नयाँ दिल्ली: वर्षको दशौँ महिनाको २६ तारिख देशको ऐतिहासिक र भौगोलिक स्वरूपको निर्धारणमा अति महत्त्वपूर्ण छ। यो ती दिनहरूको कुरा हो, जब सन् १९४७ मा भएको विभाजनको राप अझै पनि सेलाएको थिएन। चारैतिर भागदौड र अनिश्चितताको वातावरण थियो। यस्तोमा छिमेकी देश आक्रामक बन्यो र विभाजनपछि अस्तित्वमा आएको पाकिस्तानले कश्मीरमाथि आक्रमण गर्यो। परिस्थितिलाई मध्यनजर गर्दै कश्मीरका राजा हरि सिंहले सन् १९४७ मा आजैको दिन आफ्नो राज्यलाई भारतमा गाभ्ने निर्णय गरे। यस आशयको सम्झौतामा हस्ताक्षर हुनासाथ भारतीय सेनाले जम्मू-कश्मीर पुगेर आक्रमणकारी छिमेकी सेनाविरुद्ध मोर्चा खोल्यो। यस लडाइँमा कश्मीरको केही भाग पाकिस्तानको कब्जामा गयो। कश्मीर आजसम्म पनि दुवै देशका सम्बन्धमा तिक्तताको कारण बनेको छ।
देश-दुनियाको इतिहासमा २६ अक्टोबरको तारिखमा उल्लेख भएका अन्य प्रमुख घटनाहरूको क्रमिक विवरण यसप्रकार छ~
१७७४: अमेरिकाको पहिलो महाद्विपीय कांग्रेस फिलाडेल्फियाको कार्पेन्टर्स हलमा आफ्ना बैठकहरू समाप्त गरेर स्थगित भएको थियो। यो कांग्रेस ५ सेप्टेम्बर १७७४ देखि २६ अक्टोबर १७७४ सम्म चलेको थियो।
१८५८: अमेरिकाका ह्यामिल्टन ई. स्मिथले रोटरी (घुम्ने) वासिङ मेसिनको पेटेन्ट गराएका थिए। यो मेसिन एक हाते क्र्यांकबाट चल्थ्यो। यसलाई घुमाउँदा भित्र रहेका रड वा पेडल घुम्थे, जसले हातले कपडा रगड्नेजस्तै प्रक्रिया गर्थे।
१९०५: नर्वे र स्विडेनबीच कार्ल्सटाड सम्झौता भएपछि, स्विडेनका राजा ओस्कर द्वितीयले नर्वेको एक स्वतन्त्र राष्ट्र बन्ने दाबीलाई आधिकारिक रूपमा स्वीकार गरेका थिए र नर्वेको सिंहासनासीन अधिकार त्यागेका थिए। नर्वे र स्विडेन १८१४ देखि एक निजी सङ्घ अन्तर्गत जोडिएका थिए, जसमा दुवै देशका राजा एकै हुन्थे। अगस्ट १९०५ मा नर्वेमा भएको राष्ट्रिय जनमत संग्रहमा ९९.९ प्रतिशतभन्दा बढी नागरिकले सङ्घ खारेज गर्ने पक्षमा मतदान गरे। कार्ल्सटाडमा भएका सम्झौतापछि २६ अक्टोबरमा स्विडेनले यसलाई कानुनी मान्यता दियो, जसले गर्दा यो विश्व इतिहासमा बिना कुनै युद्ध भएको दुर्लभ शान्तिपूर्ण अलगाव बन्न पुग्यो।
१९३४: महात्मा गान्धीको संरक्षणमा ‘अखिल भारतीय ग्रामीण उद्योग संघ’ (अल इन्डिया भिलेज इन्डस्ट्रिज एसोसिएसन) को स्थापना भएको थियो। यसको मुख्य उद्देश्य ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउनु, ग्राम उद्योग र शिल्पकलाको पुनरुत्थान गर्नु, ग्राम सरसफाइ र आहारमा सुधार गर्नु थियो। यस संघका प्रथम अध्यक्ष श्री कृष्णदास जाजू बनेका थिए।
१९४३: ब्रिटिशकालीन भारतको कलकत्ता (हाल कोलकाता) मा हैजाका कारण २,१५५ जनाको मृत्यु भएको थियो। द्वितीय विश्वयुद्ध, खाद्यान्नको अभाव र ग्रामीण क्षेत्रमा आएको तहसनहसका कारण लाखौँ विस्थापित मानिसहरू भोजनको खोजीमा कलकत्ताका सडकहरूमा आएका थिए। कुपोषण र भुखमरीसँगै हैजा, मलेरिया र विफर (चेचक) जस्ता रोगहरूले सहरमा ठूलो विनाश मच्चाएका थिए, जसमा अनुमानित रूपमा लाखौँ मानिसको ज्यान गएको थियो।
