​देश-दुनियाको इतिहासमा १८ नोभेम्बर

FB_IMG_1794980445878

​नयाँ दिल्ली: वर्षको ११औँ महिनाको यस दिनको कुरा गर्दा, भारतकी मानुषी छिल्लरले मिस वर्ल्डको उपाधि जितेर ऐश्वर्या राय र प्रियंका चोपडाको परम्परालाई अगाडि बढाइन्। हरियाणाको सोनीपतमा जन्मेकी मानुषीले १७ वर्षपछि यो उपाधि देशको नाम गरेकी थिइन्। यसअघि वर्ष २००० मा प्रियंका चोपडाले यो उपाधि जितेर ती गौरवान्वित क्षणहरूमा भारतको नाम लेखाएकी थिइन्। मानुषीले मातृत्वलाई संसारको सबैभन्दा बढी तलब पाउन योग्य काम बताएर निर्णायकहरूलाई प्रभावित गरेकी थिइन्।
​देश-दुनियाको इतिहासमा १८ नोभेम्बरको तारिखमा घटेका अन्य प्रमुख घटनाहरूको सिलसिलेवार विवरण यसप्रकार छ~
​१७२७: महाराजा सवाई जय सिंह द्वितीयले जयपुर सहरको स्थापना गरेका थिए। यो सुन्दर र व्यवस्थित सहरका मुख्य वास्तुकार बंगालका विद्याधर भट्टाचार्य (जसलाई विद्याधर चक्रवर्ती वा चट्टोपाध्याय पनि भनिन्छ) थिए। यसलाई भारतको पहिलो सुव्यवस्थित सहर मानिन्छ, जसलाई युनेस्कोद्वारा वर्ल्ड हेरिटेज सिटीको दर्जा पनि प्राप्त छ।
​१७३८: फ्रान्स र अस्ट्रियाबीच शान्ति सम्झौतामा हस्ताक्षर भयो। यस ऐतिहासिक सम्झौतालाई ‘भियनाको सन्धि’को रूपमा चिनिन्छ। यस सन्धिमार्फत १७३३ मा सुरु भएको पोलिस उत्तराधिकारको युद्धलाई आधिकारिक रूपमा समाप्त गरिएको थियो।
​१७७२: पेशवा माधवराव प्रथमको निधनपछि उनका कान्छो भाइ नारायणरावले मराठा साम्राज्यको गद्दी सम्हाले। नारायणराव नोभेम्बर १७७२ देखि अगस्ट १७७३ सम्म मराठा साम्राज्यका पेशवा रहे।
​१८३३: हल्याण्ड (नेदरल्याण्ड्स) र बेल्जियमबीच जोनहोभेनको सन्धिमा हस्ताक्षर भयो। यो सम्झौता बेल्जियमको सहर जोनहोभेनमा भएको थियो र यसले दुई देशबीचको सैन्य तथा व्यापारिक तनाव कम गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका निभायो।
​१९०९: तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति विलियम हावर्ड टाफ्टले निकारागुआका राष्ट्रपति जोस सान्तोस जेलायाको सरकारविरुद्ध अमेरिकी युद्धपोत पठाएर सैन्य हस्तक्षेपको सुरुवात गरे। यो कारबाही मध्य अमेरिकामा अमेरिकी व्यापारिक हितहरूको रक्षा गर्न र क्षेत्रमा राजनीतिक नियन्त्रण स्थापित गर्न गरिएको थियो।
​१९१८: उत्तरपूर्वी युरोपको बाल्टिक देश लात्भियाले रुसबाट आफ्नो स्वतन्त्रताको आधिकारिक घोषणा गर्‍यो। लात्भियाको पिपुल्स काउन्सिलले राजधानी रिगाको नेसनल थिएटरमा स्वतन्त्रताको यो घोषणापत्र जारी गरेको थियो। कार्लिस उल्मानिस स्वतन्त्र लात्भियाको अस्थायी सरकारका पहिलो प्रधानमन्त्री बने।
​१९२२: टर्कीको ग्रान्ड नेसनल एसेम्बली (संसद) ले टर्कीका युवराज अब्दुल माजिद द्वितीयलाई नयाँ खलिफा चयन गर्न मतदान गर्‍यो। उनले आधिकारिक रूपमा १९ नोभेम्बर १९२२ मा खलिफाको पद सम्हाले।
​१९२८: न्युयोर्कको कोलोनीत थिएटरमा वाल्ट डिज्नी र उम इभर्क्सद्वारा निर्मित एनिमेटेड लघुचलचित्र ‘स्टिमबोट विली’ को प्रिमियर भयो, जसबाट ‘मिकी माउस’ ले दुनियाँसामु पहिलो पटक आधिकारिक रूपमा पदार्पण गर्‍यो।
