नयाँ दिल्ली: ५ अक्टोबरको दिन देश तथा विश्वको इतिहासमा थुप्रै महत्वपूर्ण घटना, उपलब्धि र परिवर्तनसँग जोडिएको छ।
इतिहासमा ५ अक्टोबरका दिन भएका केही महत्वपूर्ण घटनाको सिलसिलेवार विवरण यस प्रकार छ~
१६७६: इंग्ल्यान्डका राजा चार्ल्स द्वितीयले इस्ट इन्डिया कम्पनीलाई बम्बई (हाल मुम्बई) मा ‘रुपया’ र ‘पैसा’ नामका सिक्का ढाल्ने शाही अनुमति दिएका थिए। त्यसपछि बम्बईको टकसारमा ढालिएका सिक्कामा ‘रुपया’ र ‘पैसा’का अतिरिक्त ‘क्यारोलिना’ (सुनको सिक्का), ‘एन्जेलिना’ (चाँदीको सिक्का) र ‘कपरुन’ (तामाको सिक्का) नाम पनि अंकित गरिन्थ्यो। राजा चार्ल्स द्वितीयले सन् १६६१ मा पोर्चुगलकी राजकुमारी क्याथरिनसँग विवाह गर्दा बम्बई टापु दाइजोका रूपमा पाएका थिए। पछि उनले उक्त टापु इस्ट इन्डिया कम्पनीलाई भाडामा दिएका थिए।
१७८९: पेरिसका बजार क्षेत्रका महिलाहरूले रोटीको चरम अभाव, अत्यधिक मूल्यवृद्धि तथा अन्नको कालोबजारी र भण्डारणविरुद्ध ‘भर्सायमाथि महिलाहरूको मार्च’ नामक ऐतिहासिक आन्दोलन सुरु गरेका थिए। पेरिसका महिलाहरू भाला, तोप तथा अन्य हतियारसहित करिब २१ किलोमिटर यात्रा गर्दै भर्साय दरबार पुगेका थिए। उनीहरूले राजा लुई सोह्रौँलाई पेरिसस्थित ट्युलरीज दरबार फर्किन र जनताको माग सुन्न बाध्य बनाएका थिए।
१७९३: फ्रान्सेली क्रान्तिका क्रममा फ्रान्सको नेसनल कन्भेन्सनले नयाँ क्रान्तिकारी पात्रो लागू गरेको थियो। फ्रान्सलाई पूर्ण रूपमा धर्मनिरपेक्ष बनाउने तथा इसाई धर्मको प्रभाव अन्त्य गर्ने अभियानअन्तर्गत यो कदम चालिएको थियो। यससँगै इसाई परम्परामा आधारित ग्रेगोरियन पात्रो हटाइएको थियो।
नयाँ पात्रोअनुसार समयको गणना ईसापूर्व वा ईसाको जन्मबाट नभई २२ सेप्टेम्बर १७९२ देखि सुरु गरिएको थियो, जुन दिन फ्रान्सलाई गणतन्त्र घोषणा गरिएको थियो।
परम्परागत सात दिनको सातालाई परिवर्तन गरी १० दिनको साता बनाइएको थियो। यसको उद्देश्य आइतबारको बिदा तथा इसाई धार्मिक सभाको महत्व घटाउनु थियो।
त्यस्तै, १२ वटै महिनाको नाम प्रकृति, कृषि तथा मौसमका आधारमा नयाँ रूपमा राखिएको थियो। उदाहरणका लागि ‘ब्रुमेयर’को अर्थ कुहिरोको महिना र ‘थर्मिडोर’को अर्थ गर्मीको महिना थियो।
१७९६: स्पेनले आधिकारिक रूपमा ग्रेट ब्रिटेनविरुद्ध युद्धको घोषणा गरेको थियो। यससँगै फ्रान्सेली क्रान्तिकारी युद्धको एउटा हिस्सा मानिने एङ्ग्लो–स्पेनिस युद्धको सुरुवात भएको थियो। अगस्ट १७९६ मा स्पेन र फ्रान्सबीच गोप्य सन्धि भएको थियो, जसअन्तर्गत दुवै देश ग्रेट ब्रिटेनविरुद्ध सैन्य गठबन्धनमा सामेल भएका थिए।
१८०५: भारतका गभर्नर–जनरल तथा कमान्डर–इन–चीफ लर्ड कर्नवालिसको उत्तर प्रदेशको गाजीपुरमा निधन भएको थियो। उनी भारतमा प्रशासनिक तथा न्यायिक सुधार, विशेषगरी सन् १७९३ को ‘स्थायी बन्दोबस्त’ अर्थात् जमिनदारी व्यवस्था लागू गरेको कारण परिचित छन्। उनी पहिलोपटक सन् १७८६ देखि १७९३ सम्म भारतका गभर्नर–जनरल भएका थिए। सन् १८०५ मा उनलाई पुनः भारत पठाइएको थियो, तर भारत आएको केही महिनामै बिरामी परेका कारण गाजीपुरमा उनको निधन भयो।