१९४७: जम्मू-कश्मीरका महाराजा हरि सिंहले पाकिस्तान समर्थित कबायली आक्रमणपछि भारतसँग विलय पत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए। भारतका गभर्नर-जनरल लर्ड माउन्टबेटेनले यो विलयलाई स्वीकार गरे। त्यसपछि २७ अक्टोबरमै भारतीय सेनालाई हवाईमार्गबाट श्रीनगर पठाइयो, जसले आक्रमणकारीहरूको कडा प्रतिरोध गर्यो। यो दिनलाई हरेक वर्ष विलय दिवस (एक्सेसन डे) का रूपमा स्मरण गरिन्छ।
१९४७: ब्रिटिश सेनाले इराकबाट पूर्ण रूपमा बाहिरिने घोषणा गरेको थियो। ३ अक्टोबर १९३२ मा ब्रिटिश शासनबाट प्राप्त पूर्ण स्वतन्त्रता पछि पनि १९३० को एङ्ग्लो-इराकी सन्धि अन्तर्गत ब्रिटिश सैन्य अड्डाहरू इराकमा कायम रहेका थिए। यस फिर्ताको घोषणापछि, एङ्ग्लो-इराकी सन्धि (१९४८) र पछि १९५५ मा भएको बग्दाद सम्झौता अन्तर्गत ब्रिटिश सेनाले इराकमा आफ्ना हवाइ अड्डाहरू पूर्ण रूपमा खाली गर्यो।
१९५०: सन्त मदर टेरेसाको ‘मिशनरीज अफ च्यारिटी’ लाई भेटिकन (रोमन क्याथोलिक चर्च) ले आधिकारिक रूपमा स्वीकृति प्रदान गरेको थियो। मदर टेरेसाले केवल १२ जना सदस्यहरूसँग यस संस्थाको सुरुवात ७ अक्टोबर १९५० मा कलकत्ता (तत्कालीन कलकत्ता) मा गरेकी थिइन्।
१९५१: कन्जरभेटिभ पार्टीका नेता विन्स्टन चर्चिल पुनः बेलायतका प्रधानमन्त्री बने। अक्टोबर १९५१ को आम चुनावमा कन्जरभेटिभ पार्टीले १७ सिटको बहुमतका साथ जित हासिल गरेको थियो। यसअघि उनी १० मे १९४० देखि २६ जुलाई १९४५ सम्म द्वितीय विश्वयुद्धका बेला पहिलो पटक प्रधानमन्त्री रहेका थिए। उनी ५ अप्रिल १९५५ सम्म यस पदमा रहे, त्यसपछि खराब स्वास्थ्यका कारण उनले राजीनामा दिए।
१९५८: अमेरिकाको बोइङ ७०७ ले न्युयोर्कबाट पेरिसका लागि आफ्नो पहिलो व्यावसायिक उडान भर्यो, जसले व्यावसायिक उड्डयन (कमर्शियल एभिएसन) मा ‘जेट युग’ को सूत्रपात गर्यो। यो उडान प्यान अमेरिकन वर्ल्ड एयरवेजद्वारा सञ्चालित गरिएको थियो। यस पहिलो उडानमा कुल १११ यात्रु र ११ जना क्रू सदस्य सवार थिए।
१९६२: भारत-चीन युद्धका दौरान बाह्य आक्रमणका कारण भारतको संविधानको धारा ३५२ अन्तर्गत पहिलो पटक भारतमा राष्ट्रिय सङ्कटकाल (आपातकाल) को घोषणा गरिएको थियो। भारतका तत्कालीन राष्ट्रपति डा. सर्वपल्ली राधाकृष्णनले यसको घोषणा गरेका थिए। यो सङ्कटकाल १० जनवरी १९६८ मा फिर्ता लिइएको थियो।
१९६९: अपोलो ११ मिसनका अन्तरिक्ष यात्रीहरू नील आर्मस्ट्रङ (चन्द्रमामा पाइला टेट्ने पहिलो मानव), बज एल्ड्रिन (लुनर माड्युल पाइलट) र माइकल कोलिन्स (कमाण्ड माड्युल पाइलट) मुम्बईको सान्ताक्रुज विमानस्थलमा आइपुगेका थिए। मुम्बई पुग्दा विमानस्थलमा उत्सुक भारतीयहरूको बाक्लो भिडले तीनै जना अन्तरिक्ष यात्रीहरूको भव्य स्वागत गरेको थियो।
१९७५: इजिप्ट (मिस्र) का राष्ट्रपति अनवर अल-सादात अमेरिकाको आधिकारिक भ्रमणमा जाने इजिप्टका पहिलो राष्ट्रपति बनेका थिए। यो भ्रमण शीतयुद्धका बेला मध्यपूर्वको भूराजनीतिमा ठूलो परिवर्तन liyeर आयो। यसअघि इजिप्टको सम्बन्ध सोभियत संघसँग बढी प्रगाढ थियो। राष्ट्रपति सादातको यस भ्रमणले अमेरिका र इजिप्टबीचको सम्बन्धलाई सुदृढ बनायो, जसले पछि गएर १९७८ को ऐतिहासिक ‘क्याम्प डेभिड सम्झौता’ र १९७९ को इजरायल-इजिप्ट शान्ति सम्झौताको जग बसाल्यो।
