नयाँ दिल्ली: २४ अक्टोबरको दिन भारत र दुनियाको इतिहासमा धेरै महत्त्वपूर्ण घटनाहरूका लागि चिनिन्छ। आजैको दिन सन् १९२१ मा देशका सबैभन्दा चर्चित र सम्मानित कार्टुनिस्ट आर. के. लक्ष्मणको जन्म भएको थियो। ‘‘कमन म्यान’’ (आम मानिस) का मार्फत देशका ज्वलन्त मुद्दाहरूलाई रेखाहरूको माध्यमबाट अत्यन्तै व्यंग्यात्मक शैलीमा प्रस्तुत गर्न लक्ष्मणलाई महारत हासिल थियो। यसका साथै १९४५ मा आजकै दिन संयुक्त राष्ट्रसंघको स्थापना भएको थियो।
देश-दुनियाको इतिहासमा २४ अक्टोबरको मितिमा दर्ता भएका अन्य प्रमुख घटनाहरू यसप्रकार छन्~
१५७७: सिखहरूका चौथो गुरु, श्री गुरु रामदास जीले अमृतसर सहरको आधारशिला राख्नुभएको थियो। यस सहरको प्रारम्भिक नाम ‘रामदासपुर’ राखिएको थियो। गुरु रामदास जीले यहाँ एक पवित्र जलकुण्डको खन्ने काम सुरु गराउनुभएको थियो, जिसे ‘अमृत सरोवर’ (अमृतको तलाउ) भनियो। यही ‘अमृत सरोवर’ को नाम पछि गएर यस सहरको नाम अमृतसर पर्यो। पछि पाँचौँ गुरु, श्री गुरु अर्जन देव जीले यही सरोवरको बीचमा श्री हरमन्दिर साहिब (स्वर्ण मन्दिर) को स्थापना गर्नुभयो।
१५७९: फादर थोमस स्टेफन्स भारत (गोवा) पुग्ने पहिलो अङ्ग्रेज बनेका थिए। उहाँ एक जेसुइट पादरी हुनुहुन्थ्यो। उहाँ πορтугаली (पुर्तगाली) जहाजहरूको सहयोगमा लिस्बनबाट प्रस्थान गरेर यसै दिन गोवा पुग्नुभएको थियो। उहाँले भारत आएर कोकणी र मराठी भाषाहरूको गहिरो अध्ययन गर्नुभयो। उहाँलाई मराठी र कोकणी भाषाका पहिलो युरोपेली विद्वान मानिन्छ।
१६०५: अकबरको निधनपछि शहजादे सलीम (जन्म नाम: मिर्झा नूर-उद-दीन मुहम्मद सलीम) भारतका चौथो मुगल सम्राट बने। इतिहासमा उहाँलाई जहांगीर (फारसी भाषाको शब्द, जसको अर्थ “दुनियालाई जित्नेवाला” हुन्छ) को नामले चिनिन्छ। उहाँले सन् १६०५ देखि १६२७ सम्म मुगल साम्राज्यमा शासन गर्नुभयो। उहाँ न्यायप्रति आफ्नो प्रतिबद्धताका लागि चिनिनुहुन्थ्यो। उहाँले आगराको किल्लाबाट यमुना नदीको तटसम्म सुनको एक लामो सिक्री लगाउन लगाउनुभएको थियो जिसे ‘जंजीर-ए-अदली’ (न्यायको सिक्री) भनिन्थ्यो। उहाँको शासनकाललाई मुगल चित्रकलाको स्वर्ण युग भनिन्छ।
१६५७: छत्रपति शिवाजी महाराजको नेतृत्वमा मराठा सेनाले कल्याण र भिवन्दीमाथि विजय प्राप्त गरी यिनीहरूलाई स्वराज्यको शासनको अधीनमा ल्याएका थिए। यस समय बिज्जापुर (आदिलशाही सल्तनत) गम्भीर राजनीतिक र सैन्य सङ्कटबाट गुज्रिरहेको थियो। यस स्थितिको फाइदा उठाउँदै शिवाजी महाराजले आबाजी सोनदेव (महादेव) लाई कल्याण-भिवन्दी अभियानको जिम्मेवारी सुम्पिनुभयो। भिवन्दी बन्दरगाह र सिपयार्डमा अधिकार गरेपछि, मराठालाई सागुरो काठ (सागौनको काठ), अनुभवी जहाज निर्माता र एक सुरक्षित खाडी (क्रीक) मिल्यो। यसै स्थानबाट शिवाजी महाराजले मराठा नौसेना (आरमार) को निर्माणको सुरुवात गर्नुभयो, जसका कारण उहाँलाई ‘भारतीय नौसेनाका जनक’ भनिन्छ।
१८५१: कलकत्ता (अब कोलकाता) र डायमंड हार्बरको बीच भारतको पहिलो आधिकारिक टेलिग्राफ लाइनको सुरुवात भएको थियो। यो लाइन लगभग ३० माइल (करीब ४८ किलोमिटर) लामो थियो, जुन हुगली नदीको किनारा-किनारा नौवहन (शिपिंग) मार्गमा बिछाइएको थियो। यसको मुख्य उपयोग तटीय क्षेत्रहरू र जहाजहरूबाट आउने नौवहनसम्बन्धी जानकारीहरू एवं सन्देशहरूलाई छिटो कलकत्तासम्म पुर्याउनका लागि हुन्थ्यो। यसको सुरुवात डा. विलियम ब्रूक ओ’शॉनेसीको प्रयासबाट भएको थियो, जसलाई पछि गभर्नर-जनरल लर्ड डलहौजीको समर्थन मिल्यो।