१८१३: थेम्स नदीको युद्ध, जसलाई ‘मोराभियनटाउनको युद्ध’ पनि भनिन्छ, मा जनरल विलियम हेनरी ह्यारिसनको नेतृत्वमा अमेरिकी सेनाले बेलायती सेना र उसका स्थानीय अमेरिकी सहयोगीलाई पराजित गरेको थियो। ह्यारिसन पछि अमेरिकाका राष्ट्रपति बने।
यस युद्धमा प्रसिद्ध शॉनी आदिवासी नेता तथा बेलायती सहयोगी टेकम्से मारिएका थिए। उनको मृत्युसँगै उत्तर–पश्चिमी क्षेत्रमा स्थानीय अमेरिकी आदिवासी र बेलायतीबीचको गठबन्धन लगभग पूर्ण रूपमा समाप्त भएको थियो।
१८६४: कलकत्ता (हाल कोलकाता) मा आएको भीषण चक्रवातमा करिब ५० हजार मानिसको मृत्यु भएको थियो। बंगालको खाडीबाट आएको उक्त चक्रवातले खेजुरी र हिजलीजस्ता महत्वपूर्ण बन्दरगाहलाई पूर्ण रूपमा ध्वस्त बनाएको थियो।
१९१५: बुल्गेरियाले जर्मनी तथा अस्ट्रिया–हंगेरीसँग गोप्य सम्झौता गरेको र सेना परिचालन गर्न थालेको विरोधमा मित्रराष्ट्रका प्रतिनिधिहरूले बुल्गेरियाको राजधानी सोफिया छाडेका थिए।
१९१५: प्रथम विश्वयुद्धका क्रममा बुल्गेरिया आधिकारिक रूपमा जर्मनी, अस्ट्रिया–हंगेरी र ओटोमन साम्राज्य सम्मिलित केन्द्रीय शक्तिको गठबन्धनमा सामेल भएको थियो। बुल्गेरियाको मुख्य उद्देश्य सन् १९१३ को दोस्रो बाल्कन युद्धमा गुमाएका क्षेत्र, विशेषगरी म्यासेडोनिया, पुनः प्राप्त गर्नु थियो।
१९४६: २० सेप्टेम्बर १९४६ मा सुरु भएको पहिलो कान फिल्म महोत्सव सम्पन्न भएको थियो। फ्रान्सको कान सहरस्थित पुरानो क्यासिनोमा आयोजना गरिएको उक्त महोत्सव मूलतः सन् १९३९ मै सुरु गर्ने योजना थियो, तर दोस्रो विश्वयुद्धका कारण स्थगित भएको थियो।
१९४८: तुर्कमेनिस्तानको राजधानी अश्गाबातमा इतिहासकै विनाशकारी भूकम्पमध्ये एक आएको थियो। उक्त भूकम्पमा करिब १ लाख १० हजार मानिसको मृत्यु भएको थियो, जुन त्यतिबेलाको सहरको कुल जनसंख्याको १० प्रतिशतभन्दा बढी थियो।
१९६२: सिनेमा इतिहासको चर्चित जासुसी फिल्म शृंखलाको पहिलो चलचित्र ‘डाक्टर नो’को लन्डनमा प्रिमियर भएको थियो। इयान फ्लेमिङको सन् १९५८ को सोही नामको उपन्यासमा आधारित यस चलचित्रमा अभिनेता सीन कोनेरीले पहिलोपटक ‘एजेन्ट ००७’ अर्थात् जेम्स बन्डको चर्चित भूमिका निभाएका थिए।
१९८८: ब्राजिलको संविधानसभाले नयाँ लोकतान्त्रिक संविधान अनुमोदन गरेको थियो। यसले सन् १९६४ देखि १९८५ सम्म चलेको सैन्य तानाशाहीको अन्त्य गर्दै देशमा लोकतन्त्र पुनःस्थापना र कानुनी शासनलाई संस्थागत गरेको थियो।
१९९४: युनेस्को तथा अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठनको पहलमा पहिलोपटक विश्व शिक्षक दिवस मनाइएको थियो। शिक्षकको महत्व र उनीहरूको अवस्थाबारे विश्वव्यापी चेतना फैलाउने उद्देश्यले सन् १९९४ देखि यो दिवस मनाउन थालिएको हो। भारतमा भने हरेक वर्ष ५ सेप्टेम्बरमा डा. सर्वपल्ली राधाकृष्णनको जन्मजयन्तीका अवसरमा शिक्षक दिवस मनाइन्छ।