१९७९: दक्षिण कोरियाका राष्ट्रपति पार्क चुंग-हीको हत्या उनैका निकट मित्र तथा कोरियाली केन्द्रीय गुप्तचर एजेन्सीका निर्देशक किम जे-क्यूले गरेका थिए। यो ऐतिहासिक घटनालाई दक्षिण कोरियामा “१०.२६ घटना” का रूपमा चिनिन्छ। किम जे-क्यूको दाबी थियो कि उनले देशमा लोकतन्त्रको बहाली र राष्ट्रपति पार्कको तानाशाही समाप्त गर्न यो कदम चालेका हुन्। सो समयमा राष्ट्रपति पार्क चुंग-हीको शासनविरुद्ध नागरिक प्रदर्शन चरम सीमामा पुगेको थियो।
१९८०: यिट्झाक नाबोन इजिप्टको आधिकारिक भ्रमण गर्ने पहिलो इजरायली राष्ट्रपति बनेका थिए। यो भ्रमण १९७९ मा दुई देशबीच भएको ऐतिहासिक इजिप्ट-इजरायल शान्ति सम्झौतापछि सम्बन्धलाई सामान्य बनाउने दिशामा एउटा ठूलो र महत्त्वपूर्ण कदम थियो। राष्ट्रपति यिट्झाक नाबोनले आफ्नो पाँचदिने भ्रमणका क्रममा कायरोमा इजिप्टका राष्ट्रपति अनवर सादातसँग भेटघाट गरेका थिए।
१९९४: ४६ वर्षको युद्धपछि इजरायल र जोर्डनबीच अराबा (वादी अराबा) को दक्षिणी सीमा चौकीमा ऐतिहासिक वादी अराबा शान्ति सम्झौतामा हस्ताक्षर भएको थियो। यस सम्झौतामा इजरायलका प्रधानमन्त्री यिट्जाक राबिन र जोर्डनका प्रधानमन्त्री अब्दुल सलाम अल-मजालीले हस्ताक्षर गरेका थिए भने अमेरिकी राष्ट्रपति बिल क्लिंटन यसका साक्षी थिए। यससँगै इजिप्टपछि जोर्डन इजरायलसँग शान्ति सम्झौता गर्ने दोस्रो अरब देश बनेको थियो।
१९९८: मध्य अमेरिकी देशहरू मेक्सिको, होन्डुरस र निकारागुआमा इतिहासमै त्यसबेलासम्मको सबैभन्दा घातक आँधी ‘हुरिकेन मिच’ आउँदा ११,००० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो र हजारौँ मानिस बेपत्ता भए। यसबाट सबैभन्दा भीषण विनाश होन्डुरस र निकारागुआमा भयो, जहाँ पूरै गाउँहरू भग्नावशेष र लेदोमा पुरिएका थिए।
१९९९: भारतको सर्वोच्च अदालत (सुप्रिम कोर्ट) ले आजीवन कारावासको अवधिका सन्दर्भमा स्पष्टता प्रदान गरेको थियो। सर्वोच्च अदालतले यो स्पष्ट गर्यो कि आजीवन कारावासको अर्थ दोषीको प्राकृतिक जीवनको बाँकी हिस्सा अर्थात् मृत्युपर्यन्त जेलमै रहनु हो। कानुन (जस्तै भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिताको धारा ४७५ वा पूर्ववर्ती दण्ड प्रक्रिया संहिताको धारा ४३३-ए) अन्तर्गत यो प्रावधान छ कि सरकारले कुनै कैदीको जन्मकैदको सजाय घटाउन सक्छ, तर यसका लागि कैदीले कम्तीमा १४ वर्ष वास्तविक जेल सजाय काट्नु अनिवार्य छ। १४ वर्ष पूरा भएपछि कुनै पनि कैदी स्वतः वा कानुनी अधिकारका रूपमा बाहिर आउन सक्दैन, यो केवल सरकारको विशेष अधिकार हो।
२००१: जापान सरकारले मे १९९८ मा भारतद्वारा गरिएका परमाणु परीक्षणहरू पश्चात् लगाएका प्रतिबन्धहरू आधिकारिक रूपमा हटाउने घोषणा गरेको थियो। जापानले मे १९९८ मा भारत र पाकिस्तानका परमाणु परीक्षणहरूको विरोधमा आर्थिक प्रतिबन्ध लगाएको थियो।
२००५: भारत र चीनले आपसी सम्बन्धलाई सुदृढ गर्न वर्ष २००६ लाई ‘भारत-चीन मैत्री वर्ष’ का रूपमा मनाउने ऐतिहासिक निर्णय गरेका थिए। यो निर्णय दुवै देशबीचको कूटनीतिक, सांस्कृतिक र आर्थिक सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने उद्देश्यले लिइएको थियो।
२००६: भारतमा ‘घरेलू हिंसाबाट महिलाहरूको संरक्षण ऐन, २००५’ लागू गरिएको थियो। यसको उद्देश्य महिलाहरूलाई परिवार वा घरेलु सम्बन्धभित्र हुने शारीरिक, यौनजन्य, मौखिक, भावनात्मक र आर्थिक हिंसाबाट बचाउनु हो। यसलाई संसद्ले पारित गरेपछि १३ सेप्टेम्बर २००५ मा राष्ट्रपतिबाट स्वीकृति प्राप्त भएको थियो र यो आजकै दिनबाट पूरै भारतमा प्रभावकारी भएको थियो।
