मणिपाल हस्पिटल्सको ‘शुरुआत घर से’ अभियान

​कोलकाता: ​पूँजीवादी स्वास्थ्य प्रणालीमा जहाँ जीवन बचाउनु पनि एउटा महँगो वस्तु बनाइएको छ, त्यहाँ अङ्गको अभावमा छटपटाइरहेका सर्वहारा वर्ग र आम जनताका लागि अङ्गदानको मुद्दा एउटा गम्भीर सामाजिक चुनौतीका रूपमा अगाडि आएको छ। यस कर्पोरेट-सञ्चालित व्यवस्थाका बीच ‘विश्व अङ्गदान दिवस’का अवसरमा मणिपाल हस्पिटल्स कोलकाताले ‘शुरुआत घर से’ नामक जनचेतनामूलक अभियानको घोषणा गरेको छ। यस पहलको मुख्य उद्देश्य बुर्जुवा सामाजिक रूढिवादी धारणा र भ्रमहरूलाई तोड्दै पारिवारिक स्तरमा अङ्गदानको चेतना जगाउनु र यसलाई जन-आन्दोलनको रूप दिनु रहेको छ।
​अङ्गदानको वर्गीय अन्तर र तथ्याङ्कको सत्यता
​राष्ट्रिय अङ्ग तथा ऊतक प्रत्यारोपण सङ्गठन (एनओटीटीओ) को तथ्याङ्कले कर्पोरेट स्वास्थ्य ढाँचाको असफलता र सर्वसाधारणको जीवन सङ्कटलाई उजागर गर्दछ। भारतमा जहाँ सन् २०२५ मा कुल २०,०१९ अङ्ग प्रत्यारोपण भए, त्यस्तै ३ मार्च २०२६ सम्म ८९,८३९ भन्दा बढी मजदुर, किसान र आम नागरिक अङ्गको प्रतीक्षा सूचीमा जीवन र मृत्युको दोसाधमा सङ्घर्ष गरिरहेका थिए।
​दुर्भाग्यपूर्ण स्थिति यो छ कि देशमा केवल १८ प्रतिशत प्रत्यारोपण मात्र मृत दाताहरूबाट प्राप्त अङ्गहरूमार्फत हुने गर्दछ। निजी अस्पतालहरूको भारी खर्च र जनचेतनाको कमीका कारण अङ्गको यो सङ्कट गरिब र शोषित वर्गका लागि अझ बढी ज्यानलेवा बन्न पुगेको छ।
​व्यक्तिगत त्याग र वर्ग-संवेदनाको उदाहरण
​यस अवसरमा बेंगलुरुको मणिपाल अस्पतालकी डाक्टर थ्याङ्कम एस. ले आफ्नो असाधारण त्यागबाट एउटा नयाँ उदाहरण प्रस्तुत गर्नुभएको छ। उहाँले कुनै पारिवारिक सम्बन्ध बिना नै एक ५६ वर्षीया पीडित महिला सुरेखा यु. लाई आफ्नो एउटा मिर्गौला दान गरेर नयाँ जीवन दिनुभयो।
​आफ्नो सङ्घर्ष साझा गर्दै डा. थ्याङ्कमले भन्नुभयो, “यो लडाइँ केवल चिकित्सा विज्ञानको मात्र होइन, बल्कि रूढिवादी सोच र डरका विरुद्धको सामाजिक चेतनाको लडाइँ हो। भारतमा मृत अङ्गदानको दर संसारमै सबैभन्दा कम छ। जबसम्म हामी आफ्ना घरहरूबाट अन्धविश्वास र भ्रमलाई अन्त्य गरेर खुला संवादको सुरुवात गर्दैनौँ, तबसम्म यो स्थिति बदलिने छैन। अङ्गदान कुनै कर्पोरेट तन्त्रको हिस्सा होइन, बल्कि मानवताप्रतिको एउटा क्रान्तिकारी सङ्कल्प हो।”
​अस्पताल परिसरमा किओस्क र विशेषज्ञहरूको सहभागिता
​यस अभियानअन्तर्गत मणिपाल हस्पिटल्स ईस्टका क्षेत्रीय निर्देशक डा. अयानाभ देबगुप्ता, डा. शुगोता चक्रवर्ती, डा. दिलीप पहाडी र डा. उपल सेनगुप्ता लगायत धेरै ट्रान्सप्ल्यान्ट विशेषज्ञहरूले भाग लिनुभयो। अस्पताल परिसरमा आम जनता, कर्मचारी र बिरामीहरूलाई अङ्गदानको सङ्कल्प दिलाउनका लागि एउटा समर्पित ‘अङ्गदान किओस्क’ को पनि स्थापना गरिएको छ।
​कार्यक्रमको अन्त्यमा विशेषज्ञहरूले अङ्गदान केवल कसैको मृत्युसँग जोडिएको विषय मात्र नभई यो शोषित र पीडित मानिसलाई पुनः उत्पादक जीवन, कामको अधिकार र परिवारसँग जिउने अवसर दिने एउटा मानवीय प्रक्रिया हो भन्ने कुरामा जोड दिए। मणिपाल हस्पिटल्सले यसलाई केवल एउटा औपचारिक आयोजना मात्र नमानी पूँजीवादी रूढिवादिताविरुद्ध निरन्तर चलिरहने चेतनामूलक अभियान बनाउने सङ्कल्प लिएको छ।