सुरुआतमा यो केवल इस्ट इन्डिया कम्पनी र सरकारी कामकाजका लागि थियो। पछि २७ अप्रिल १८५४ मा यसलाई आम जनताका लागि खोलियो, जब मुम्बईबाट पुणेको बीच पहिलो सार्वजनिक टेलिग्राम पठाइएको थियो। १२० भन्दा बढी वर्षसम्म देशको सेवा गरेपछि, भारतमा ‘तार’ सेवा १४ जुलाई २०१३ मा सधैँका लागि बन्द गरिएको थियो।
१९४५: द्वितीय विश्वयुद्धको समाप्तिपछि अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति, सुरक्षा र सहयोगलाई बढावा दिने उद्देश्यले संयुक्त राष्ट्रसंघ (यूएनओ) को स्थापना गरिएको थियो। यस दिन सान फ्रान्सिस्को सम्मेलनपछि युएन बडापत्र (चार्टर) लागू हुनेबित्तिकै संयुक्त राष्ट्र आधिकारिक रूपमा अस्तित्वमा आयो। यसको स्थापना ५१ मूल सदस्य देशहरूद्वारा गरिएको थियो, जसले यसका बडापत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए।
१९४६: वी-२ रकेटको माध्यमबाट अन्तरिक्षबाट पृथ्वीको पहिलो ऐतिहासिक तस्बिर लिइएको थियो। यो रकेट अमेरिकाको न्यु मेक्सिकोस्थित ह्वाइट स्यान्ड्स मिसाइल रेन्जबाट लञ्च गरिएको थियो। यो रकेट लगभग ६५ माइल (१०५ किलोमिटर) को उचाइमा पुगेको थियो, जुन अन्तरिक्षको सीमा (कर्मण रेखा) भन्दा माथि थियो। यसमा ३५ एमएमको मोसन पिक्चर क्यामेरा जडान गरिएको थियो जसले हरेक १.५ सेकेन्डमा एक तस्बिर लिइरहेको थियो। पृथ्वीमा फर्कँदा रकेट र क्यामेरा नष्ट भए, तर स्टिलको बलियो सुरक्षा बक्समा बन्द भएको कारण फिल्म सुरक्षित बच्यो।
यस घटनाबाट पहिलो पटक मानिसहरूलाई अन्तरिक्षबाट आफ्नो गोलाकार र चम्किलो पृथ्वीको विहङ्गम दृश्य हेर्न मिल्यो।
१९४७: २२ अक्टोबर १९४७ मा पाकिस्तानी कबायली आक्रमणकारीहरूले मुजफ्फराबादमा कब्जा गरे। यस दिन यी आक्रमणकारी र विद्रोहीहरू जम्मू क्षेत्रको भिमबर जस्ता इलाकाहरूसम्म अगाडि बढे। स्थितिको गम्भीरतालाई मध्यनजर गर्दै २४ अक्टोबर १९४७ मा महाराजा हरिसिंहले भारत सरकारसँग सैन्य सहायता मागे।
१९६४: ब्रिटिश औपनिवेशिक शासन (स्वतन्त्रताभन्दा पहिले उत्तरी रोडेशिया) बाट स्वतन्त्र भएर जाम्बिया एक स्वतन्त्र गणराज्य बन्यो र केनेथ काउन्डा (२४ अक्टोबर १९६४ देखि २ नोभेम्बर १९९१ सम्म) देशका पहिलो राष्ट्रपति बने।
१९७५: भारतका तत्कालीन राष्ट्रपति फखरुद्दीन अली अहमदद्वारा बन्धुआ मजदुर प्रथा (उन्मूलन) अध्यादेश, १९७५ जारी गरिएको थियो र भोलिपल्टदेखि यो प्रभावमा आयो।
१९८२: सुधा माधवन म्याराथनमा दौडने पहिलो भारतीय महिला एथलीट बनिन्।
१९८४: यस दिन भारतको पहिलो मेट्रो रेल सेवाको सुरुवात कलकत्ता (कोलकाता) मा गरिएको थियो। यो भारतको पहिलो भूमिगत (अन्डरग्राउण्ड) तीव्र परिवहन प्रणाली थियो। यो सेवा एस्प्लेनेड र भवानीपुर (हाल नेताजी भवन) को बीच लगभग ३.४ किलोमिटरको सानो हिस्सामा चलाइएको थियो।