२००६: इजरायलका तत्कालीन आन्तरिक सुरक्षा मन्त्री एभी डिक्टरले भारतसँग भएको बराक क्षेप्यास्त्र (मिसाइल) सौदामा भ्रष्टाचारको आरोपमा गहिरो छानबिन गर्न माग गरेका थिए। अक्टोबर २००६ मा भारतको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (सीबीआई) ले सन् २००० मा राष्ट्रिय लोकतान्त्रिक गठबन्धन (एनडीए) सरकारको कार्यकालमा इजरायलबाट खरिद गरिएको १,१६० करोड भारुको बराक-१ मिसाइल सौदामा कथित घूस र भ्रष्टाचारलाई लिएर एफआईआर दर्ता गरेको थियो। यस मामिलामा तत्कालीन रक्षा मन्त्री जर्ज फर्नान्डिज र पूर्व नौसेना प्रमुख एडमिरल सुशील कुमारलगायत धेरै व्यक्तिलाई नामजद गरिएको थियो। भारतमा एफआईआर दर्ता भएपछि इजरायली सरकारमाथि पनि रक्षा कम्पनीहरू (जस्तै इजरायल एरोस्पेस इन्डस्ट्रिज) को कार्यप्रणालीलाई लिएर दबाब बढ्यो, जसकारण त्यहाँका मन्त्रीले यस मामिलाको पारदर्शी सुनिश्चितताका लागि छानबिनको वकालत गरे।
२००७: अमेरिकी अन्तरिक्ष निकाय नासाको अन्तरिक्ष यान ‘डिस्कवरी’ (एसटीएस-१२० मिसन) सफलतापूर्वक अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेसनमा अवतरण गरेको थियो। यसको मुख्य उद्देश्य अन्तरिक्ष स्टेसनमा ‘हार्मोनी’ नामक नयाँ माड्युल (कनेक्टिङ हब) स्थापना गर्नु थियो। अन्तरिक्ष इतिहासमा यो पहिलो पटक थियो जब दुई महिला कमाण्डर (पामेला मेलरोय र आईएसएसकी तत्कालीन कमाण्डर पेगी ह्विटसन) एकसाथ अन्तरिक्षमा उपस्थित थिए।
२००७: संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानविरुद्ध कडा कदम चाल्दै त्यसको सैन्य इकाई ‘इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कर्प्स’ र त्यहाँका प्रमुख सरकारी बैंकहरूमाथि कडा आर्थिक प्रतिबन्धहरू लगाइदियो। अमेरिकाले इरानमाथि आतंकवादलाई बढावा दिएको र परमाणु कार्यक्रमलाई गुप्तरूपमा अगाडि बढाएको आरोप लगाउँदै यो कारबाही गरेको थियो।
२०१२: बर्मा (म्यानमार) को रखाइन राज्यमा बौद्ध र रोहिंग्या मुस्लिम समुदायबीच भड्किएको हिंस्रक झडपमा ६४ जनाको मृत्यु भएको थियो। यो घटना जुन २०१२ मा सुरु भएको रखाइन राज्य दङ्गाको दोस्रो ठूलो हिंस्रक चरण थियो, जुन बहुसङ्ख्यक रखाइन बौद्ध र अल्पसङ्ख्यक रोहिंग्या मुसलमानबीचको जातीय तथा धार्मिक तनावका कारण भड्किएको थियो।
२०१२: उत्तरी अफगानिस्तानको फारयाब प्रान्तको राजधानी मायमना सहरको ईदगाह मस्जिदमा ईद-उल-अज्हाको नमाज पढ्ने क्रममा भीषण आत्मघाती बम विस्फोट भयो। यस आक्रमणमा ४१ जनाको मृत्यु भयो र ५० भन्दा बढी घाइते भए। मृतकमध्ये धेरै नागरिक, सुरक्षाकर्मी र बालबालिका रहेका थिए। आक्रमणकारीले आत्मघाती ज्याकेटमा भारी विस्फोटक पदार्थ र छर्रा प्रयोग गरेका थिए ताकि बढीभन्दा बढी क्षति पुगोस्।
२०१५: हिन्दुकुश क्षेत्र (उत्तर अफगानिस्तान) मा यस दिन गएको ७.५ म्याग्निच्युडको शक्तिशाली भूकम्पले अफगानिस्तान, पाकिस्तान र भारतमा व्यापक विनाश मच्चायो। यस विपत्तिमा कुल मिलाएर करिब ३९९ भन्दा बढी मानिसको ज्यान गयो र २,५३६ जना घाइते भए।
