नयाँ दिल्ली: मदर टेरेसालाई कसले चिन्दैन? यी नम्र र करुणामयी आमा एक रोमन क्याथोलिक नन थिइन् र उनले जीवनभर गरिब, अनाथ, असहाय र बिरामीहरूको सेवा गरिन्। उनले कलकत्ता (हाल कोलकाता) मा मिसिनरिज अफ च्यारिटीको स्थापना गरिन् र विश्वभर यसका केन्द्रहरू स्थापना गरेर बभन्दा धेरै मानिसहरूको सेवा गर्ने आफ्नो संकल्पलाई अगाडि बढाइन्। उनलाई १७ अक्टोबर १९७९ मा शान्तिको लागि नोबेल पुरस्कारबाट सम्मानित गरिएको थियो।भारतसँग विशेष स्नेह राख्ने मदर टेरेसाले १९४८ मा स्वेच्छाले भारतीय नागरिकता लिइन् र १९८० मा उनलाई देशको सर्वोच्च नागरिक सम्मान भारतरत्नबाट सम्मानित गरियो।देश–दुनियाको इतिहासमा १७ अक्टोबरको मितिमा घटेका अन्य महत्त्वपूर्ण घटनाहरूको सिलसिलेवार विवरण यसप्रकार छ~
१८७०: यस दिन कलकत्ता बन्दरगाहको व्यवस्थापनलाई एक आधिकारिक र संवैधानिक निकायको अधीनमा राखिएको थियो। बन्दरगाहको राम्रो विकास, रेखदेख र व्यापार सञ्चालनलाई व्यवस्थित गर्नका लागि ‘कलकत्ता पोर्ट ट्रस्ट’ को स्थापना गरिएको थियो। यस संवैधानिक परिवर्तनअन्तर्गत बन्दरगाहको कमान कमिश्नरहरूको एक समूहलाई सुम्पिएको थियो।
१८७४: हुग्ली नदीमा पहिलो पन्टून पुल (पिपेको पुल) यातायातका लागि खुला गरिएको थियो, जसले कोलकाता (तब कलकत्ता) र हावडालाई पहिलो पटक सडक मार्गबाट जोडेको थियो। यस पन्टून पुलको डिजाइन सर ब्राडफोर्ड लेस्लीले तयार गरेका थिए। त्यस समयमा यसलाई बनाउन लगभग २२ लाख रुपैयाँ लागत लागेको थियो। यो पुल जहाजहरूको आवतजावतका लागि बीचबाट खोल्न सकिन्थ्यो। बढ्दो जनसङ्ख्या र भारी सवारी साधनको ट्राफिकलाई सम्हाल्नका लागि पछि यसै पुलको स्थानमा एउटा नयाँ क्यान्टिilever ब्रिजको निर्माण सुरु भयो, जिसे आज हामी हावडा ब्रिज (रवीन्द्र सेतु) को नामले चिन्छौं। यो नयाँ पुल फेब्रुअरी १९४३ मा जनताका लागि खुला गरिएको थियो।
१८८८: महान अमेरिकी वैज्ञानिक र आविष्कारक थोमस अल्वा एडिसनले ‘अप्टिकल फोनोग्राफ’ को पेटेन्टको लागि आवेदन दिएका थिए। यो आविष्कार ध्वनि र दृश्यलाई एकसाथ रेकर्ड गर्ने र तिनीहरूलाई रेकर्डेड रूपमा बजाउने सुरुवाती प्रयास थियो, जसले अगाडि चलकर चलचित्रको विकासको जग बसाल्यो। एडिसनको यो विचार पछि ‘किनेटोस्कोप’ को रूपमा विकसित भयो, जो सुरुवाती समयमा मोशन पिक्चर हेर्ने एक लोकप्रिय साधन बन्यो।
१९१२: बुल्गारिया, युनान (ग्रिस) र सर्बियाले ओटोमन साम्राज्यविरुद्ध युद्धको घोषणा गरेका थिए। यस युद्धको सुरुवात सबैभन्दा पहिले ८ अक्टोबर १९१२ मा मोन्टेनेग्रोद्वारा ओटोमन साम्राज्यमाथि युद्धको घोषणासँगै भएको थियो। युनान, सर्बिया र मोन्टेनेग्रोले मिलेर ‘बाल्कन लिग’ नामक एक सैन्य गठबन्धन बनाएका थिए, जसको उद्देश्य ओटोमन साम्राज्यलाई युरोपमा उसका बाँकी क्षेत्रहरूबाट बाहिर धपाउनु थियो। यो संयुक्त घोषणासँगै प्रथम बाल्कन युद्धको सुरुवात भयो।
