स्टकहोम: क्यानडाकी कवयित्री तथा निबन्धकार एनी कार्सनलाई यस वर्षको साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार प्रदान गरिने घोषणा गरिएको छ। स्विडेनको राजधानी स्टकहोमस्थित स्विडिस एकेडेमीले बिहीबार सार्वजनिक गरेको निर्णयअनुसार, शास्त्रीय साहित्यिक परम्परासँग नवीन र सिर्जनात्मक संवाद गर्दै समकालीन साहित्यमा नयाँ रूपको विकास गरेबापत उनलाई सम्मानित गर्न लागिएको हो।
नोबेल समितिका अनुसार कार्सनका रचनामा प्राचीन साहित्यको गहिरो अध्ययन, भाषाप्रतिको असाधारण लगाव र नवीन अभिव्यक्तिको खोज एकसाथ भेटिन्छन्। उनका कृतिले कविता, निबन्ध र आख्यानबीचका परम्परागत सीमालाई चुनौती दिँदै साहित्यमा प्रयोग र मौलिकताको सम्भावना विस्तार गरेका छन्।
टोरन्टोमा जन्मिएकी छयहत्तर वर्षीया कार्सनले प्राचीन ग्रिसेली तथा रोमन साहित्यका विषयवस्तु र पात्रलाई आधुनिक दृष्टिकोणबाट प्रस्तुत गर्दै आएकी छन्। उनका चर्चित कृतिमध्ये ‘इरोज द बिटरस्वीट’मा प्रेम, इच्छा र पीडाका जटिल पक्षको विश्लेषण गरिएको छ। त्यस्तै, छन्दात्मक आख्यान ‘अटोबायोग्राफी अफ रेड’, कविता तथा गद्यको सङ्ग्रह ‘मेन इन द अफ आवर्स’ र ‘नर्मा जिन बेकर अफ ट्रोय’ उनका उल्लेखनीय कृति हुन्। सन २००१मा ‘मेन इन द अफ आवर्स’ले क्यानडाको प्रतिष्ठित ग्रिफिन कविता पुरस्कारसमेत जितेको थियो।
कार्सनले प्राचीन ग्रिसेली साहित्यका महत्त्वपूर्ण कृतिहरूको अनुवाद पनि गरेकी छन्। उनका अनुवादलाई समेत स्वतन्त्र साहित्यिक सिर्जनाका रूपमा मूल्याङ्कन गर्न सकिने स्विडिस एकेडेमीको धारणा छ। साहित्य समिति अध्यक्ष एन्डर्स ओल्सनका अनुसार उनका लेखनमा भाषाशास्त्रीय सूक्ष्मता र नयाँ अर्थ सिर्जना गर्ने काव्यात्मक आकाङ्क्षाको विशिष्ट संयोजन पाइन्छ।
उत्तर अमेरिकाका विभिन्न विश्वविद्यालयमा शास्त्रीय साहित्य अध्यापन गरेकी कार्सन आइसल्यान्डमा पनि बसेकी छन्। उनलाई र उनका पति रोबर्ट क्युरीलाई सन् २०२२मा आइसल्यान्डको नागरिकता प्रदान गरिएको थियो।
गत वर्ष साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार हङ्गेरीका लेखक लास्लो क्रास्नाहोरकाईले प्राप्त गरेका थिए। यस वर्षका नोबेल पुरस्कार घोषणाक्रमअन्तर्गत चिकित्सा, भौतिकशास्त्र र रसायनशास्त्रका विजेताको नाम सार्वजनिक भइसकेको छ। नोबेल शान्ति पुरस्कारको घोषणा शुक्रबार र अर्थशास्त्रतर्फको पुरस्कारको घोषणा सोमबार गरिने कार्यक्रम छ।
यस वर्ष प्रत्येक नोबेल पुरस्कारको राशि एक करोड बीस लाख स्विडिस क्रोनर, अर्थात् करिब बाह्र लाख अमेरिकी डलर रहेको छ।