१९९५: आयरल्यान्डका प्रसिद्ध कवि तथा नाटककार शेमस हिनीलाई सन् १९९५ को साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार प्रदान गर्ने घोषणा गरिएको थियो। उनका काव्यकृतिमा रहेको गीतात्मक सौन्दर्य तथा नैतिक गहिराइका माध्यमबाट दैनिक जीवनका अनुभूति र इतिहासलाई जीवन्त बनाएको भन्दै उनलाई सम्मान गरिएको थियो।
१९९७: भारतका तत्कालीन प्रधानमन्त्री इन्द्रकुमार गुजरालले युगान्डाको जिन्जामा नील नदीको स्रोत नजिक महात्मा गान्धीको कांस्य प्रतिमाको अनावरण गरेका थिए। युगान्डाको औपचारिक भ्रमणका क्रममा गरिएको यो कार्यले भारत र युगान्डाबीचको मैत्रीपूर्ण सम्बन्धलाई थप मजबुत बनाएको थियो।
१९९७ : भारतीय टेनिस खेलाडी लिएन्डर पेस र महेश भूपतिले उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै जिम क्युरियर र एलेक्स ओ’ब्रायनलाई पराजित गरी चाइना ओपन टेनिस प्रतियोगिताको पुरुष युगल उपाधि जितेका थिए।
१९९८: अमेरिकी संसदको ‘हाउस जुडिसियरी कमिटी’ले तत्कालीन राष्ट्रपति बिल क्लिन्टनविरुद्ध महाभियोग प्रक्रिया सुरु गर्ने प्रस्तावमाथि बहस गरेको थियो। मोनिका लेविन्स्की प्रकरणपछि उत्पन्न यो घटना अमेरिकी इतिहासको ठूलो राजनीतिक संकटमध्ये एक बनेको थियो।
१९९८: चीनले एक महत्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको थियो। सम्झौताले मनपरी गिरफ्तारी र यातना रोक्न तथा विचार, धर्म र अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रताको संरक्षण गर्नुपर्ने विषयलाई जोड दिएको थियो।
१९९८: तत्कालीन भारतीय राष्ट्रपति के. आर. नारायणनले बिहारमा राष्ट्रपति शासन लागू गर्ने केन्द्रीय मन्त्रिपरिषद्को प्रस्ताव फिर्ता पठाएका थिए।
१९९९: भारतले व्यापक आणविक परीक्षण प्रतिबन्ध सन्धि अर्थात् सीटीबीटीसम्बन्धी विशेष बैठकमा सहभागी नहुने निर्णय गरेको थियो। भारतले सुरुदेखि नै सीटीबीटीलाई भेदभावपूर्ण सन्धि मान्दै आएको थियो, किनकि यसले आणविक हतियार भएका देशहरूलाई निश्चित समयसीमाभित्र आफ्ना हतियार हटाउन बाध्य पार्दैन।
२०००: युगोस्लाभियामा राष्ट्रपति स्लोबोदान मिलोसेभिचको शासनविरुद्ध ऐतिहासिक जनविद्रोह भएको थियो, जसलाई ‘बुलडोजर क्रान्ति’ भनिन्छ। सेप्टेम्बर २००० मा भएको राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा विपक्षी उम्मेदवार वोयिस्लाभ कोस्तुनित्साले जित हासिल गरे पनि मिलोसेभिचले पराजय स्वीकार गर्न अस्वीकार गरेका थिए।
तानाशाही शासन, युद्ध र आर्थिक संकटबाट आजित जनता निर्वाचनमा भएको धाँधलीविरुद्ध सडकमा उत्रिएका थिए। आन्दोलनका क्रममा ल्युबिसभ जोकिच नामका एक प्रदर्शनकारीले संसद् भवनअगाडि राखिएको प्रहरी अवरोध तोड्न बुलडोजर अर्थात् ह्विल लोडर प्रयोग गरेका थिए। यही घटनाका कारण आन्दोलन ‘बुलडोजर क्रान्ति’का नामले प्रसिद्ध भयो।