१९१७: प्रथम विश्वयुद्धका दौरान बेलायतले जर्मनीमाथि पहिलो पटक हवाई हमला गरेको थियो। प्रथम विश्वयुद्ध पहिलो यस्तो ठूलो द्वन्द्व थियो जसमा हवाई जहाज र बमवर्षकहरूको ठूलो मात्रामा प्रयोग गरिएको थियो।
१९१८: युगोस्लाभियाले आफूलाई एक गणतन्त्र देश घोषणा गरेको थियो। यो घटना प्रथम विश्वयुद्धको अन्तिम दिनहरूमा अस्ट्रिया–हंगरी साम्राज्यको विघटनको दौरान भएको थियो, त्यसपछि दक्षिण स्लाभ क्षेत्रहरूलाई मिलाएर एक स्वतन्त्र राष्ट्रको जग राखिएको थियो।
१९२०: ताशकन्द (तत्कालीन सोभियत संघ, वर्तमान उज्बेकिस्तान) मा भारतीय कम्युनिस्ट पार्टीको स्थापना भएको थियो। यस समूहमा ७ सदस्यहरू सामेल थिए। उनीहरूको नामहरू हुन्: एम. एन. रोय, एभलिन रोय–ट्रेंट, ए. एन. मुखर्जी, रोजा फिटिंगोभ, मोहम्मद अली (अहमद हसन), मोहम्मद शफिक सिद्दीकी (जसलाई पार्टीको सचिव चुनियो), आचार्य (एम. प्रतिवादी भयंकर – जसलाई अध्यक्ष चुनियो)।
१९३३: महान वैज्ञानिक अल्बर्ट आइन्स्टाइन नाजी जर्मनीबाट भागेर सधैँका लागि अमेरिका गएका थिए। जर्मनीमा एडोल्फ़ हिटलर र नाजी पार्टी सत्तामा आएपछि यहुदीहरूको उत्पीडन सुरु भएको थियो। आइन्स्टाइन एक यहुदी थिए, जसकारण उनी नाजीहरूको निशानामा परेका थिए। नाजी सरकारले आइन्स्टाइनका सिद्धान्तहरूलाई “यहुदी विज्ञान” भनेर खारेज गरिदियो, उनका पुस्तकहरू जलाइए। सुरक्षा कारणले आइन्स्टाइनले जर्मनी छोड्ने निर्णय गरे। अमेरिका पुगेपछि उनी न्युजर्सीको प्रिन्सटनस्थित इन्स्टिच्युट फर एडभान्स्ड स्टडीसँग जोडिए। उनले पछि आफ्नो जर्मन नागरिकता छोडे र सन् १९४० मा उनी आधिकारिक रूपमा अमेरिकी नागरिक बने। उनले आफ्नो बाँकी जीवन अमेरिकामै बिताए।
१९४०: महात्मा गान्धीको नेतृत्वमा महाराष्ट्रको पवनार आश्रम (वर्धाको नजिक) बाट व्यक्तिगत सत्याग्रह (जसलाई ‘दिल्ली चलो आन्दोलन’ पनि भनिन्छ) को सुरुवात भएको थियो। यसको उद्देश्य ब्रिटिश सरकारको यो दाबीलाई झूटो साबित गर्नु थियो कि भारतीय जनता बिना कुनै सर्त द्वितीय विश्वयुद्धमा अङ्ग्रेजहरूको साथमा छन्, र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको अधिकारको रक्षा गर्नु थियो।
१९४१: द्वितीय विश्वयुद्धका दौरान जर्मन पनडुब्बी (यू-५६८) ले आइसल्याण्ड नजिक अमेरिकी विध्वंसक पोत युएसएस केर्नी (युएसएस केर्नी- डीडी-४३२) मा टर्पीडोबाट हमला गरेको थियो। यस हमलामा पोत क्षतिग्रस्त भयो र अमेरिकी नौसेनाका ११ कर्मचारीहरूको मृत्यु भयो तथा २२ जना घाइते भएका थिए।१९४९: भारतीय संविधान सभाले जम्मू–कश्मीरलाई विशेष र अस्थायी संवैधानिक स्वायत्तता प्रदान गर्ने धारा ३७० (प्रारम्भमा मस्यौदा धारा ३०६ए) लाई अनुमोदन गरेको थियो। यसलाई एन. गोपालस्वामी अय्यंगारद्वारा संविधान सभामा प्रस्तुत गरिएको थियो। यसअन्तर्गत जम्मू–कश्मीर राज्यलाई आफ्नै एउटा छुट्टै संविधान बनाउने, छुट्टै झण्डा राख्ने र आन्तरिक प्रशासन चलाउने अनुमति मिलेको थियो।