२०१६: अष्ट्रेलियाको सबैभन्दा ठूलो थिम पार्क ‘ड्रिमवर्ल्ड’ मा २५ अक्टोबरको अन्त्य र २६ अक्टोबरको प्रारम्भिक समयमा एउटा ठूलो दुर्घटना भयो। पार्कको ‘थन्डर रिभर र्यापिड्स’ राइडमा प्राविधिक गडबडीका कारण दुईवटा डुङ्गाहरू आपसमा ठोक्किए, जसमा ४ जना पर्यटकको मर्मस्पर्शी निधन भयो।
२०१७: रुसको एउटा एमआई-८ हेलिकप्टर नर्वेको सुदूर आर्कटिक द्वीपसमूह स्वालबार्ड नजिकै समुद्रमा दुर्घटनाग्रस्त भयो। हेलिकप्टरमा कुल ८ जना रुसी नागरिक सवार थिए (५ क्रू सदस्य र ३ वैज्ञानिक), जो यस दुर्घटनापछि बेपत्ता भएका थिए। पछि चलाइएको खोजी अभियानमा केही शवहरू फेला परेका थिए र सबैलाई मृत घोषित गरियो।
२०१७: जसिन्डा आर्डर्नले न्युजिल्यान्डको प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ लिइन्, जसले गर्दा उनी १६१ वर्षमा देशकै सबैभन्दा युवा नेत्री र विश्वकै सबैभन्दा कम उमेरकी महिला शासनाध्यक्ष बन्न पुगिन्।
२०१७: फिनल्यान्डको रासबोर्गमा एउटा यात्रुबाहक रेल र सैन्य ट्रकबीच भीषण टक्कर भयो। यस दुर्घटनामा तीनजना सैन्य भर्ती भएका युवा र एकजना रेल यात्रुसहित ४ जनाको ज्यान गयो।
२०१७: इन्डोनेसियाको राजधानी जाकार्ताको पश्चिममा अवस्थित तांगेरंगमा एउटा पटका कारखानामा भीषण विस्फोट र आगलागी भयो। यस मर्मस्पर्शी दुर्घटनामा कम्तीमा ४७ जनाको मृत्यु भयो र दर्जनौँ मानिस गम्भीर रूपमा घाइते भए।
२०१८: भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले लखनऊमा किसानहरूको एक विशाल सम्मेलन ‘कृषि कुम्भ २०१८’ को डिजिटल माध्यमबाट उद्घाटन गरेका थिए, जसको उद्देश्य कृषिमा आधुनिक प्रविधिहरूलाई प्रवर्द्धन गर्नु थियो। यो सम्मेलनका आधिकारिक साझेदार जापान र इजरायल थिए।
२०१९: चक्रवाती आँधी ‘हागिबिज’ लगत्तै जापानको चिबा र फुकुसिमा प्रान्तहरूमा भारी मुसलधारे वर्षाका कारण भीषण बाढी र पहिरो गयो, जसमा कम्तीमा १० जनाको मृत्यु भयो र ठूलो मात्रामा धनजनको क्षति भयो।
२०१९: इराकको राजधानी बग्दाद र नासिरियामा भ्रष्टाचार र बेरोजगारीविरुद्ध चलिरहेको विरोध प्रदर्शनले हिंस्रक रूप लियो। यस दिन सुरक्षाकर्मीहरूसँग भएको झडपमा थप १५ जना प्रदर्शनकारीको मृत्यु भयो, जसले गर्दा त्यतिबेलासम्म कुल मृतको सङ्ख्या २२० नाघिसकेको थियो।
२०१९: अमेरिकी विशेष फौजले सिरियाको इदलिब प्रान्तमा एउटा ठूलो सैन्य अभियान चलायो। यो घेराबन्दीका क्रममा विश्वको सबैभन्दा खतरनाक आतंकवादी संगठन आईएसआईएसका नाइके अबू बक्र अल-बगदादीले आत्मघाती ज्याकेटमार्फत आफैँलाई उडाइदिए, जसका कारण उनको मृत्यु भयो।
२०२०: सिरियाको इदलिब प्रान्तमा एउटा सैन्य प्रशिक्षण शिविरमाथि भएको रुसको हवाइ आक्रमणमा ७५ भन्दा बढी सिरियाली विद्रोहीको मृत्यु भयो र दर्जनौँ घाइते भए। त्यो क्षेत्रमा युद्धविरामपछिको यो सबैभन्दा ठूलो आक्रमण थियो।
२०२१: इराकको दियाला प्रान्तमा इस्लामिक स्टेटका आतंकवादीहरूले एउटा गाउँमा भीषण आक्रमण गरे। यस हिंस्रक घटनामा ११ जना निर्दोष मानिसको ज्यान गयो र अन्य धेरै गम्भीर घाइते भए।
२०२१: युगान्डाको म्पिगी जिल्लामा गुडिरहेको बसभित्र एआईडीएफका आत्मघाती आक्रमणकारीले आफैँलाई उडाए। यो विस्फोटमा परी १ व्यक्तिको मृत्यु भयो र ३ जना घाइते भए।