१९९७: केरल उच्च अदालतले शैक्षिक संस्थामा र्यागिङमा पूर्ण रोक लगाउने एक ऐतिहासिक आदेश दियो। यो निर्णयपछि र्यागिङ प्रतिबन्धित गर्ने केरल देशको पहिलो राज्य बन्यो। पछि, देशको सर्वोच्च अदालत (सुप्रीम कोर्ट) को हस्तक्षेप र कडा दिशानिर्देशपछि यो अभियान राष्ट्रव्यापी स्तरमा लागू गरियो।
२०००: दक्षिण कोरियाले आधिकारिक रूपमा घोषणा गर्यो कि उसले आफ्नो लामो दूरीको क्षेप्यास्त्र (मिसाइल) हरूको परीक्षण गर्ने छैन। यो घोषणा त्यसबेला आयो जब कोरियाली प्रायद्वीपमा सुरक्षा र हातहतियारको होडबाजीलाई नियन्त्रण गर्न कूटनीतिक प्रयासहरू भइरहेका थिए।
२००१: नासाको २००१ मार्स ओडिसी अन्तरिक्ष यान सफलतापूर्वक मङ्गल ग्रहको कक्षामा प्रवेश गर्यो। यस मिसनको उद्देश्य मङ्गल ग्रहको सतहको रासायनिक र खनिज संरचनाको नक्साङ्कन गर्नु तथा त्यहाँ पानी (बरफको रूपमा) र सम्भावित जीवनका सङ्केतहरूको खोजी गर्नु थियो। यो अन्तरिक्ष यानले मङ्गल ग्रहमा ठूलो परिमाणमा लुकेका जल-बरफका भण्डारहरूको खोजी गर्यो, जो भविष्यका मानव मिसनहरूका लागि अत्यधिक महत्त्वपूर्ण छन्। यो मङ्गल ग्रहको परिक्रमा गर्ने र सक्रिय रहने इतिहासको सबैभन्दा लामो समयसम्म चल्ने अन्तरिक्ष यान बन्यो।
२००१: स्विट्जरल्याण्डको गोथार्ड रोड टनेलमा दुईवटा ट्रकहरूबीच आमने-सामने भीषण टक्कर भयो। टक्करलगत्तै सुरुङभित्र भीषण आगो लाग्यो, जसले तीव्र रूपमा विकराल रूप लियो। यस मर्मस्पर्शी दुर्घटनामा ११ जनाको मृत्यु भयो।
२००३: ब्रिटिश एयरवेजले आफ्नो प्रसिद्ध सुपरसोनिक यात्रुबाहक विमान ‘कोन्कर्ड’ को अन्तिम वाणिज्यिक उडानसँगै यो सेवा समाप्त गर्यो। यो विमान न्युयोर्कको जेएफके अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट उडान भरेर लन्डनको हिथ्रो विमानस्थलमा अवतरण गर्यो। यो अन्तिम फ्लाइटमा करिब १०० विशिष्ट अतिथि र यात्रुहरू सवार थिए। यो विमान ध्वनिको गतिभन्दा दोब्बर रफ्तार (म्याक २.०२) ले उडान भर्थ्यो। ब्रिटिश एयरवेज र एयर फ्रान्सको यो सुपरसोनिक विमान करिब २७ वर्ष (१९७६ देखि २००३) सम्म आफ्नो सेवा दिइरह्यो।
२००४: ब्राजिलले आफ्नो पहिलो घरेलु रकेट वीएसबी-३० को सफल प्रक्षेपण गर्यो। अगस्ट २००३ मा अल्कान्टारा बेसमा भएको एक दुःखद रकेट विस्फोट (जसमा २१ वैज्ञानिक र प्राविधिकहरूको मृत्यु भएको थियो) पछि यो ब्राजिलको पहिलो ठूलो र सफल अन्तरिक्ष मिसन थियो। यो रकेट जर्मनीको अन्तरिक्ष एजेन्सी (डिएलआर) को सहयोगमा विकसित गरिएको थियो, जसले सूक्ष्म गुरुत्वाकर्षणसँग जोडिएका धेरै वैज्ञानिक प्रयोगहरूलाई अन्तरिक्षमा सफलतापूर्वक सम्पन्न गर्यो।
२००५: पहिलो पटक भारत र न्युजिल्याण्डको बीच नागरिक उड्डयन सहयोग बढाउनका लागि नयाँ हवाई सेवा सम्झौता गर्न सहमति भयो। यस ऐतिहासिक सम्झौताअन्तर्गत दुवै देशले हवाई यातायात, नयाँ रुट र द्विपक्षीय कनेक्टिभिटीलाई बलियो बनाउने आधार राखे।
२०१४: इजिप्टको सिनाई प्रायद्वीपमा सैन्य चौकीहरूमा उग्रवादीहरूद्वारा गरिएका दुई ठूला आत्मघाती आक्रमणहरूमा कम्तीमा ३३ सुरक्षाकर्मी मारिए। यो इजिप्टको सेनामाथि भएको सबैभन्दा घातक आक्रमणहरूमध्ये एक थियो, जसपछि इजिप्ट सरकारले त्यहाँ तीन महिनाका लागि आपत्काल घोषणा गर्यो।