​१९४८: बिहारको राजधानी पटना नजिक गङ्गा नदीमा स्टिमर ‘नारायणी’ (जसलाई ‘अम्बिका’ पनि भनिएको छ) दुर्घटनाग्रस्त भई डुब्दा ५०० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो। यो दुर्घटना कार्तिक पूर्णिमाको अवसरमा प्रसिद्ध सोनपुर मेलाबाट फर्किंदै गरेका श्रद्धालुहरूसँग भएको थियो।
​१९५१: बेलायती सेनाले इजिप्टको रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण सहर इस्माइलियामा सैन्य कारबाही गर्दै सम्पूर्ण क्षेत्रमा नियन्त्रण स्थापित गर्‍यो।
​१९५६: मोरक्कोले फ्रान्स र स्पेनको औपनिवेशिक शासनबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गर्‍यो।
​१९५९: एचएमएस हर्मेसलाई ब्रिटिश रोयल नेवीमा कमिसन गरियो। रोयल नेवीमा करिब २७ वर्ष सेवा दिएपछि यसलाई १९८४ मा सेवामुक्त गरियो। भारत सरकारले १९८६ मा यसलाई खरिद गर्‍यो र १२ मे १९८७ मा भारतीय नौसेनामा आईएनएस विराटको नाममा कमिसन गरियो।
​१९६३: अमेरिकाको पेन्सिलभेनियाको पिट्सबर्ग क्षेत्रमा बेल सिस्टम्स (बेल टेलिफोन) द्वारा पहिलो टच-टोन डायलिङ भएको इलेक्ट्रोनिक पुश-बटन टेलिफोन व्यावसायिक रूपमा पेस गरियो।
​१९७२: रोयल बंगाल टाइगरलाई आधिकारिक रूपमा भारतको राष्ट्रिय जनावर घोषणा गरियो। बाघभन्दा पहिले ९ जुलाई १९६९ मा सिंहलाई भारतको राष्ट्रिय पशु चुनिएको थियो।
​१९७६: स्पेनको संसदले भारी बहुमतबाट राजनीतिक सुधार कानुन पारित गर्यो, जसले देशमा दशकौं पुरानो तानाशाही समाप्त गरी लोकतन्त्र स्थापनाको मार्ग प्रशस्त गर्यो।
​१९७८: दक्षिण अमेरिकाको गुयानास्थित एक धार्मिक समुदाय पिपुल्स टेम्पल क्रिश्चियन चर्चका सदस्यहरूले सामूहिक आत्महत्या गरे। चिसो पेयपदार्थमा विष मिसाएर पिउँदा ९०९ जनाको मृत्यु भयो, जसमा ३०४ बालबालिका थिए। यसलाई जोन्सटाउन नरसंहार भनिन्छ।
​१९८९: बुल्गारियाको राजधानी सोफियामा ५०,००० भन्दा बढी मानिसले लोकतन्त्र र राजनीतिक सुधारको माग गर्दै विशाल शान्तिपूर्ण विरोध प्रदर्शन गरे।
​१९९१: ब्रिटिस चर्चका विशेष दूत टेरी वेटलाई लेबनानमा करिब पाँच वर्ष (१,७६३ दिन) सम्म बन्धक बनाएर राखिएपछि इस्लामिक चरमपन्थीहरूले रिहा गरे।
​१९९४: संयुक्त राष्ट्रसङ्घले प्यालेस्टिनी जनताको आत्मनिर्णयको अधिकारलाई औपचारिक समर्थन र मान्यता प्रदान गर्‍यो।
​२००२: स्विडेनी राजनयिक हान्स ब्लिक्सको नेतृत्वमा संयुक्त राष्ट्रसङ्घका हतियार निरीक्षकहरूको पहिलो टोली इराकको राजधानी बग्दाद पुग्यो।
​२००५: महिन्द राजपाक्षे श्रीलङ्काका नयाँ राष्ट्रपति निर्वाचित भए। उनले २००५ देखि २०१५ सम्म राष्ट्रपतिका रूपमा सेवा गरे र उनकै कार्यकालमा २००९ मा श्रीलङ्काली सेनाले एलटीटीईलाई पराजित गरी गृहयुद्ध अन्त्य गरेको थियो।
​२००८: भारतको केन्द्र सरकारले वैश्विक आर्थिक मन्दिको असरबाट भारतीय अर्थतन्त्रलाई बचाउन पूर्वाधार परियोजनाहरूमा ५०,००० करोड भारु लगानी गर्ने निर्णय गर्‍यो।
​२०१३: अमेरिकी अन्तरिक्ष निकाय नासाले ‘मावेन’ अन्तरिक्षयान मङ्गल ग्रहका लागि प्रक्षेपण गर्‍यो।