व्यापक जनदबाब तथा सेना र प्रहरीले प्रदर्शनकारीमाथि गोली चलाउन अस्वीकार गरेपछि मिलोसेभिचले अन्ततः ६ अक्टोबर २००० मा आफ्नो पराजय स्वीकार गर्दै राजीनामा दिएका थिए।
२००१: पाकिस्तानका तत्कालीन राष्ट्रपति जनरल परवेज मुशर्रफले सेनाध्यक्षका रूपमा आफ्नो कार्यकाल अनिश्चितकालका लागि बढाउने आधिकारिक आदेश जारी गरेका थिए। उनले सन् १९९९ को सैन्य ‘कु’मार्फत सत्ता कब्जा गरेका थिए।
२००४: संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्मा अमेरिकाले अरब राष्ट्रहरूको समर्थन रहेको एउटा प्रस्तावमा भिटो प्रयोग गरेको थियो। उक्त प्रस्तावमा इजरायललाई उत्तरी गाजामा जारी सैन्य कारबाही तत्काल रोक्न र त्यहाँबाट सेना हटाउन माग गरिएको थियो।
२००५: जीएफके एनओपी नामक बजार अनुसन्धान संस्थाले गरेको विश्वव्यापी खुसी सर्वेक्षणमा भारतीयहरूलाई विश्वका सबैभन्दा खुसी तथा सन्तुष्ट मानिसमध्ये एक मानिएको थियो। उक्त सर्वेक्षणमा भारत चौथो स्थानमा रहेको थियो।
२००७: नेपाल सरकार र तत्कालीन माओवादी विद्रोहीबीच गम्भीर राजनीतिक गतिरोध उत्पन्न भएको थियो। माओवादीहरूले पूर्ण समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली र संविधानसभा निर्वाचनअघि नै नेपाललाई गणतन्त्र घोषणा गर्नुपर्ने माग राखेका थिए।
यस विवादका कारण संविधानसभा निर्वाचन स्थगित भएको थियो। पछि व्यापक छलफल र राजनीतिक सहमतिपछि १० अप्रिल २००८ मा नेपालमा ऐतिहासिक संविधानसभा निर्वाचन सम्पन्न भएको थियो।
२००७: पाकिस्तानका तत्कालीन राष्ट्रपति जनरल परवेज मुशर्रफ र पूर्वप्रधानमन्त्री बेनजिर भुट्टोबीच महत्वपूर्ण सत्ता–साझेदारीसम्बन्धी समझदारी भएको थियो।
समझदारीअनुसार मुशर्रफले ‘नेसनल रिकन्सिलिएसन अर्डिनन्स’ अर्थात् राष्ट्रिय मेलमिलाप अध्यादेशमा हस्ताक्षर गरेका थिए। यसमार्फत बेनजिर भुट्टो तथा अन्य धेरै राजनीतिज्ञमाथि सन् १९८८ देखि १९९९ बीच दर्ता भएका राजनीतिक तथा भ्रष्टाचारसम्बन्धी मुद्दा हटाइएको थियो।
२००८: भारत सरकारले सर्वोच्च अदालतको निर्देशनअनुसार ‘सेतु–समुद्रम परियोजना’का लागि वैकल्पिक मार्गको अध्ययन तथा परीक्षण सुरु गरेको थियो। मूल परियोजनामा मन्नारको खाडी र पाक जलडमरूमध्यलाई जोड्न ‘एडम्स ब्रिज’ अर्थात् रामसेतुको केही भाग काट्ने योजना थियो। यसको धार्मिक, सांस्कृतिक तथा वातावरणीय आधारमा व्यापक विरोध भएको थियो। त्यसपछि सर्वोच्च अदालतले रामसेतुलाई क्षति नपुग्ने गरी वैकल्पिक मार्गको अध्ययन गर्न सरकारलाई निर्देशन दिएको थियो।
२०११: भारत सरकारले ‘आकाश’ नामक सस्तो ट्याब्लेट कम्प्युटर सार्वजनिक गरेको थियो। यसको मूल्य २,२५० रुपैयाँ तोकिएको थियो। ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रका विद्यार्थीलाई डिजिटल शिक्षा र इन्टरनेटको पहुँच विस्तार गर्नु यसको मुख्य उद्देश्य थियो।