२०१४: अमेरिकाको साक्रामेन्टो काउन्टी (क्यालिफोर्निया) मा एक अत्यन्तै दुःखद र भीषण गोलीबारीको घटना भयो। यो घटनालाई लुइस एनरिक मोनरोए ब्राकामोंटेस नामक एक भारी हतियारले सुसज्जित बन्दुकधारीले अंजाम दिएको थियो। यस अन्धाधुन्ध गोलीबारीमा साक्रामेन्टो काउन्टी सेरिफका डेपुटी डैनी ओलिभर र प्लेसर काउन्टी सेरिफका डेपुटी माइकल डेविस जुनियरको मृत्यु भयो। यो घटना तब सुरु भयो जब डेपुटी डैनी ओलिभर साक्रामेन्टोको एक मोटलको पार्किङमा उभिएको एक शङ्कास्पद गाडी नजिक जाँचका लागि पुगे र कारभित्र रहेको बन्दुकधारीले उनीहरूमाथि गोली चलाए।
२०१४: अमेरिकाको वाशिंगटन राज्यको मेरिसभिलस्थित मेरिसभिल पिलचक हाई स्कुलको क्याफेटेरियामा एक छात्र (जेलेन फ्रायबर्ग) ले .४० क्यालिबरको ह्यान्डगनबाट अन्धाधुन्ध गोली चलाए। यस घटनामा आक्रमणकारीसहित कुल ५ जनाको मृत्यु भयो: घटनास्थलमै एक छात्रछात्रा (१४ वर्षीया जो गालास्सो) को मृत्यु भयो। पछि अस्पतालमा उपचारको क्रममा अन्य तीन विद्यार्थी (१४ वर्षीया गिया सोरियानो, १४ वर्षीया शैले चकर्नस्किट र १५ वर्षीय एन्ड्रयू फ्रायबर्ग) को पनि मृत्यु भयो। आक्रमणकारी जेलेन फ्रायबर्गले आफैँलाई गोली हानेर आत्महत्या गरे।
२०१५: साउदी अरेबियाको नेतृत्व-गरेको सैन्य गठबन्धनले यमनको लाल सागर तटमा अवस्थित दुई टापु (अकबान र कद्मान) मा भीषण हवाई आक्रमण गर्यो। यी हवाई आक्रमणहरू त्यसबेला गरिएका थिए जब स्थानीय माछा मार्नेहरू टापुहरूको नजिक माछा मार्ने र आ-आफ्नो काममा व्यस्त थिए। गठबन्धन सेनाले माछा मार्नेहरूको डुङ्गा र उनीहरूको बस्ने ठेगानाहरूमा बमबारी गर्यो। यी आक्रमणहरूमा माछा मार्नेसहित कम्तीमा ४० जनाको मृत्यु भयो र दर्जनौँ मानिस गम्भीर घाइते भए।
२०१५: भारतमा देशको रक्षा मन्त्रालयले भारतीय वायुसेनामा महिलाहरूलाई लडाकु (कम्ब्याट) पाइलटको रूपमा सामेल गर्न स्वीकृति दियो। यो योजनालाई सुरुमा ५ वर्षको प्रायोगिक आधारमा स्वीकृति दिइएको थियो। जुन २०१६ मा भारतीय वायुसेनाको फ्लाइङ स्ट्रिममा पहिलो पटक तीन महिला— अवनी चतुर्वेदी, भावना कान्त र मोहना सिंहलाई सामेल गरियो।
२०१६: बङ्गलादेशको राजधानी ढाकामा अवस्थित शिया समुदायको मुख्य केन्द्र हुसैनी दालाननजिक मुहर्रम (आशुरा) को जुलुसको क्रममा शृङ्खलाबद्ध देशी बम (ककटेल) विस्फोट गराइएको थियो। यस आक्रमणमा एक किशोर/युवकको घटनास्थलमै मृत्यु भयो र लगभग ८० देखि १०० मानिस घाइते भए। आतङ्ककारी सङ्गठन इस्लामिक स्टेटले यस आक्रमणको जिम्मेवारी लियो, तर बङ्गलादेशका अधिकारीहरू र प्रहरीले यो दाबीलाई खारेज गरे र देशमा कुनै पनि आतङ्ककारी सङ्गठनको आधार भएको कुरा अस्वीकार गरे। प्रहरीले पछि अनुसन्धानको क्रममा स्थानीय प्रतिबन्धित चरमपथी सङ्गठन ‘जमात-उल-मुजाहिदीन बङ्गलादेश’ को संलग्नता रहेको दाबी गर्यो। बङ्गलादेशको इतिहासमा शिया समुदायको धार्मिक जुलुसलाई निशाना बनाएर गरिएको यो पहिलो ठूलो आक्रमण थियो।
२०१६: अमेरिकाको ओक्लाहोमा स्टेट युनिभर्सिटीमा होमकमिंग परेडको क्रममा २५ वर्षीया एक महिला (अदैसिया चेम्बर्स) ले आफ्नो हुन्डाई एलान्ट्रा कारलाई जानाजानी प्रहरीको सुरक्षा घेरा तोड्दै भीडभित्र हुलेकी थिइन्। यस भयानक घटनामा ४ जनाको मृत्यु भयो (जसमा एक २ वर्षे बालक पनि सामेल थिए) र ४६ भन्दा बढी मानिस घाइते भए। दोषी महिलालाई हत्या र हत्याको प्रयासको आरोप लगाइयो। सन् २०१७ मा उनलाई अदालतद्वारा आजीवन कारावासको सजाय सुनाइयो।
