भने: मन्त्री भारत आए पनि ठूलो अपेक्षा न राखौँ

नयाँ दिल्ली। भारतले सांघाई सहयोग सङ्गठनको बैठकमा सहभागी हुन सङ्गठनका सबै दस सदस्य राष्ट्रलाई निमन्त्रणा दिएको छ। यस निमन्त्रणामा पाकिस्तान पनि समावेश छ। नयाँ दिल्लीमा नोभेम्बर २० देखि २२ सम्म सांघाई सहयोग सङ्गठनको पहिलो सभ्यतासम्बन्धी संवाद मञ्च आयोजना गर्ने तयारी गरिएको छ। उक्त कार्यक्रममा सहभागी हुन पाकिस्तानका राष्ट्रिय सम्पदा तथा संस्कृति मन्त्री औरङ्गजेब खान खिची भारत आउन सक्ने सम्भावना छ। यद्यपि, पाकिस्तानले उनको भारत भ्रमणबारे अहिलेसम्म आधिकारिक पुष्टि गरेको छैन।
भारतका रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहले अक्टोबर २० मा यसै वर्षको अन्त्यसम्ममा भारतले सांघाई सहयोग सङ्गठनको पहिलो सभ्यतासम्बन्धी संवाद मञ्च आयोजना गर्ने घोषणा गरेका थिए। त्यसपछि पाकिस्तानका राष्ट्रिय सम्पदा तथा संस्कृति मन्त्री औरङ्गजेब खान खिचीलाई पनि भारत भ्रमणका लागि निमन्त्रणा पठाइएको हो।
यदि खिची भारत आए भने, अपरेसन सिन्दूरपछि कुनै पाकिस्तानी मन्त्रीको यो पहिलो भारत भ्रमण हुनेछ। यसअघि सन् २०२३ मा पाकिस्तानका तत्कालीन विदेशमन्त्री बिलावल भुट्टो जरदारी सांघाई सहयोग सङ्गठनको बैठकमा सहभागी हुन गोवा आएका थिए।
सांघाई सहयोग सङ्गठनमा भारत, रुस, चीन, इरान, बेलारुस, पाकिस्तान, कजाकिस्तान, किर्गिस्तान, ताजिकिस्तान र उज्बेकिस्तान गरी दस सदस्य राष्ट्र छन्।
पाकिस्तानी विज्ञले के भने?
पाकिस्तानका भू–राजनीतिक मामिलाका विज्ञ कमर चीमाले आफ्नो युट्युब च्यानलमार्फत सम्भावित भारत भ्रमणबारे धारणा सार्वजनिक गरेका छन्। उनका अनुसार पाकिस्तानी मन्त्री भारत आए पनि यस भ्रमणबाट धेरै अपेक्षा राख्नु हुँदैन। यसबाट भारत र पाकिस्तानको सम्बन्धमा ठूलो परिवर्तन आउने सम्भावना नरहेको उनको भनाइ छ।
चीमाले प्रस्तावित बैठक द्विपक्षीय नभई बहुपक्षीय मञ्चको हिस्सा भएको बताए। भारत र पाकिस्तानबीच लामो समयदेखि जारी विवाद समाधान गर्ने क्षमता सांघाई सहयोग सङ्गठन वा ब्रिक्सजस्ता मञ्चसँग नभएको उनको तर्क छ।
उनले औरङ्गजेब खान खिची पाकिस्तानका प्रमुख राजनीतिक नेतामध्येका व्यक्ति नभएको पनि बताए। त्यसैले उनको भ्रमणबाट ठूलो कूटनीतिक उपलब्धि वा महत्त्वपूर्ण सफलता खोज्नु उचित नहुने चीमाको धारणा छ।
उनका अनुसार पाकिस्तानले आफ्नो मन्त्रीलाई भारत पठाउने विषयमा अहिलेसम्म अन्तिम निर्णय सार्वजनिक गरेको छैन। यद्यपि, यो बहुपक्षीय संवादको मञ्च भएकाले पाकिस्तानले कार्यक्रममा सहभागी हुने विषयमा विचार गर्नुपर्ने उनले बताए।
भारतको कूटनीतिक गतिविधिबारे टिप्पणी गर्दै चीमाले दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठनको पनि उल्लेख गरे। भारत क्षेत्रीय सहयोगप्रति वास्तवमै गम्भीर भएको भए दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठनलाई यस्तो अवस्थामा पुग्न नदिने उनको भनाइ थियो।
पाकिस्तानसामु कस्तो द्विविधा छ?
यस निमन्त्रणालाई लिएर पाकिस्तानसामु कूटनीतिक र आन्तरिक राजनीतिक दुवै चुनौती छन्। यदि शहबाज शरीफ सरकारले आफ्नो मन्त्रीलाई भारत पठाउने निर्णय गर्छ भने देशभित्र उक्त निर्णयको बचाउ गर्नुपर्ने हुन सक्छ। भारत र पाकिस्तानबीच तनावपूर्ण सम्बन्ध रहेको अवस्थामा यस कदमबारे आन्तरिक रूपमा प्रश्न उठ्न सक्छन्।
अर्कोतर्फ, पाकिस्तानले आफ्नो मन्त्रीलाई भारत नपठाएमा त्यसलाई बहुपक्षीय मञ्चमा सहभागिताबाट टाढिएको रूपमा हेरिन सक्छ। यसले पाकिस्तानले द्विपक्षीय विवादलाई व्यापक अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यका मञ्चबाट अलग राख्न कठिनाइ महसुस गरिरहेको सन्देश पनि दिन सक्छ।
यद्यपि, पाकिस्तानको अन्तिम निर्णय र सम्भावित भ्रमणको परिणामबारे अहिले नै स्पष्ट अवस्था छैन। त्यसैले शहबाज शरीफ सरकारले यस निमन्त्रणाप्रति कस्तो धारणा अपनाउँछ र औरङ्गजेब खान खिची नयाँ दिल्लीमा हुने कार्यक्रममा सहभागी हुन्छन् कि हुँदैनन् भन्ने विषय महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
हालका लागि यो निमन्त्रणाले भारत र पाकिस्तानको सम्बन्धमा ठूलो परिवर्तन आउने निश्चित सङ्केत गर्दैन। तर, दुवै देशका लागि बहुपक्षीय मञ्चमा संवाद र सहभागिताको अवसरका रूपमा यसलाई महत्त्वपूर्ण मान्न सकिन्छ।