२०२०: उष्णकटिबन्धीय आँधी ‘गामा’ले मेक्सिकोका तटीय क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको थियो। घटनामा ६ जनाको मृत्यु हुनुका साथै हजारौँ मानिस विस्थापित भएका थिए।
२०२०: अफगानिस्तानको नान्गरहार प्रान्तको शिनवार जिल्लामा गभर्नरको काफिलेलाई लक्षित गरी आत्मघाती कार बम हमला भएको थियो। घटनामा कम्तीमा १५ जनाको मृत्यु र ३० भन्दा बढी घाइते भएका थिए।
२०२१: रोयल स्विडिस एकेडेमी अफ साइन्सेजले जटिल भौतिक प्रणाली बुझ्न पुर्‍याएको योगदानका लागि स्युकुरो मनाबे, क्लाउस हासेलम्यान र जर्जियो पारिसीलाई भौतिकशास्त्रतर्फको नोबेल पुरस्कार प्रदान गर्ने घोषणा गरेको थियो। मनाबे र हासेलम्यानलाई पृथ्वीको जलवायुको भौतिक मोडलिङ, यसको परिवर्तनशीलताको मापन तथा विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिको विश्वसनीय पूर्वानुमानका लागि पुरस्कारको आधा हिस्सा संयुक्त रूपमा दिइएको थियो। पारिसीलाई परमाणुदेखि ग्रहसम्मका भौतिक प्रणालीमा अव्यवस्था र उतारचढावबीचको अन्तरसम्बन्धसम्बन्धी खोजका लागि बाँकी आधा पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो।
२०२१: फ्रान्समा एक स्वतन्त्र आयोगको अनुसन्धान प्रतिवेदन सार्वजनिक भएको थियो। प्रतिवेदनले सन् १९५० देखि फ्रान्सेली क्याथोलिक चर्चसँग सम्बन्धित संस्थामा २ लाख १६ हजारभन्दा बढी बालबालिका यौन दुर्व्यवहारको सिकार भएको खुलासा गरेको थियो।
२०२१: कश्मीरको श्रीनगरमा आतंकवादीहरूले तीन सर्वसाधारणको गोली हानी हत्या गरेका थिए। मृतकमध्ये प्रसिद्ध कश्मीरी पण्डित तथा औषधि व्यवसायी माखनलाल बिन्द्रू पनि थिए।
२०२२: इरानको उत्तर–पश्चिमी पश्चिम अजरबैजान प्रान्तको खोय सहरमा ५.६ म्याग्निच्युडको शक्तिशाली भूकम्प गएको थियो। भूकम्पमा १,१२० भन्दा बढी मानिस घाइते भएका थिए।
२०२२: पश्चिम बंगालको जलपाइगुडी जिल्लाको मालबजारमा माल नदीमा दुर्गा मूर्ति विसर्जनका क्रममा अचानक आएको बाढीमा परी ८ जनाको मृत्यु भएको थियो।
२०२२: उत्तराखण्डको पौडी गढवाल जिल्लामा ५० भन्दा बढी यात्रु तथा जन्ती बोकेको बस अनियन्त्रित भई गहिरो खोंचमा खसेको थियो। दुर्घटनामा २५ जनाको मृत्यु भएको थियो भने अन्य धेरै घाइते भएका थिए।
२०२२: मुम्बईको बान्द्रा–वर्ली सी लिंकमा तीव्र गतिमा आएको कार दुर्घटनाग्रस्त सवारीसाधन तथा घटनास्थलमा रोकिएको एम्बुलेन्ससँग ठोक्किँदा ५ जनाको मृत्यु र १३ जना घाइते भएका थिए।
२०२३: अमेरिकाको शिकागोस्थित विशाल काँचको सम्मेलन केन्द्र म्याककर्मिक प्लेसको भवनमा ठोक्किएर एकै रातमा ९६१ वटा प्रवासी चराको मृत्यु भएको थियो।