२०१६: माल्टा इन्टरनेसनल एयरपोर्टबाट उडान भरेलगत्तै एक हल्का जुम्ल्याहा प्रोपेलर विमान (फेयरचाइल्ड मेट्रोलाइनर मार्क III) दुर्घटनाग्रस्त भयो। यस विमान दुर्घटनामा सवार सबै ५ फ्रान्सेली नागरिकहरूको मृत्यु भयो। यो विमान कथित रूपमा फ्रान्सेली सीमा शुल्क निगरानी अभियानको हिस्सा थियो।
२०१६: भारतमा ओडिशाको मल्कानगिरी जिल्लामा आन्ध्र प्रदेश र ओडिशा प्रहरीको संयुक्त कारबाही (एलीट ग्रेहाउन्ड्स फोर्स) मा एक ठूलो इन्काउन्टर भयो। सुरक्षा बलहरूले माओवादीहरूको एक शिविरमा हमला गरे, जसमा २४ माओवादी मारिएका थिए।
२०१६: टाटा सन्सको बोर्डले साइरस मिस्त्रीलाई अचानक अध्यक्ष (चेयरम्यान) पदबाट हटाएर रतन टाटालाई अन्तरिम अध्यक्ष नियुक्त गर्यो। साइरस मिस्त्रीको काम गर्ने तरिका, रणनीतिक मतभेद र अपेक्षाअनुसार समूहको गति नबढ्नुलाई यो निर्णयको मुख्य कारण बताइयो। साइरस मिस्त्रीलाई हटाएपछि रतन टाटालाई चार महिनाका लागि अन्तरिम अध्यक्ष बनाइयो र एक उत्तराधिकारीको खोजीका लागि समितिको गठन गरियो। पछि एन. चन्द्रशेखरनलाई टाटा सन्सको अध्यक्ष नियुक्त गरियो।
२०१६: यसै दिन राति पाकिस्तानको बलुचिस्तान प्रान्तको क्वेटामा एक प्रहरी प्रशिक्षण एकेडेमीमा आतङ्ककारीहरूले आत्मघाती आक्रमण गरे। यस भीषण आतङ्ककारी आक्रमणमा ६१ जना पुलिसहरूको मृत्यु भयो र ११७ भन्दा बढी मानिस घाइते भए। यस आक्रमणको जिम्मेवारी आतङ्ककारी सङ्गठन आईएसआईएसले लियो।
२०१७: ‘ब्याड रबिट’ नामको एक खतरनाक रेन्समवेयर (साइबर आक्रमण) ले विश्वभरका कम्प्युटर सञ्जालहरूलाई निशाना बनाएको थियो। यसको सबैभन्दा नराम्रो असर रुस र युक्रेनमा देखिएको थियो, जहाँ विमानस्थल, सबवे प्रणाली र मिडिया हाउसहरूको कामकाज पूर्ण रूपमा ठप्प भएको थियो।
२०१८: भारतीय ब्याट्सम्यान विराट कोहलीले एकदिवसीय क्रिकेटको इतिहासमा सबैभन्दा छिटो १०,००० रन पूरा गर्ने ऐतिहासिक रेकर्ड आफ्ना नाम गरे। विशाखापट्टनममा वेस्ट इन्डिजविरुद्धको दोस्रो एकदिवसीय खेलको क्रममा यो उपलब्धि हासिल गरिएको थियो। विराट कोहलीले केवल २०५ इनिङ्स (२१३औँ खेल) मा यो माइलस्टोन हासिल गरे।
२०१८: साउदी अरेबियाका युवराज (क्राउन प्रिन्स) मोहम्मद बिन सलमानले रियादमा ‘फ्युचर इन्भेस्टमेन्ट इनिसिएटिभ’ सम्मेलनमा भाषण दिएका थिए, जुन पत्रकार जमल खशोगीको २ अक्टोबर २०१८ मा इस्तानबुलस्थित साउदी वाणिज्य दूतावासमा भएको हत्यापछिको उनको पहिलो ठूलो सार्वजनिक र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्च थियो। साउदी पत्रकार र ‘वाशिंगटन पोस्ट’ का स्तम्भकार जमल खशोगीको २ अक्टोबर २०१८ मा टर्कीको इस्तानबुलस्थित साउदी दूतावासमा हत्या गरिएको थियो। यस दिन रियादको लगानी सम्मेलनमा युवराज मोहम्मद बिन सलमानले यस हत्यालाई “दुःखद अपराध” बताएका थिए र न्याय हुनेछ तथा यस मामिलामा साउदी र टर्की सरकारले सहयोग गरिरहेका छन् भनेका थिए।
त्यसबेलाका अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यो सङ्कटको समयमा साउदी अरेबियासँगको रणनीतिक र आर्थिक सम्बन्ध (हतियार सम्झौता) को बचाउ गरेका थिए र युवराजलाई यो हत्याको जानकारी थिएन भन्दै ठूलै हदसम्म बचाउ गरेका थिए।