​२०१७: हरियाणाकी मानुषी छिल्लरले चीनको सान्या सहरमा आयोजित मिस वर्ल्ड २०१७ प्रतियोगिता जितेर भारतको मान बढाइन्।
​२०२०: गुजरातको वडोदरामा भएको भीषण सडक दुर्घटनामा ११ जनाको मृत्यु भयो र १५ देखि १७ जना घाइते भए।
​२०२२: ‘प्रारंभ’ मिसनअन्तर्गत श्रीहरिकोटाबाट भारतको पहिलो निजी सब-अर्भिटल रकेट ‘विक्रम-एस’ को सफल प्रक्षेपण गरियो। यसको निर्माण हैदराबादस्थित स्टार्टअप कम्पनी स्काईरूट एरोस्पेसले गरेको थियो।
​२०२३: पञ्जाब तथा हरियाणा उच्च अदालतले निजी क्षेत्रको रोजगारीमा स्थानीय युवाहरूका लागि ७५ प्रतिशत आरक्षणको प्रावधानसम्बन्धी हरियाणा सरकारको कानुन खारेज गर्‍यो।
​२०२३: ओपनएआईको बोर्डले सह-संस्थापक साम अल्टम्यानलाई सीईओ पदबाट हटायो र मीरा मुरातीलाई अन्तरिम सीईओ नियुक्त गर्‍यो।
​२०२३: एलोन मस्कको कम्पनी स्पेसएक्सले विश्वको सबैभन्दा शक्तिशाली रकेट ‘स्टारशिप’ को दोस्रो परीक्षण उडान प्रक्षेपण गर्‍यो।
​२०२४: अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडन प्रशासनले युक्रेनलाई पहिलोपटक रुसभित्र सीमित आक्रमणका लागि अमेरिकी लामो दूरीको क्षेप्यास्त्र प्रयोग गर्ने अनुमति दियो।
​२०२५: ग्याङ्गस्टर लरेन्स बिश्नोईका भाइ अनमोल बिश्नोईलाई अमेरिकाद्वारा विशेष डिपोर्टेशन उडानमार्फत भारत पठाइयो।
​२०२५: आन्ध्र प्रदेश र छत्तीसगढ सीमा नजिक भएको सुरक्षा बलसँगको मुठभेडमा कुख्यात नक्सली कमांडर माडवी हिडमा मारियो।
​१८ नोभेम्बरमा जन्मिएका महान व्यक्तित्वहरू~
​१९०१: वी. शान्ताराम – भारतीय सिनेमाका प्रसिद्ध फिल्मकार, निर्देशक तथा अभिनेता।
​१९०१: जर्ज ग्याल्प – अमेरिकी सांख्यिकीविद् (ग्याल्प पोलका विकासकर्ता)।
​१९१०: बटुकेश्वर दत्त – भारतका महान क्रान्तिकारी, जसले भगत सिंहसँग केन्द्रीय विधानसभामा बम फ्याँकेका थिए।
​१९२३: एलन शेफर्ड – अन्तरिक्षमा जाने पहिलो अमेरिकी अन्तरिक्ष यात्री।
​१९३४: सी. एन. बालकृष्णन – कांग्रेसका वरिष्ठ नेता तथा केरलका पूर्वमन्त्री।
​१९३९: मार्गरेट एटवुड – क्यानाडाकी प्रसिद्ध लेखिका तथा कवयित्री (‘द ह्यान्डमेड्स टेल’ की लेखिका)।
​१९४५: महिन्द राजपाक्षे – श्रीलङ्काका पूर्व राष्ट्रपति तथा प्रधानमन्त्री।
​१९४६: कमलनाथ – भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसका वरिष्ठ नेता तथा मध्य प्रदेशका पूर्वमुख्यमन्त्री।
​१९५३: एलन मूर – ‘वाचमेन’ र ‘भी फर भेन्डाटा’ जस्ता प्रसिद्ध कमिक्सका अङ्ग्रेजी लेखक।
​१९५४: रञ्जन गोगोई – भारतका ४६औँ प्रधानन्यायाधीश तथा वर्तमान राज्य सभा सांसद।
​१९६८: ओवेन विल्सन – हलिउडका प्रसिद्ध अभिनेता, निर्माता तथा पटकथा लेखक।
​१९७२: जुबिन गर्ग – असमका अत्यन्त लोकप्रिय गायक, सङ्गीतकार तथा अभिनेता।
​१९७९: नीति मोहन – बलिउडकी चर्चित पार्श्वगायिका।
​१९८०: आबिर चटर्जी – बंगाली सिनेमाका लोकप्रिय अभिनेता।
​१९८२: नेहा भसीन – हिन्दी तथा पञ्जाबी सङ्गीत जगिकी प्रसिद्ध गायिका।
​१९८४: नयनतारा – दक्षिण भारतीय सिनेमाकी प्रमुख अभिनेत्री (‘लेडी सुपरस्टार’)।