२०२१: इटालीको क्याटेनिया सहरमा भारी वर्षापछि आएको अचानक बाढीले ठूलो विनाश मचायो। यो प्राकृतिक प्रकोपको चपेटामा परेर २ जनाको मृत्यु भयो र सहरको पूर्वाधार ठप्प भयो।
२०२१: इरानको सरकारी ग्यास स्टेसनहरूको सञ्जालमा ठूलो डिजिटल आक्रमण (साइबर आक्रमण) भयो। यसले गर्दा अनुदानप्राप्त इन्धन कार्ड प्रणालीले काम गर्न छोड्यो, जसले गर्दा देशैभरका पेट्रोल पम्पहरूमा सवारीसाधनको लामो लाइन लाग्यो र अराजक स्थिति सिर्जना भयो।
२०२१: भारतमा कोरोना महामारीको दोस्रो लहरको प्रभाव कम हुँदैथियो, तापनि यस दिन पछिल्लो २४ घण्टामा १२,४२८ नयाँ सङ्क्रमणका केस र ३५६ मृत्यु दर्ता गरियो।
२०२२: दीपावलीको राति उत्तर प्रदेशको बदायूँ जिल्लामा रमेश नामका व्यक्तिको छाप्रोमा बल्दै गरेको पटका खस्न गई अचानक आगलागी भयो। आगोको चपेटामा परेर करिब २० वटा बाख्रा जिउँदै जले र घरका सबै घरेलु सामान जलेर खरानी भए।
२०२२: झारखण्डको राँचीमा बसभित्र राखिएको दियोबाट आगलागी हुँदा चालक र सहचालक (कन्डक्टर) को जिउँदै जलेर मृत्यु भयो।
२०२२: चेक गणराज्यको ओसिनी एयरफिल्डमा एउटा टीएल-१३२ कोन्डोर अल्ट्रालाइट विमान अवतरण गर्ने क्रममा दुर्घटनाग्रस्त भयो, जसका कारण त्यसका ६२ वर्षीय पाइलटको ज्यान गयो।
२०२२: गुजरातको ऐतिहासिक मोर्बी झोलुङ्गे पुल (सस्पेन्सन ब्रिज) मर्मतसम्भारपछि आजकै दिन आम जनताका लागि पुनः खुला गरिएको थियो।
२०२३: महाराष्ट्रको बीड जिल्लामा भएका दुई फरक-फरक सडक दुर्घटनामा १० जनाको मृत्यु भयो र २६ भन्दा बढी घाइते भए। पहिलो दुर्घटना (एम्बुलेन्स र ट्रकको टक्कर): यो दुर्घटना बीडको धामनगाउँबाट अहमदनगरतर्फ जाने मार्गमा भयो, जहाँ एम्बुलेन्स र ट्रक ठोक्किँदा ४ जनाको ज्यान गयो। दोस्रो दुर्घटना (निजी बस पल्टिनु): बिहान करिब ६ बजे मुम्बईबाट बीडतर्फ आउँदै गरेको एउटा निजी बस आष्टी फाटा नजिकै अनियन्त्रित भई पल्टियो। यस दुर्घटनामा ६ जनाको मृत्यु भयो र २६ जना घाइते भए।
२०२३: भारतको कर्नाटकस्थित चिक्काबल्लापुर नजिकै बेङ्गलोर-हैदराबाद राष्ट्रिय राजमार्ग-४४ मा हुस्सु (कुहिरो) का कारण तीव्र गतिका साथ आएको टाटा सुमो कार सडक किनारमा रोकिराखेको ट्याङ्करसँग ठोक्कियो। यस भीषण दुर्घटनामा घटनास्थलमा र उपचारका क्रममा कुल १३ जनाको मृत्यु भयो, जबकि केही मानिस गम्भीर रूपमा घाइते भए।
२०२३: अफगानिस्तानको राजधानी काबुलको दाश्त-ए-बार्ची क्षेत्रमा रहेको एउटा स्पोर्ट्स क्लब (‘मेलाट बक्सिङ क्लब’) भित्र जोडदार विस्फोट भयो, जसमा ४ जनाको मृत्यु भयो र अन्य ७ जना घाइते भए। यस आक्रमणको जिम्मेवारी आतंकवादी संगठन इस्लामिक स्टेटले लियो।
२०२४: इजरायलले १ अक्टोबर २०२४ मा इरानद्वारा प्रहार गरिएका करिब २०० ब्यालिस्टिक मिसाइल आक्रमणको जवाफमा यस दिन इरानका सैन्य ठेगानाहरूमा ‘अप्रेसन डेज अफ रिपेन्टन्स’ अन्तर्गत हवाइ आक्रमण गर्यो। यी आक्रमणहरूमा ४ जना इरानी सैनिकको मृत्यु भयो।
२०२४: सुडानको अल-गीजिरा प्रान्तमा र्यापिड सपोर्ट फोर्सेस (आरएसएफ) द्वारा गरिएको आक्रमणमा ठूलो जनधनको क्षति भयो, जस अन्तर्गत अल-सिरेहा, तम्बोल र आसपासका ३० भन्दा बढी गाउँहरूलाई निशाना बनाइएको थियो। यस घटनामा ३०० भन्दा बढी मानिसको ज्यान गयो।