पछि फेब्रुअरी २०२१ मा जारी भएको अमेरिकी राष्ट्रिय गुप्तचर निर्देशकको एक रिपोर्टमा आधिकारिक रूपमा यो निष्कर्ष निकालियो कि युवराज मोहम्मद बिन सलमानले जमल खशोगीलाई समात्ने वा मार्ने अभियानलाई स्वीकृति दिएका थिए, यद्यपि युवराजले यसमा सिधा संलग्नता अस्वीकार गरेका थिए, तर पछि यो पनि भने कि यो घटना उनको शासनकालमा भएको थियो।
२०१९: बङ्गलादेशको एक विशेष अदालतले देशलाई हल्लाइदिने १९ वर्षीया मदरसा छात्रा नुसरत जहाँ रफि हत्याकाण्डमा सबै १६ आरोपीहरूलाई मृत्युको सजाय सुनायो। नुसरत जहाँ रफिले मार्च २०१९ मा आफ्ना मदरसाका प्रधानाध्यापक सिराज-उद-दौलाताविरुद्ध यौन दुर्व्यवहारको उजुरी दर्ता गराएकी थिइन्। उजुरी फिर्ता लिन अस्वीकार गरेपछि, ६ अप्रिल २०१९ मा नुसरतलाई बहाना गरेर मदरसाको छतमा बोलाइयो। त्यहाँ बुर्का लगाएका आक्रमणकारीहरूले उनलाई बाँधेर मट्टितेल हालेर आगो लगाए। नुसरतको शरीर ८० प्रतिशत जलेको थियो र १० अप्रिल २०१९ मा अस्पतालमा उनको मृत्यु भयो। त्यसपछि २४ अगस्ट २०२६ मा बङ्गलादेशको हाइकोर्टले यस मामिलाको अपिलहरूमा आफ्नो फैसला सुनायो जहाँ हाइकोर्टले मुख्य दोषी पूर्व प्रधानाध्यापक सिराज-उद-दौला र उसका नजिकका सहयोगी शहादत हुसेन शमिमको मृत्युको सजायलाई कायम राख्यो। ४ अन्य दोषीहरूको मृत्युको सजाय घटाएर आजीवन कारावासमा बदलियो र कोर्टले प्रमाणको अभावमा बाँकी १० आरोपीहरूलाई सफाइ दियो।
२०२०: अफगानिस्तानको गजनी प्रान्तमा सडक किनारामा भएका दुई शृङ्खलाबद्ध बम विस्फोटहरूमा कम्तीमा ९ जनाको मृत्यु भयो र करिब २ जना घाइते भए। मारिनेहरूमा ४ नागरिक र ५ सुरक्षाकर्मी सामेल थिए। पहिलो विस्फोट एक नागरिक भ्यानलाई लक्षित गरेर गरिएको थियो। जब प्रहरीकर्मीहरू पहिलो विस्फोटका पीडितहरूको सहयोगका लागि पुगे, तब दोस्रो विस्फोट भयो, जसले प्रहरी गाडीलाई आफ्नो चपेटामा लियो।
२०२०: सिरियाको इदलिब प्रान्तमा एक अमेरिकी ड्रोन आक्रमणमा १७ अल-कायदा लडाकु (जसमा ११ नेता सामेल थिए) र ५ नागरिक मारिएका थिए।
२०२०: अफ्रिकी देश क्यामरूनको कुम्बा सहरमा भएको यो घटना अत्यन्तै मर्मस्पर्शी र वीभत्स थियो। बन्दुकधारीहरूले मदर फ्रान्सिस्का इन्टरनेसनल बाइलिङ्गुअल एकेडेमी नामक एक निजी स्कुललाई निशाना बनाएका थिए। यस आक्रमणमा ६ देखि ८ बालबालिकाको मृत्यु भएको थियो र लगभग १२ भन्दा बढी बालबालिका गम्भीर घाइते भएका थिए। मारिएका बालबालिकाहरूको उमेर १२ देखि १४ वर्षको बीचमा थियो। यो आक्रमण क्यामरूनको अङ्ग्रेजी भाषी क्षेत्रमा भएको थियो, जुन लामो समयदेखि पृथकतावादी हिंसा र द्वन्द्वबाट जुधिरहेको छ। पृथकतावादी समूहहरूले प्रायः सरकारी र निजी स्कुलहरूको बहिष्कार गर्नुपर्ने माग गर्दै आएका छन्।
२०२०: अफगानिस्तानको राजधानी काबुलको एक शिया बहुल इलाका (दश्त-ए-बारची) मा एक शिक्षा केन्द्र बाहिर भयानक आत्मघाती आक्रमण भयो। यस आक्रमणमा कम्तीमा २४ जनाको मृत्यु भयो र ४८ भन्दा बढी मानिस गम्भीर घाइते भए, जसमा अधिकांश विद्यार्थीहरू थिए। यस आक्रमणको जिम्मेवारी आतङ्ककारी सङ्गठन इस्लामिक स्टेटले लियो।