२०२३: रुस–युक्रेन युद्धका क्रममा रुसी सेनाले युक्रेनको खार्किभ क्षेत्रस्थित ह्रोजा गाउँमा रहेको पसल तथा क्याफेलाई लक्षित गरी ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको थियो। घटनामा शोकसभामा सहभागी कम्तीमा ५१ सर्वसाधारणको मृत्यु भएको थियो।
२०२३: सिरियाको होम्स प्रान्तमा सैन्य प्रतिष्ठानको दीक्षान्त समारोहका क्रममा भीषण ड्रोन हमला भएको थियो। घटनामा ११२ भन्दा बढी सैनिक तथा सर्वसाधारणको मृत्यु र १२० भन्दा बढी घाइते भएका थिए।
२०२३: उत्तरी सिक्किमको ल्होनाक तालमाथि बादल फुटेपछि तीस्ता नदी उपत्यकामा भीषण बाढी आएको थियो। त्यसबेलासम्म कम्तीमा १४ देखि १७ जनाको मृत्यु पुष्टि भएको थियो भने सेनाका २२–२३ जवानसहित १०० भन्दा बढी मानिस बेपत्ता थिए। चुंगथाङ बाँध बग्नुका साथै राष्ट्रिय राजमार्ग–१० क्षतिग्रस्त हुँदा हजारौँ पर्यटक फसेका थिए। यो क्षेत्रमा पछिल्लो ५० वर्षमा आएको सबैभन्दा विनाशकारी प्राकृतिक विपत्तिमध्ये एक थियो।
२०२४: बिहारको सासारामस्थित सोन नदीमा नुहाउन गएका ७ बालबालिका गहिरो पानीमा डुबेका थिए। घटनामा ५ बालबालिकाको घटनास्थलमै मृत्यु भएको थियो।
२०२४: छत्तीसगढको नारायणपुर–दन्तेवाडा सीमास्थित अबुझमाडको जंगलमा भएको भिडन्तमा सुरक्षा बलले ३१ जना नक्सलीलाई मारेको दाबी गरेको थियो। गोप्य सूचनाका आधारमा जिल्ला रिजर्भ गार्ड र विशेष कार्यदलका संयुक्त सुरक्षाकर्मीले उक्त अभियान सञ्चालन गरेका थिए।
२०२४: लेबनानको त्रिपोलीनजिकै रहेको बद्दावी प्यालेस्टिनी शरणार्थी शिविरमा भएको इजरायली हवाई हमलामा हमासको अल–कस्साम ब्रिगेडका नेता सईद अताल्लाह अली तथा उनका परिवारका तीन सदस्यको मृत्यु भएको थियो।
२०२५: भारतको पश्चिम बंगालस्थित दार्जिलिङ र मिरिक पहाडी क्षेत्रमा परेको अविरल वर्षा तथा पहिरोले ठूलो क्षति पुर्‍याएको थियो। घटनामा करिब २४ जनाको मृत्यु हुनुका साथै धेरै मानिस बेपत्ता भएका थिए।
२०२५: नेपालको पूर्वी क्षेत्र इलाम तथा आसपासका जिल्लामा परेको अविरल वर्षाले ठूलो क्षति पुर्‍याएको थियो। घटनामा ५० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भएको थियो।
२०२५: राजस्थानको जयपुरस्थित एक अस्पतालको सघन उपचार कक्ष अर्थात् आईसीयूमा भीषण आगलागी भएको थियो। घटनामा उपचाररत ९ बिरामीको मृत्यु भएको थियो भने ५ जना गम्भीर रूपमा घाइते भएका थिए।
२०२५: मध्य प्रदेशको छिन्दवाडा जिल्लाको परासिया क्षेत्रमा ‘कोल्ड्रिफ’ नामक दूषित खोकीको औषधि सेवनपछि बालबालिकाको मृत्यु भएको घटना सार्वजनिक भएको थियो। प्रारम्भिक विवरणअनुसार ११ बालबालिकाको मृत्यु भएको थियो। घटनामा उपचार गर्ने चिकित्सक डा. प्रवीण सोनी पक्राउ परेका थिए भने औषधि निर्माता कम्पनीका सञ्चालकविरुद्ध प्राथमिकी दर्ता गरिएको थियो।
