स्वामी आत्मभोलानंद(परिव्राजक)

अद्भुत सुन्दर र मूल्यवान मानव जीवनमा वैशाखी पूर्णिमाको पवित्र तिथिमा नै गौतम बुद्ध को जन्म भएको हो। यही तिथिमा उनले बुद्धत्व ज्ञान पनि प्राप्त गरेका थिए। गृहत्यागपछि राजकुमार सिद्धार्थ (जो पछि बुद्धदेवका नामले प्रसिद्ध भए) सत्यको खोजीमा करिब सात वर्षसम्म वनवन घुम्दै रहे।‎उनले कठोर तपस्या गरे र अन्ततः वैशाखी पूर्णिमाकै दिन बोधगया मा बोधि वृक्षमुनि ज्ञान प्राप्त गरे। ज्ञान प्राप्तिपछि बुद्धले खीर ग्रहण गरेर आफ्नो व्रत तोडे। यही कारण बुद्ध पूर्णिमामा खीर बनाइन्छ र बुद्धदेवलाई अर्पण गरिन्छ।‎केवल यत्ति मात्र होइन, वैशाखी पूर्णिमाकै दिन कुशीनगर मा बुद्धको महापरिनिर्वाण भएको थियो। पञ्चाङ्ग अनुसार १४३३ बंगाब्दको १७ वैशाख, शुक्रबारका दिन बुद्ध पूर्णिमा मनाइनेछ। ३० अप्रिल साँझ ०८ बजेर २९ मिनेटमा पूर्णिमा तिथि सुरु हुनेछ र १ मे राति ०९ बजेर ३९ मिनेटसम्म यो तिथि रहनेछ।‎बुद्ध पूर्णिमा अथवा वैशाखी पूर्णिमा बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको अत्यन्त पवित्र पर्व हो। यो पुण्य तिथि बुद्धका त्रिस्मृतिसँग सम्बन्धित छ, यही दिन उनको जन्म, ज्ञान प्राप्ति र महापरिनिर्वाण भएको हो। त्यसैले यस तिथिलाई अत्यन्त शुभ मानिन्छ र यस दिन कुनै पनि नयाँ काम सुरु गर्नु मंगलकारी ठानिन्छ।‎यस पवित्र दिन बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले स्नान गरी शुद्ध वस्त्र धारण गर्छन् र मन्दिरमा गई बुद्धको वन्दना गर्छन्। भक्तजनहरूले दीप प्रज्वलन गर्छन्, फूलमालाले मन्दिर सजाउँछन् र बुद्धको आराधनामा लीन हुन्छन्। साथै यस दिन पञ्चशील, अष्टशील पालन, सूत्र पाठ, सूत्र श्रवण तथा सामूहिक प्रार्थना गरिन्छ।‎गौतम बुद्ध का अमृत वचन अहिंसा, करुणा, ज्ञान, आत्मसंयम र सत्यमा आधारित छन्। उनका उपदेशहरूले मानिसलाई दुःखका कारण र त्यसको समाधानबारे सचेत बनाउँछन् र जीवनको लक्ष्य प्राप्त गर्न मार्गदर्शन गर्छन्। उनको मुख्य सन्देश हो—अहिंसा, समानता, मैत्री र प्रेमको बन्धनमा सबैलाई जोडेर शान्तिको स्थापना गर्नु।‎यस त्रिस्मृतियुक्त तिथिको महत्व अत्यन्त विशाल छ। बुद्धको जन्म, ज्ञान प्राप्ति र महापरिनिर्वाण—यी तीनै घटनाहरू वैशाखी वा बुद्ध पूर्णिमासँग विशेष रूपमा सम्बन्धित छन्। बौद्ध धर्मावलम्बीहरूसँगै सनातन धर्ममा पनि यस दिनको विशेष महत्व छ, किनकि गौतम बुद्ध लाई भगवान विष्णुको नवौँ अवतार मानिन्छ।‎परम्परा अनुसार पूर्णिमा तिथिमा चन्द्रमालाई अर्घ्य दिँदा मानसिक शान्ति प्राप्त हुन्छ। बुद्ध पूर्णिमाको दिन पवित्र नदीमा स्नान गरी घरमा सत्यनारायण पूजा गर्नु शुभ मानिन्छ। साँझ चन्द्रोदयपछि चन्द्रमालाई दूधको अर्घ्य दिँदा मन शान्त हुन्छ।‎अहिंसा, समानता, मैत्री र प्रेममार्फत शान्तिको स्थापना गर्नु नै बुद्धको मूल सन्देश हो। त्यसैले हाम्रो पृथ्वी अझ सुन्दर बनोस्, मानव समाज अझ मानवीय बनोस् र हाम्रो राष्ट्र शुभ तथा मंगलमय बनोस्।