२०२४: इरानको सिस्तान र बलुचिस्तान प्रान्तमा ‘जैश अल-अदल’ संगठनका आतंकवादीहरूले प्रहरीका गाडीहरूलाई लक्षित गरी आक्रमण गरे, जसमा १० जना इरानी प्रहरी अधिकारीहरूको मृत्यु भयो।
२०२४: मेक्सिकोको जाकाटेकासमा एउटा बस र ट्र्याक्टर-ट्रेलरबीच भीषण टक्कर भयो, जसपछि बस खाल्डोमा खस्यो। यस दुर्घटनामा १९ जनाको मर्मस्पर्शी मृत्यु भयो र अन्य धेरै घाइते भए।
२०२४: सोमालियाको राजधानी मोगादिशुको एउटा रेस्टुरेन्टमा अल-शबाबका आतंकवादीहरूले बम विस्फोट गराए, जसमा ५ जनाको मृत्यु भयो।
२०२५: प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गोको राजधानी किंशासा र किकवितबीचको राष्ट्रिय राजमार्ग-१ मा किबुबा गाउँ नजिकै खसाखच भरिएको यात्रुबाहक बस र इन्धनको ट्याङ्करबीच भीषण आमने-सामनेको टक्कर भयो। यो टक्कर हुनासाथ दुवै सवारीसाधनमा भीषण आगलागी भयो, जसले हेर्दाहेर्दै विकराल रूप लियो। यस दुर्घटना र आगलागीमा परी ३३ जनाको जिउँदै जलेर मृत्यु भयो।
२०२५: उत्तर नाइजेरियाको कानो प्रान्तस्थित जारिया-कानो राजमार्गमा कासुवर डोगो क्षेत्र नजिकै एउटा बस र ट्रकबीच सीधा ठोक्कर भयो। बस चालकले यातायात नियम उल्लङ्घन गरेका कारण यो टक्कर हुन पुग्यो। टक्करका कारण उत्पन्न आगोले दुवै सवारीसाधनलाई आफ्नो चपेटामा लियो, जसबाट २१ जनाको मृत्यु भयो र अन्य केही घाइते भए।
२०२५: अर्जेन्टिनाको मिसिओनेस प्रान्तमा ‘नेसनल रुट १४’ मा बिहानको बाक्लो हुस्सुका कारण एउटा डबल-डेकर बस पुलबाट तल नदीमा खस्यो। यो बस ओबेराबाट प्युर्तो इगुआझुतर्फ जाँदै थियो र यसमा ५० भन्दा बढी यात्रु सवार थिए। यस दुर्घटनामा ९ जना यात्रुको मृत्यु भयो र ३० भन्दा बढी मानिस गम्भीर रूपमा घाइते भए।
२०२५: अमेरिकामा संघीय सरकारको शटडाउन (सरकारी कामकाज बन्द हुने अवस्था) र तलब नपाएका कारण एयर ट्राफिक कन्ट्रोलर्स (एटीसी) को भारी अभाव भयो। यसका कारण लस एन्जलस अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा संघीय उड्डयन प्रशासनले बिहानको समयमा अस्थायी ‘ग्राउन्ड स्टप’ (उडान रोक्ने आदेश) जारी गर्यो, जसले विश्वव्यापी हवाइ यातायात प्रभावित भयो।
२६ अक्टोबरमा जन्मिएका प्रसिद्ध व्यक्तित्वहरू~
१७७५: बहादुर शाह जफर – भारतमा मुगलहरूका अन्तिम सम्राट।
१८७९: लियोन ट्रोट्स्की – सोभियत संघ (रुस) का प्रसिद्ध क्रान्तिकारी र मार्क्सवादी विचारक।
१८८६: गोदावरीश मिश्र – ओडिसाका प्रसिद्ध समाज सुधारक, साहित्यकार र सार्वजनिक कार्यकर्ता।
१८९०: गणेश शंकर विद्यार्थी – प्रसिद्ध स्वतन्त्रता सेनानी, पत्रकार र सामाजिक कार्यकर्ता।
१९१६: फ्रँस्वा मित्रेरॉ – फ्रान्सका पूर्व राष्ट्रपति (लामो समयसम्म सेवा गर्ने नेता)।
१९१९: मोहम्मद रेजा पहलवी – इरानका अन्तिम शाह (राजा)।
१९२३: राम प्रकाश गुप्ता – ‘भारतीय जनता पार्टी’ का प्रसिद्ध नेता तथा उत्तर प्रदेशका भूतपूर्व मुख्यमन्त्री एवं मध्य प्रदेशका राज्यपाल।
१९२४: ठाकुर प्रसाद सिंह – भारतमा नवगीत विधाका कवियोंमध्ये एक।
१९३३: एस. बङ्गरप्पा – भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसका राजनीतिज्ञ तथा कर्नाटकका भूतपूर्व १२औँ मुख्यमन्त्री।
१९३७: हृदयनाथ मंगेशकर – भारतका प्रसिद्ध सङ्गीतकार र लता मंगेशकरका भाइ।