२०२१: कोलम्बियाली सेना र प्रहरीको एक ठूलो संयुक्त सैन्य अपरेसनपछि देशका सबैभन्दा खतरनाक र वान्टेड ड्रग तस्कर ‘ओटोनिएल’ (वास्तविक नाम डायरियो एन्टोनियो उसुगा) लाई पक्राउ गरियो। उहाँ कोलम्बियाका सबैभन्दा शक्तिशाली र क्रूर आपराधिक ड्रग नेटवर्क ‘क्लान डेल गोल्फो’ का मुखिया हुनुहुन्थ्यो। उहाँलाई समात्नका लागि कोलम्बियाली सुरक्षा बलहरूले ‘अपरेसन ओसिरिस’ सञ्चालन गरेका थिए, जसमा ५०० भन्दा बढी सैनिक र २२ वटा हेलिकप्टर सामेल थिए। उहाँ पनामा सीमा नजिक उत्तर-पश्चिमी कोलम्बियाको जङ्गलमा आफ्नो ठेगानाबाट पक्राउ पर्नुभएको थियो।
२०२१: सोमालियाको राष्ट्रिय सेना र सुफी अर्धसैनिक समूह ‘अहलु सुन्ना वलजामा’ बीच भीषण झडपहरू भए, जसमा ३० भन्दा बढी मानिस मारिए र १०० भन्दा बढी घाइते भए।
२०२२: बुर्किना फासोको उत्तरी सहर जिबोमा एक सैन्य ठेगानामा (१४औँ रेजिमेन्ट बेस) जिहादी आतङ्ककारीहरूद्वारा एक ठूलो आक्रमण गरियो। यस आक्रमणमा १० सैनिक सहिद भए र लगभग ५० अन्य घाइते भए। प्रतिरक्षी कारबाही र खोजी अभियानको क्रममा सुरक्षा बलहरूले कम्तीमा १८ आतङ्ककारीहरूलाई पनि मारे।
२०२२: अमेरिकाको मिसौरी राज्यको सेन्ट लुइसस्थित ‘सेन्ट्रल भिजुअल एण्ड पर्फर्मिंग आर्ट्स हाई स्कुल’ मा एक पूर्व छात्र (१९ वर्षीय ओर्ल्याण्डो ह्यारिस) ले गोलीबारी गरे, जसमा एक शिक्षिका (जीन कुज्का) र एक किशोरी छात्रा (अलेक्झांड्रिया बेल) को मृत्यु भयो र अन्य ६ जना घाइते भए। प्रहरीको प्रतिरक्षी कारबाहीमा ओर्ल्याण्डो ह्यारिस पनि मारिए।
२०२३: उत्तर सागरमा जर्मनीको हेलिगोलैंड टापुनजिक दुईवटा मालवाहक जहाजहरू, ‘भेरीटी’ र ‘पोलिसी’ को बीच भीषण टक्कर भयो। बेलायतको झण्डा भएको सानो मालवाहक जहाज ‘भेरीटी’ (लम्बाइ ९१ मिटर) टक्करपछि समुद्रमा डुब्यो। यो जहाज जर्मनीको ब्रेमेनबाट युनाइटेड किंगडमको इमिंगहम जाँदै थियो। दोस्रो जहाज, बहामासको झण्डा भएको ठूलो मालवाहक जहाज ‘पोलिसी’ (लम्बाइ १९० मिटर) सुरक्षित रह्यो र त्यसमा सवार सबै २२ चालक दलका सदस्यहरू सुरक्षित थिए। दुर्घटनाको समय ‘भेरीटी’ मा कुल ७ चालक दलका सदस्यहरू सवार थिए। यसमध्ये १ नाविकको शव बरामद गरियो, २ नाविकलाई सकुशल बचाइयो, र ४ नाविक बेपत्ता भए, जिन्हें पछि खोजी कार्यपछि मृत मानियो।
२०२३: चीन सरकारले एक ठूलो कदम चाल्दै आफ्ना तत्कालीन रक्षा मन्त्री ली शांगफुलाई बिना कुनै स्पष्ट कारण बताए आधिकारिक रूपमा पदबाट हटायो। पदबाट हटाइनुअघि ली शांगफु लगभग दुई महिना (अगस्ट २०२३ को अन्त्यदेखि) सम्म सार्वजनिक जीवनबाट पूर्ण रूपमा बेपत्ता थिए। उनलाई रक्षा मन्त्रीको पदबाट मात्र होइन, ‘स्टेट काउन्सिलर’ र देशको शीर्ष सैन्य निकायका सदस्य पदबाट पनि हटाइएको थियो।
२०२३: यस दिन इजरायल-हमास युद्धको क्रममा गाजा पट्टीमा हवाई आक्रमणहरू अत्यधिक तीव्र भए। यस दिन विश्व स्वास्थ्य संगठनले रिपोर्ट दियो कि गाजाका दुई-तृतीयांश अस्पतालहरूले काम गर्न पूर्ण रूपमा बन्द गरेका छन्। संयुक्त राष्ट्रका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय कानुनको उल्लङ्घन भएको कुरा गर्दै तुरुन्त युद्धविरामको अपिल गरे।
