​ गान्तोक: नयाँ दिल्लीमा सम्पन्न भएको प्रतिष्ठित ‘स्कोच अवार्ड’ समारोहमा सिक्किम सरकारले राष्ट्रिय स्तरमा एउटा ठूलो र ऐतिहासिक फड्को मारेको छ। जनतालाई दिइने सेवा-सुविधा, पर्यावरण संरक्षण र प्रविधिको विकासमा उत्कृष्ट काम गरेकोमा राज्यलाई तीनवटा प्रतिष्ठित ‘स्कोच अवार्ड’ द्वारा सम्मानित गरिएको छ।
​शासन व्यवस्थाका महत्त्वपूर्ण क्षेत्रहरूमा उत्कृष्ट कार्य गरेबापत गान्तोक जिल्ला प्रशासनिक केन्द्रको ‘ई-प्रशासन केन्द्र’ अनि वन तथा पर्यावरण विभागले गोल्ड अवार्ड (स्वर्ण पदक) हात पारेका छन् भने सूचना प्रविधि विभागले डिजिटल आविष्कारका निम्ति शीर्ष सम्मान पाएको छ।
​यो पुरस्कार आधिकारिक रूपमा गत शनिबार, २० जून २०२६ का दिन नयाँ दिल्लीको ‘पीएचडी चेम्बर अफ कमर्स एन्ड इन्डस्ट्री’ मा आयोजित १०८औँ स्कोच शिखर सम्मेलनमा प्रदान गरियो। यसपालिको सम्मेलन “विकसित भारतका निम्ति नियामक ढाँचा” भन्ने राष्ट्रिय थिममा आधारित थियो।

​पहिलो शीर्ष सम्मान, अर्थात् गोल्ड स्कोच अवार्ड, गान्तोकस्थित जिल्ला प्रशासनिक केन्द्र को ‘ई-प्रशासन केन्द्र’-लाई यसको क्रान्तिकारी डिजिटल रूपान्तरणका निम्ति प्रदान गरियो। पुरानो हातले गर्ने (म्यानुअल) कामधामको तरिकालाई पूरै बदलेर यस केन्द्रले पारदर्शी र तुरुन्तै हिसाब-किताब राख्ने डिजिटल प्रणाली बसालेको छ। यस अन्तर्गत ‘अमीन म्यानेजमेन्ट सिस्टम’, ‘ट्र्याक माइ एप्लिकेसन’ र गुनासो सुन्ने ‘समाधान’ जस्ता प्रणालीहरू सुरु गरिएका छन्। यो आधुनिक व्यवस्थाले अनलाइन पैसा तिर्न (डिजिटल पेमेन्ट) र आफ्नो आवेदन कुन चरणमा पुग्यो भनी घरै बसी हेर्न सजिलो बनाइदिएको छ। साथै, जग्गाको गियो-ट्याग प्रमाणीकरण र स्मार्ट लाइन व्यवस्थापन गरेर प्रशासनिक झमेलाहरूलाई निकै घटाएको छ। यस प्रयासले गर्दा सर्वसाधारण मानिसहरू सरकारी कार्यालय धाइरहनु पर्ने बाध्यता हटेको छ र जनताले ‘घरदैलोमै शासन’ को वास्तविक अनुभव पाएका छन्।
​पर्यावरणलाई केन्द्रमा राखेर नीति बनाउने सिक्किमको पुरानो विरासतलाई सम्मान गर्दै, वन तथा पर्यावरण विभागलाई यसको ऐतिहासिक ‘पर्यावरण शिक्षा कार्यक्रम’-का निम्ति अर्को गोल्ड स्कोच अवार्ड टक्र्याइयो। सन् २०१९ मा सुरु भएको यो हरित अभियानले राज्यभरिका ३०,००० भन्दा धेरै विद्यार्थी र शिक्षकहरूलाई पर्यावरणमैत्री र फोहोरमुक्त (जिरो-वेस्ट) अभियानहरूमा सक्रिय रूपमा संलग्न गराएको छ। नयाँ पुस्ताका विद्यार्थीहरूमा हरियाली सीप र पर्यावरणप्रतिको जिम्मेवारी बढाउन यस कार्यक्रमले पुर्‍याएको ठूलो योगदानलाई मध्यनजर राख्दै, भारत सरकारको पर्यावरण, वन तथा जलवायु परिवर्तन मन्त्रालय-ले पनि सन् २०२४ र २०२५ मा यसको उच्च प्रसंशा गरिसकेको छ।
​यसैगरी, प्रविधिको क्षेत्रमा राज्यको पाइलालाई अझ अघि बढाउँदै, गान्तोकको सूचना प्रविधि विभाग-ले आफ्नो अत्याधुनिक ‘चेक पोस्ट म्यानेजमेन्ट सिस्टम’ विकास र लागू गरेबापत ‘नयाँ आविष्कार’ को श्रेणीमा स्कोच अवार्ड जितेको छ। यो नयाँ प्रविधिले ‘अटोमेटिक नम्बर प्लेट रिकग्निसन’ क्यामराहरूलाई देशको ‘वाहन’ (वाहन एपीआई) र वेब-आधारित डाटासेट्ससँग सीधा जोडेर गाडीहरूको पूर्ण निगरानी गर्दछ। गाडीहरूको आवतजावत रेकर्ड गर्ने, कानुनी नियम पालन भए-नभएको जाँच्ने र गाडीको कर वा जरिमाना आफैँ हिसाब गरेर यस प्रणालीले डिजिटल चलान काट्ने गर्छ। यस व्यवस्थाले गर्दा संवेदनशील सिमानाका चेकपोस्टहरूमा हुने गाडीको जाम र ढिलासुस्ती हटेको छ, राज्यको सीमा सुरक्षाको रेकर्ड पक्का भएको छ र मानिसबाट हुने हिसाबको गल्ती सुध्रिएर राज्यको राजस्व सङ्कलनमा पनि ठूलो वृद्धि भएको छ।
​राष्ट्रिय मञ्चमा सिक्किमले पाएको यो त्रिपक्षीय विजयले अत्याधुनिक प्रविधिलाई तल्लो स्तरको पर्यावरण संरक्षणसँग सुन्दर ढङ्गमा जोड्ने सिक्किमको प्रयासलाई फेरि एकपल्ट प्रमाणित गरिदिएको छ। यस सम्मानले आफ्ना सम्पूर्ण नागरिकहरूका निम्ति उत्तरदायी, छिटो-छरितो र पर्यावरणमैत्री शासन व्यवस्था प्रदान गर्ने राज्य सरकारको निरन्तरको प्रतिबद्धतालाई अझ मजबुत बनाएको छ।