१९४७: हिलारी क्लिन्टन – अमेरिकाकी पूर्व प्रथम महिला, सिनेटर र विदेशमन्त्री।
१९५४: लक्ष्मण बेर्डे – हिन्दी र मराठी सिनेमाका दिग्गज कमेडियन अभिनेता।
१९५९: इभो मोरालेस – बोलिभियाका पूर्व राष्ट्रपति।
१९६७: कीथ अर्बन – प्रख्यात अस्ट्रेलियन-अमेरिकी कन्ट्री गायक र सङ्गीतकार।
१९७१: प्रीति सिंह – भारतीय साहित्यकार, उपन्यासकार एवं सम्पादिका।
१९७२: रवीना टंडन – बलिउडकी प्रसिद्ध तथा राष्ट्रिय पुरस्कार विजेता अभिनेत्री।
१९७३: सेथ म्याकफार्लेन – अमेरिकी अभिनेता, एनिमेटर र ‘फ्यामिली गाइ’ का निर्माता।
१९७८: सीएम पंक – विश्वका प्रसिद्ध प्रोफेसनल रेस्लर र डब्ल्युडब्ल्युई सुपरस्टार।
१९८५: असिन थोत्तुमकल – भारतीय अभिनेत्री (‘गजनी’ फेम बलिउड र दक्षिण भारतीय चलचित्रकी प्रसिद्ध अभिनेत्री)।
१९९१: अमला पाल – दक्षिण भारतीय (साउथ) चलचित्रकी लोकप्रिय अभिनेत्री।
१९९५: मेघा आकाश – तमिल र तेलुगु चलचित्रकी ख्यातिप्राप्त अभिनेत्री।
२६ अक्टोबरमा भएका प्रमुख निधनहरू~
८९९ ईस्वी: अल्फ्रेड द ग्रेट – वेसेक्सका राजा र एंग्लो-स्याक्सनका प्रसिद्ध शासक।
१८९०: कार्लो कोलोडी – प्रसिद्ध बाल कथा ‘पिनोचियो’ का इटालियन लेखक।
१९०२: एलिजाबेथ क्याडी स्ट्यान्टन – अमेरिकाकी प्रसिद्ध महिला अधिकारकर्मी र लेखिका।
१९४७: लर्ड लिटन द्वितीय – बङ्गालका ब्रिटिश गभर्नर (१९२२-२७ ई.)।
१९५२: ह्याटी म्याकड्यानियल – ‘ओस्कर’ पुरस्कार जित्ने पहिलो अश्वेत अभिनेत्री।
१९५५: दत्तात्रेय विष्णु पलुस्कर – भारतका अत्यन्त प्रसिद्ध शास्त्रीय सङ्गीत तथा भजन गायक, जिन्हें चलचित्र ‘बैजु बावरा’ (१९५२) को ऐतिहासिक जुगलबन्दीका लागि चिनिन्छ।
१९५६: बलराज भल्ला – प्रसिद्ध क्रान्तिकारी तथा महात्मा हंसराजका छोरा।
१९८१: दत्तात्रेय रामचन्द्र बेन्द्रे – भारतका प्रसिद्ध कन्नड कवि र साहित्यकार।
१९७२: इगोर सिकोरस्की – उड्डयन क्षेत्रमा आधुनिक ‘हेलिकप्टर’ का मुख्य संयुक्त राज्य अमेरिकी आविष्कारक।
१९७९: पार्क चुंग-ही – दक्षिण कोरियाका तेस्रो राष्ट्रपति।
२०००: मन्मथनाथ गुप्त – भारतका प्रसिद्ध क्रान्तिकारी र स्वतन्त्रता सेनानी, जसले काकोरी काण्डमा भाग लिएका थिए र पछि एक क्रान्तिकारी लेखकका रूपमा ख्याति कमाए।
२०१९: रोबर्ट इभान्स – हलिउडका दिग्गज चलचित्र निर्माता (प्रसिद्ध चलचित्र ‘द गडफादर’)।
२०२२: इस्माइल श्राफ – बलिउडका ख्यातिप्राप्त चलचित्र निर्देशक, जसले ‘आहिस्ता आहिस्ता’, ‘बुलन्दी’ र ‘सूर्या’ जस्ता चलचित्रहरूको निर्देशन गरेका थिए।
२०२३: बाबा महाराज सातारकर – महाराष्ट्रका अत्यन्त प्रसिद्ध कीर्तनकार र आध्यात्मिक गुरु।
२६ अक्टोबरका प्रमुख दिवस तथा ऐतिहासिक अवसरहरू~
इन्टरसेक्स जागरूकता दिवस: यो दिन प्रत्येक वर्ष २६ अक्टोबरमा इन्टरसेक्स व्यक्तिहरूको अधिकार, उनीहरूको पहिचान र उनीहरूले सामना गर्ने चुनौतीहरूप्रति जनचेतना जगाउन मनाइन्छ।
विलय दिवस (भारत): भारतमा प्रत्येक वर्ष २६ अक्टोबरमा विलय दिवस मनाइन्छ। यो दिवस सन् १९४८ मा आजैको दिन जम्मू-कश्मीरका राजा हरि सिंहद्वारा भारत सङ्घमा कश्मीरको विलयको सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर गरेको स्मरणमा मनाइन्छ।
About Author
