पनिकर – हिन्दी साहित्यकी एक जानी-माने कथाकार र लेखिका थिइन्।
१९७८: धीरेन्द्र नाथ गांगुली – बंगाली सिनेमाका प्रसिद्ध अभिनेता, निर्देशक र भारतीय चलचित्र उद्योगका सुरुवाती निर्माताहरू मध्ये एक थिए।
१९८६: जिया कारंगी – प्रसिद्ध अमेरिकी फेसन मोडल थिइन्, जसलाई दुनियाँकी पहिलो सुपरमोडलहरूमा गनिन्छ।
१९८७: ज्याक्स एंक्वेटिल – महान फ्रान्सेली साइकल चालक थिए, जो टुर डे फ्रान्सलाई पाँच पटक जित्ने पहिलो खेलाडी बने।
१९९४: जनरल बिपिन चन्द्र जोशी – भारतीय थल सेनाका १७औँ सेनाध्यक्ष (चीफ अफ आर्मी स्टाफ)।
२००२: जेम्स कोबर्न – ओस्कर पुरस्कार विजेता अमेरिकी चलचित्र अभिनेता थिए, जो ‘द म्याग्निफिसेंट सेभेन’ जस्ता चलचित्रहरूका लागि प्रसिद्ध थिए।
२००९: अबरार अल्वी – हिन्दी चलचित्रका मशहूर पटकथा लेखक, संवाद लेखक र निर्देशक थिए, जसले ‘साहिब बीबी और गुलाम’ जस्तो कालजयी चलचित्रको निर्देशन गरे।
२०१५: जोनाह लोमू – न्युजिल्याण्डका एक दिग्गज रग्बी खेलाडी जसलाई रग्बीको पहिलो वैश्विक सुपरस्टार मानिन्छ।
२०१७: अजेदीन अलाया – ट्युनिसियाली मूलका एक विश्व-प्रसिद्ध फ्रान्सेली फेसन डिजाइनर।
२०१७: ज्योति प्रकाश निराला – ‘अशोक चक्र’ बाट सम्मानित भारतीय वायु सेनाका गरुड कमाण्डो थिए, जसले जम्मू-कश्मीरमा आतंकवादीहरूसँग लड्दै शहादत प्राप्त गरे।
२०२४: उमा दासगुप्ता – प्रसिद्ध भारतीय अभिनेत्री थिइन्, जसलाई सत्यजित रे को ऐतिहासिक चलचित्र ‘पाथेर पांचाली’ मा दुर्गाको यादगार भूमिकाका लागि चिनिन्छ।
१८ नोभेम्बरका महत्त्वपूर्ण अवसर एवं उत्सव~
बाल यौन शोषण, दुर्व्यवहार र हिंसाको रोकथाम र त्यसबाट उम्कनका लागि विश्व दिवस: संयुक्त राष्ट्र संघ महासभाद्वारा ७ नोभेम्बर २०२२ मा यो दिवस मनाउने प्रस्ताव स्वीकार गरिएको थियो (जसलाई सिएरा लियोन र नाइजेरिया लगायत ११० भन्दा बढी देशले प्रायोजन गरेका थिए)। बालबालिकाहरूका विरुद्ध हुने यौन शोषण, दुर्व्यवहार र हिंसाको प्रति विश्वव्यापी स्तरमा चेतना बढाउनु यसको उद्देश्य हो।
राष्ट्रिय प्राकृतिक चिकित्सा दिवस (भारत): भारत सरकारको आयुष मन्त्रालयद्वारा १८ नोभेम्बर २०१८ मा यो दिवस मनाउने घोषणा गरिएको थियो। यसको मुख्य उद्देश्य बिना कुनै औषधिको प्राकृतिक चिकित्साको माध्यमबाट मानिसहरूमा सकारात्मक मानसिक र शारीरिक स्वास्थ्यलाई बढावा दिनु हो।
जीआईएस दिवस: भौगोलिक सूचना प्रणाली (जीआईएस) प्रविधिको महत्त्व र यसको उपयोगको उत्सव मनाउनका लागि मनाइने एक अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रम हो। यसको सुरुवात पहिलो पटक १९९९ मा भएको थियो (यसलाई एसरी र राल्फ नाडरको प्रेरणाबाट सुरु गरिएको थियो)।
विश्व वयस्क दिवस: यो दिन वयस्कहरूको समाज, राष्ट्र र परिवारको विकासमा दिएको योगदानलाई सम्मान दिन र उनीहरूको जिम्मेवारीहरू (शारीरिक, मानसिक र सामाजिक परिपक्वता) लाई बुझ्नका लागि मनाइन्छ।