​१९८५: एलिसन फेलिक्स – अमेरिकाकी महान धाविका, जसले ओलम्पिकमा धेरै स्वर्ण पदक जितेकी छिन्।
​१९८७: अपारशक्ति खुराना – बलिउड अभिनेता तथा रेडियो जोकी।
​१८ नोभेम्बरमा भएका प्रमुख निधनहरू
​१७७२: पेशवा माधवराव प्रथम – मराठा साम्राज्यका चौथो पेशवा।
​१८३५: कर्नल टोड – अङ्ग्रेजी अधिकारी तथा इतिहासकार, जसलाई राजस्थानको इतिहासको मार्ग प्रशस्त गर्ने श्रेय दिइन्छ।
​१८८६: चेस्टर ए. आर्थर – अमेरिकाका २१औँ राष्ट्रपति।
​१८९३: अलेक्जेन्डर कनिङ्घम – प्रसिद्ध बेलायती पुरातत्वशास्त्री (‘भारतीय पुरातत्व अन्वेषणका पिता’)।
​१९२२: मार्सेल प्रुस्त – विश्वप्रसिद्ध फ्रान्सेली उपन्यासकार तथा निबन्धकार।
​१९३६: वी. ओ. चिदम्बरम पिल्लई – महान स्वतन्त्रता सेनानी तथा समाज सुधारक।
​१९६०: रघुनाथ चौधरी – असमका प्रसिद्ध प्रकृतिवादी कवि तथा साहित्यकार।
​१९६२: मेजर शैतान सिंह भाटी – भारतीय सेनाका परमवीर चक्र विजेता (१९६२ को भारत-चीन युद्धमा शहीद)।
​१९६२: नील्स बोर – नोबेल पुरस्कार विजेता ड्यानिस भौतिकशास्त्री।
​१९६९: जोसेफ पी. केनेडी – प्रसिद्ध अमेरिकी व्यवसायी तथा जोन एफ. केनेडीका पिता।
​१९७८: धीरेन्द्र नाथ गाङ्गुली – बंगाली सिनेमाका प्रसिद्ध अभिनेता तथा निर्देशक।
​१९८६: जिया कारङ्गी – प्रसिद्ध अमेरिकी फेसन मोडल।
​१९८७: ज्याक्स एन्क्वेटिल – महान फ्रान्सेली साइकल चालक।
​१९९४: जनरल बिपिन् चन्द्र जोशी – भारतीय स्थल सेनाका १७औँ सेनाध्यक्ष।
​२००२: जेम्स कोबर्न – ओस्कर विजेता अमेरिकी अभिनेता।
​२००९: अबरार अल्वी – हिन्दी सिनेमाका मशहुर पटकथा लेखक तथा निर्देशक।
​२०१५: जोनाह लोमू – न्युजिल्याण्डका दिग्गज रगबी खेलाडी।
​२०१७: अजेदिन अलाया – फ्रान्सेली फेसन डिजाइनर।
​२०१७: ज्योति प्रकाश निराला – ‘अशोक चक्र’ सम्मानित भारतीय वायुसेनाका गरुड कमाण्डो।
​२०२४: उमा दासगुप्ता – प्रसिद्ध भारतीय अभिनेत्री (सत्यजित रेको फिल्म ‘पाथेर पाँचाली’ मा दुर्गाको भूमिकाका लागि प्रसिद्ध)।
​१८ नोभेम्बरका महत्त्वपूर्ण अवसर तथा उत्सवहरू~
​बाल यौन शोषण, दुर्व्यवहार र हिंसाको रोकथाम र त्यसबाट उब्रिने विश्व दिवस: संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय महासभाद्वारा ७ नोभेम्बर २०२२ मा बालबालिकामाथिको हिंसा र शोषणविरुद्ध जनचेतना जगाउन यो दिवस मनाउने प्रस्ताव स्वीकृत गरिएको थियो।
​राष्ट्रिय प्राकृतिक चिकित्सा दिवस (भारत): भारत सरकारको आयुष मन्त्रालयद्वारा १८ नोभेम्बर २०१८ मा बिनाऔषधि प्राकृतिक चिकित्साको माध्यमबाट सकारात्मक स्वास्थ्यलाई बढावा दिन यो दिवस घोषणा गरिएको थियो।
​जिआईएस दिवस: भौगोलिक सूचना प्रणाली (जिआईएस) प्रविधिको महत्त्व र यसको प्रयोगको उत्सव मनाउन अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा मनाइने कार्यक्रम।
​विश्व वयस्क दिवस: समाज, परिवार र राष्ट्रको विकासमा वयस्कहरूको योगदानको सम्मान गर्न र उनीहरूको जिम्मेवारीहरू बुझाउन मनाइने दिन।

About Author

Advertisement