२०२५: तिब्बततर्फबाट सगरमाथाको पूर्वी ढलान अर्थात् कर्मा उपत्यकामा आएको भीषण हिमआँधीका कारण ५८० भन्दा बढी पर्वतारोही तथा ३०० भन्दा बढी स्थानीय गाइड र कर्मचारी फसेका थिए। तिब्बत सरकार, स्थानीय बासिन्दा, अग्निनियन्त्रण विभाग तथा उद्धार टोलीले संयुक्त रूपमा ठूलो उद्धार अभियान सञ्चालन गरेका थिए। हिमपातले बन्द भएका बाटो खोल्न ठूला मेसिनसँगै याक र घोडाको समेत प्रयोग गरिएको थियो। ५ अक्टोबरमा करिब ३५० जनालाई सुरक्षित रूपमा कुदाङ सहर पुर्‍याइएको थियो। त्यसपछिका दुई दिनमा बाँकी मानिसलाई खाना, औषधि तथा अक्सिजन उपलब्ध गराउँदै सुरक्षित उद्धार गरिएको थियो। ७ अक्टोबरको रातसम्म करिब ९०० जनालाई सुरक्षित उद्धार गरिएको बताइएको थियो।
२०२५ : गाजामा इजरायली हवाई हमलामा २४ प्यालेस्टिनीको मृत्यु भएको थियो।
२०२५ : स्लोभेनियाको उत्तर–पश्चिमी क्षेत्रमा रहेको जुलियन आल्प्सको टोस्क पर्वतमा आएको हिमपहिरोमा परी क्रोएसियाका ३ पर्वतारोहीको मृत्यु भएको थियो।
५ अक्टोबरमा जन्मिएका प्रसिद्ध व्यक्तित्व~
१५२४: रानी दुर्गावती — भारतीय इतिहासकी साहसी तथा चर्चित वीरांगना शासक, जसले गोंडवानामा शासन गर्दै मुगलविरुद्ध युद्ध लडेकी थिइन्।
१७१३: डेनिस दिदरो — फ्रान्सका प्रसिद्ध दार्शनिक तथा लेखक, जसले ‘एनसाइक्लोपेडिया’को सम्पादन गरेका थिए।
१७५१: सर जोन शोर — सन् १७९३ देखि १७९८ सम्म भारतका गभर्नर–जनरल।
१८२३: रामलिंग स्वामीगल — तमिलनाडुका महान् सन्त तथा आध्यात्मिक गुरु, जसलाई ‘वल्ललार’ नामले पनि चिनिन्छ।
१८२९: चेस्टर ए. आर्थर — अमेरिकाका २१औँ राष्ट्रपति।
१८६४: लुई लुमियर — प्रारम्भिक चलचित्र निर्माता तथा सिनेमाटोग्राफको विकाससँग जोडिएका वैज्ञानिक।
१८८२: रोबर्ट एच. गोडार्ड — तरल इन्धनबाट चल्ने विश्वकै पहिलो रकेट निर्माण गर्ने अमेरिकी वैज्ञानिक।
१८९०: किशोरीलाल मशरूवाला — प्रसिद्ध स्वतन्त्रता सेनानी, लेखक तथा गान्धीवादी समाज सुधारक।
१९०२: राम चतुर मल्लिक — ध्रुपद–धमार शैलीका प्रसिद्ध गायक।
१९०२: रे क्रोक — म्याकडोनाल्ड्सलाई विश्वकै ठूलो फास्टफुड ब्रान्डमध्ये एक बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अमेरिकी व्यवसायी।
१९३४: चो रामस्वामी — तमिल सिनेमाका चर्चित अभिनेता, हास्य कलाकार, नाटककार, पत्रकार तथा राजनीतिक व्यंग्यकार।
१९३६: हितेश्वर साइकिया — भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसका वरिष्ठ नेता तथा दुईपटक असमका मुख्यमन्त्री।
१९५०: वी. वैथिलिङ्गम — पुदुचेरीका छैटौँ मुख्यमन्त्री।
१९५२: इमरान खान — पाकिस्तान क्रिकेट टोलीका पूर्व कप्तान, सन् १९९२ को विश्वकप विजेता तथा पाकिस्तानका पूर्वप्रधानमन्त्री।
१९५४: गुरुदास कामत — भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसका नेता तथा राजनीतिज्ञ।
१९५८: नील डीग्रास टाइसन — विश्वप्रसिद्ध खगोलभौतिकविद् तथा विज्ञान सञ्चारक।
१९६३: आदिल हुसेन — भारतीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सिनेमामा उत्कृष्ट अभिनयका लागि परिचित अभिनेता।