१९६८: मेक्सिको सिटी ओलम्पिकमा अमेरिकाका दुई अश्वेत खेलाडीहरू—टॉमी स्मिथ (स्वर्ण पदक विजेता) र जोन कार्लोस (कांस्य पदक विजेता)—ले २०० मिटर दौडको पदक वितरण समारोहको दौरान अमेरिकी राष्ट्रगान बज्दा आफ्नो कालो पन्जा लगाएको मुठी आकाशमा उठाएर रङ्गभेद र नस्लवादविरुद्ध ऐतिहासिक मौन विरोध व्यक्त गरेका थिए।
१९७९: मदर टेरेसालाई पीडित मानवताको सहायता र गरिबीसँग जुध्ने उनका कार्यहरूको लागि नोबेल शान्ति पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो। उनले पुरस्कार समारोहको पारम्परिक भोज (भेनक्वेट) पार्टी रद्द गराएकी थिइन् र त्यसको १,९२,००० अमेरिकी डलर बराबरको रकम भारतका गरिबहरूलाई दिन आग्रह गरेकी थिइन्।
१९९४: भारतका महान अलराउन्डर र पूर्व कप्तान कपिल देवले आफ्नो शानदार एकदिवसीय करियरको अन्तिम खेल वेस्टइन्डिजविरुद्ध फरीदाबादको नाहर सिंह स्टेडियममा खेलेका थिए। वेस्टइन्डिजले यो खेल ९६ रनले जितेको थियो। कपिल देवले यस खेलमा आफ्नो कोटाको १० ओभरमा ५४ रन दिएर १ विकेट (किथ आर्थरटनको) लिएका थिए।
२०००: इजिप्टको शर्म अल–शेखमा आयोजित पश्चिम एसिया शान्ति शिखर सम्मेलन समाप्त भएको थियो, जहाँ इजरायल र प्यालेस्टाइनबीचको हिंसा रोक्नका लागि अमेरिकी राष्ट्रपति बिल क्लिंटनद्वारा दिएका तीन मुख्य सूत्रहरू (हिंसामा तुरुन्त रोक, स्थितिलाई पूर्ववत गर्ने, भविष्यको कुराकानीको मार्ग) मा सहमति बनेको थियो। यो वार्ता सेप्टेम्बर २००० को अन्त्यमा सुरु भएको ‘अल–अक्सा इन्तिफाडा’ (दोस्रो प्यालेस्टिनी विद्रोह) को हिंसाको बीच बोलाइएको थियो। यस बैठकमा अमेरिकी राष्ट्रपति बिल क्लिंटन, इजरायलका प्रधानमन्त्री एहुद बराक, प्यालेस्टिनी नेता यासिर अराफात र इजिप्टका राष्ट्रपति होस्नी मुबारक सामेल थिए।
२००३: चीनको पहिलो मानव अन्तरिक्ष मिसन ‘शेंझोउ ५’ अन्तरिक्ष यात्री यांग लिभेईसँग सुरक्षित रूपमा पृथ्वीमा फर्किएको थियो।
२००३: अस्ट्रेलियन–मेक्सिकन मूलका बेलायतका लेखक डीबीसी पियरेलाई उनको पहिलै उपन्यास ‘वेर्नोन गॉड लिटिल’ का लागि वर्ष २००३ को प्रतिष्ठित बुकर पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो। यो उपन्यास एक डार्क कमेडी (व्यङ्ग्य) हो, जो अमेरिकाको टेक्सास भएको एउटा स्कुल सुटआउटको पृष्ठभूमिमा आधारित छ।
२००३: पाकिस्तानमा प्रतिबन्धित आतंकवादी संगठन जैश–ए–मोहम्मदविरुद्ध गरिएको कारबाहीअन्तर्गत यसका एक प्रमुख कमांडर र मसूद अजहरका पूर्व सहयोगी अब्दुल जब्बारलाई पाकिस्तानी अधिकारीहरूद्वारा पक्राउ गरिएको थियो।