१९६९: शताब्दी रोय — बंगाली सिनेमाकी चर्चित अभिनेत्री, निर्देशक तथा लोकसभा सांसद।
१९७३: रवि वर्मन — भारतीय सिनेमाका चर्चित छायाकार।
१९७५: केट विन्सलेट — हलिउडकी प्रसिद्ध अभिनेत्री, ‘टाइटानिक’ चलचित्रमा ‘रोज’को भूमिकाका लागि विश्वभर परिचित।
१९८२: वनिता विजयकुमार — तमिल, तेलुगु तथा मलयालम चलचित्रकी अभिनेत्री।
१९८३: जेसी आइजेनबर्ग — ‘द सोसल नेटवर्क’ चलचित्रमा फेसबुकका संस्थापक मार्क जुकरबर्गको भूमिका निभाएका हलिउड अभिनेता।
१९८४: अविनेश रेखी — भारतीय टेलिभिजनका चर्चित अभिनेता, ‘छोटी सरदारनी’का लागि परिचित।
१९९५: ऐश्वर्या मजमुदार — प्रसिद्ध भारतीय पार्श्वगायिका।
१९९९: वासिङ्टन सुन्दर — भारतीय क्रिकेट टोलीका प्रतिभाशाली युवा हरफनमौला खेलाडी।
५ अक्टोबरमा निधन भएका प्रमुख व्यक्तित्व~
१८०५: लर्ड कर्नवालिस — फोर्ट विलियम प्रेसिडेन्सीका गभर्नर–जनरल।
१८१३: टेकम्सेह — प्रसिद्ध शॉनी आदिवासी नेता तथा योद्धा।
१९२७: स्याम वार्नर — वार्नर ब्रदर्स फिल्म स्टुडियोका सहसंस्थापक।
१९३७: दुर्गाप्रसाद खत्री — हिन्दीका प्रसिद्ध उपन्यासकार।
१९६८: बाबा हरभजन सिंह — सिक्किमको नाथुलामा शहीद भएका भारतीय सेनाका वीर सैनिक। भारतीय सेनामा उनीप्रति विशेष आस्था रहँदै आएको छ।
१९८१: भगवतीचरण वर्मा — हिन्दी साहित्यका प्रमुख साहित्यकार।
१९८६: सरला देवी — ओडिशाकी प्रसिद्ध स्वतन्त्रता सेनानी, सामाजिक कार्यकर्ता तथा लेखिका र ओडिशा विधानसभामा निर्वाचित हुने पहिलो महिला।
१९९१: रामनाथ गोयनका — प्रसिद्ध स्वतन्त्रता सेनानी, पत्रकार तथा ‘द इन्डियन एक्सप्रेस’का संस्थापक। आपत्कालका समयमा उनले सरकारको खुलेर विरोध गरेका थिए।
१९९७: चित्त बसु — प्रमुख समाजवादी राजनीतिज्ञ तथा अल इन्डिया फर्वार्ड ब्लकका प्रमुख नेता। उनी लोकसभा र राज्यसभाका सदस्य पनि थिए।
२००३: विल्सन जोन्स — भारतका चर्चित व्यावसायिक बिलियर्ड्स खेलाडी।
२००४: मौरिस विल्किन्स — नोबेल पुरस्कार विजेता बेलायती भौतिकशास्त्री तथा डीएनएको संरचनासम्बन्धी अनुसन्धानका प्रमुख वैज्ञानिकमध्ये एक।
२०११: स्टिभ जब्स — एप्पलका पूर्व प्रमुख कार्यकारी अधिकृत तथा सहसंस्थापक।
५ अक्टोबरका महत्वपूर्ण अवसर तथा दिवस~
विश्व आवास दिवस: विश्व आवास दिवस अक्टोबर महिनाको पहिलो सोमबार मनाइन्छ। केही वर्षमा यो दिवस ५ अक्टोबरमा पनि पर्न सक्छ। पर्याप्त आवास, सुरक्षित बस्ती तथा दिगो सहरी विकासका विषयमा विश्वव्यापी ध्यानाकर्षण गराउनु यसको मुख्य उद्देश्य हो।
विश्व शिक्षक दिवस: विश्व शिक्षक दिवस प्रत्येक वर्ष ५ अक्टोबरमा मनाइन्छ। युनेस्कोको पहलमा सन् १९९४ देखि मनाउन थालिएको यस दिवसले विश्वभरका शिक्षकहरूको योगदान र भूमिकाको सम्मान गर्नुका साथै शिक्षा तथा शिक्षकका अधिकारप्रति जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्य राख्छ।