२००३: पाकिस्तानको एक आतंकवाद–रोधी अदालतले तत्कालीन राष्ट्रपति जनरल परवेज मुशर्रफको हत्याको षड्यन्त्रमा सामेल तीन दोषीहरूलाई १०–१० वर्षको कठोर कारावासको सजाय सुनाएको थियो। यो मामिला अप्रिल २००२ को थियो, जब कराचीमा परवेज मुशर्रफको जाने बाटोमा एक कार बम रासिएको थियो। हालांकि, रिमोट कन्ट्रोलमा खराबी आएको कारण त्यो विस्फोट हुन सकेन र मुशर्रफ बाल–बाल बचेका थिए।
२००४: न्युजिल्यान्डकी प्रधानमन्त्री हेलेन क्लार्क भारतको चार दिने राजकीय भ्रमणमा नयाँ दिल्ली पुगेकी थिइन्। तत्कालीन प्रधानमन्त्री डेविड लांगेको १९८५ को भ्रमणपछि, करिब १९ वर्षको लामो अन्तरालपछि न्युजिल्यान्डका कुनै प्रधानमन्त्रीको यो पहिलो भारत भ्रमण थियो। प्रधानमन्त्री क्लार्कसँग उनका पति प्राध्यापक पटर डेविस, सरकारका वरिष्ठ अधिकारीहरूबाहेक एउटा ठूलो व्यापारिक प्रतिनिधिमण्डल र न्युजिल्यान्डमा बस्ने भारतीय समुदायका प्रतिनिधिहरू पनि आएका थिए। यस भ्रमणको मुख्य उद्देश्य दुई देशबीच व्यापार, सूचना प्रविधि र सांस्कृतिक सम्बन्धहरूलाई बलियो बनाउनु थियो। दिल्लीमा उनले तत्कालीन भारतीय प्रधानमन्त्री डा. मनमोहन सिंह र राष्ट्रपति डा. ए.पी.जे. अब्दुल कलामसँग भेट गरी द्विपक्षीय वार्ता गरेकी थिइन्।
२००४: क्युवामास्थित अमेरिकी नौसेनाको गुआन्तानामो बे बन्दीगृहमा अमेरिकी सैनिकहरूद्वारा बन्दीहरूलाई दिइने अमानवीय यातनाहरूको ठूलो रहस्योद्घाटन भएको थियो। बन्दीहरूलाई अत्यधिक चिसो तापक्रममा राख्नु, लामो समयसम्म एकान्त कारावासमा बन्दी बनाउनु, ठूलो स्वर (संगीत) को जरिए सुत्न नदिनु र कुटपिट जस्ता अमानवीय प्रविधिहरूको प्रयोग सामेल थियो। यस बन्दीगृहको सुरुवात जनवरी २००२ मा तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति जर्ज डब्ल्यु. बुसको प्रशासनद्वारा गरिएको थियो। ११ सेप्टेम्बर २००१ (९/११) को आतंकवादी हमलापछि अमेरिकाद्वारा सुरु गरिएको “आतंकवादविरुद्धको युद्ध” अन्तर्गत समातिएका सन्देहस्पद व्यक्तिहरूलाई यहाँ राखिएको थियो।
२००७: आयरिस लेखिका ऐनी एनराइटलाई उनको उपन्यास ‘द गदरिङ’ का लागि वर्ष २००७ मा प्रतिष्ठित म्यान बुकर पुरस्कारबाट सम्मानित गरिएको थियो। यो उपन्यास एक आयरिस परिवार र त्यसमा घटेको एक त्रासदीपछि उब्जेको पीडा, पारिवारिक इतिहास र शोकको कथामा आधारित छ।
२००८: एकाधिकार तथा प्रतिबन्धित व्यापार आयोगले दुई ठूला निजी विमानन कम्पनीहरू, किंगफिशर एयरलाइन्स र जेट एयरवेजबीच भएको गठबन्धनको जाँचको आदेश दिएको थियो। यो जाँचको मुख्य कारण यो थियो कि आयोगलाई शंका थियो कि यस गठबन्धनका कारण बजारमा प्रतिस्पर्धा समाप्त हुन सक्छ, जसले एकाधिकारलाई बढावा दिनेछ र उपभोक्ताहरूको हितलाई नोक्सान पुर्याउनेछ।
२००९: हिन्द महासागरमास्थित मालदिभ्समा पानीमुनि विश्वको पहिलो क्याबिनेट बैठक बसेको थियो। यस बैठकको अध्यक्षता मालदिभ्सका तत्कालीन राष्ट्रपति मोहम्मद नशीदले गरेका थिए। यो बैठक राजधानी माले नजिकै गिरिफुसी टापुको समुद्रमा करिब ४ मिटर (२० फिट) को गहिराइमा आयोजित गरिएको थियो। कोपेनहेगनमा हुन लागेको संयुक्त राष्ट्र जलवायु शिखर सम्मेलनभन्दा पहिले, ग्लोबल वार्मिङ र समुद्रको बढ्दो जलस्तरबाट मालदिभ्स जस्ता साना टापु राष्ट्रहरूलाई हुने अस्तित्वको खतरातिर पूरै विश्वको ध्यान आकर्षित गर्नु थियो।
२०२०: ज्यासिंडा आर्डेनको नेतृत्वमा लेबर पार्टीले न्युजिल्यान्डको आम निर्वाचनमा ऐतिहासिक र भारी बहुमत हासिल गरेको थियो।
सन् २०२३: गाजाको अल–अहली अरब अस्पतालमा विस्फोट भएको थियो। ठूलो सङ्ख्यामा मानिस मारिएको यस घटनाको जिम्मेवारी र विस्फोटको कारणबारे पक्षहरूबीच विवाद भएको थियो।
सन् २०२४: इजरायली सेनाले हमासका नेता याह्या सिनवार गाजामा भएको सैन्य कारबाहीमा मारिएको जनाएको थियो। उनी सन् २०२३ अक्टोबर ७ को इजरायलमाथिको हमास आक्रमणका प्रमुख योजनाकारमध्ये एक मानिन्थे। यद्यपि, उनको मृत्युको पुष्टि इजरायलले अक्टोबर १७ मा सार्वजनिक गरेको थियो; घटनाको समय र घोषणाको समय फरक हुन्।
सन् २०२५ सम्म: अक्टोबर १७ लाई विश्व इतिहासमा ऊर्जा सङ्कट, राजनीतिक आन्दोलन, विज्ञानका उपलब्धि र प्राकृतिक विपत्तिका घटनासँग जोडेर स्मरण गरिन्छ। माथिका घटनामध्ये तेल सङ्कट, लोमा प्रिएटा भूकम्प र लेबनानको जनआन्दोलन यस दिनसँग सम्बन्धित विशेष चर्चित प्रसङ्ग हुन्।
१७ अक्टोबरमा जन्मिएका व्यक्तिहरू~
१८१७ – सर सैयद अहमद खाँ, अलीगढ ओरिएन्टल कलेजका संस्थापक१८७७ – सिस्टर युप्रासिया, भारतीय क्रिस्चियन महिला संत
१८९२ – आर. के. शनमुखम चेट्टी – राजनीतिज्ञ एवं स्वतन्त्र भारतका पहिलो वित्त मन्त्री।१९२३ – शिवानी – सुप्रसिद्ध उपन्यासकार
१९२९ – चन्द्रशेखर रथ – ओडिसाका सुप्रसिद्ध कथाकार तथा साहित्यकार।
१९३१ – एस. सी. जमीर – नागाल्याण्डका पूर्व छैठौं मुख्यमन्त्री।
१९३६ – दूधनाथ सिंह, हिन्दीका प्रसिद्ध साहित्यकार।
१९५५ – स्मिता पाटिल – हिन्दी चलचित्रकी प्रसिद्ध भारतीय अभिनेत्री।
१९७० – अनिल कुम्बले, भारतीय क्रिकेट खेलाडी।१७ अक्टोबरमा निधन भएका व्यक्तिहरू~
२०१८ – अरुण भादुड़ी – प्रसिद्ध भारतीय शास्त्रीय गायक थिए।
१९९८ – लल्लन प्रसाद सिंह – भारतका पाँच राज्यका राज्यपाल थिए।
१९०६ – स्वामी रामतीर्थ – हिन्दू धार्मिक नेता थिए, जो अत्यधिक व्यक्तिगत र काव्यात्मक ढङ्गको व्यावहारिक वेदान्त पढाउनका लागि ख्यातिप्राप्त थिए।
१७ अक्टोबरका महत्त्वपूर्ण अवसर एवं उत्सवहरूराष्ट्रिय विधिक सहायता दिवस (सप्ताह)विश्व आघात दिवस