२०२४: पश्चिम एसियामा जारी द्वन्द्वअन्तर्गत गाजा पट्टीमा इजरायली हवाई आक्रमणहरूमा १७ जनाको मृत्यु भयो, जबकि दक्षिणी लेबनानमा हिजबुल्लाहसँगको जमिनको लडाइँको क्रममा ५ जना इजरायली सैनिकको मृत्यु भयो।
२०२४: भारतमा देशमा यस दिन ८५ भन्दा बढी घरेलु र अन्तर्राष्ट्रिय विमानहरूलाई बमले उडाउने झूटा धम्कीहरू प्राप्त भए। यसका कारण धेरै विमानहरूको आपत्कालीन अवतरण (इमर्जेन्सी ल्यान्डिङ) गराउनुपऱ्यो र रुट डाइभर्ट गरियो।
२०२४: नाइजेरियाको तट नजिक इस्टविंड एभिएसनद्वारा सञ्चालित एक सिकोरस्की एस-७६ हेलिकप्टर दुर्घटनाग्रस्त हुँदा त्यसमा सवार सबै ८ जना (६ यात्रु र २ क्रू सदस्य) को मृत्यु भयो। हेलिकप्टरले पोर्ट हरकोर्ट मिलिट्री बेसबाट उडान भरेको थियो र यो एट्लान्टिक महासागरमा अवस्थित ‘नुइम्स एन्टन’ तेल रिग (एफपीएसओ) तर्फ जाँदै थियो। उडानको क्रममा यो बोनी फिनिमानजिक समुद्रमा दुर्घटनाग्रस्त भयो।
२०२४: क्यानडाको टोरंटोमा शोर बुलेभार्ड इस्ट र चेरी स्ट्रिट नजिक एक तीव्र गतिको टेस्ला कार दुर्घटनाग्रस्त भयो, जसमा चारै जनाको घटनास्थलमै मृत्यु भयो। मर्ने मानिसहरू मूल रूपमा भारत (गुजरातको गोधरा) का थिए, जसमा एक दाजुबहिनी पनि सामेल थिए।
२०२४: भारतमा बङ्गालको खाडीबाट उठेको गम्भीर चक्रवात आँधी ‘दाना’ को ओडिशा र पश्चिम बंगालको तटहरूसँग टकराउने प्रक्रिया यसै दिन राति सुरु भयो। यस आपदाका कारण २०० भन्दा बढी ट्रेनहरू र उडानहरू रद्द गर्नुपऱ्यो र सावधानीस्वरूप ओडिशा र बङ्गलाबाट करिब १० लाखभन्दा बढी मानिसहरूलाई सुरक्षित शिविरहरूमा पुर्याइयो।
२०२४: भारतको कुर्नूल (आन्ध्र प्रदेश) मा बेङ्गलोर-हैदराबाद मार्गमा एक निजी बस र मोटरसाइकलबीच भीषण टक्कर भयो। टक्करपछि इन्धन ट्याङ्क चुहिएर बसमा भीषण आगो लाग्यो, जसमा जलेर २० देखि २५ यात्रुहरूको मृत्यु भयो र अन्य धेरै गम्भीर घाइते भए।
२०२४: भारतमा जम्मू-कश्मीरको बारामुला जिल्लाको गुलमर्ग (बोटापाथरी क्षेत्र) मा आतङ्ककारीहरूले सेनाको एक वाहनमाथि घात लगाएर आक्रमण गरे। यस भीषण आक्रमणमा २ भारतीय सैनिक र २ पोर्टर (कुल ४ जना) सहिद भए, जबकि ३ अन्य सैनिक घाइते भए।
२०२५: भारी वर्षाका कारण श्रीलङ्काका धेरै भागहरूमा अचानक आएको बाढीको कारण ४ जनाको मृत्यु भयो।
२०२५: पाकिस्तानको उत्तर-पश्चिमी प्रान्त खैबर पख्तूनख्वाको हांगु सहरमा सडक किनारामा भएको शक्तिशाली आईईडी विस्फोटमा ३ जना प्रहरीकर्मीको मृत्यु भयो। तहरीक-ए-तालिबान पाकिस्तानका आतङ्ककारीहरूले प्रहरीको एक गाडी (प्रहरी मोबाइल) लाई लक्षित गरेर यो आईईडी विस्फोट गराएका थिए।
२०२५: पश्चिमी टर्कीको बोडरम (मुग्ला प्रान्त) नजिक एजियन सागरमा शरणार्थीहरूलाई बोकेर हिँडेको एउटा रबरको डुङ्गा डुब्यो, जसमा कम्तीमा १४ जनाको मृत्यु भयो। यस दुर्घटनाको सूचना एक बाँचेका अफगान नागरिकले टर्कीका तटरक्षक बल अधिकारीहरूलाई दिएका थिए।
२४ अक्टोबरमा जन्मेका दुनियाका प्रसिद्ध व्यक्तिहरू~
१६३२: एन्टोनी भान लिउवेनहॉक – नेदरल्याण्ड्सका प्रसिद्ध सूक्ष्मजीवविज्ञानी जसलाई ‘फादर अफ माइक्रोबायोलोजी’ भनिन्छ। उहाँले नै सबैभन्दा पहिले ब्याक्टेरिया र प्रोटोजोआको खोजी गर्नुभएको थियो।
१७७५: बहादुर शाह जफर (मूल नाम: अबू जफर सिराज-उद-दीन मुहम्मद बहादुर शाह) – भारतका अन्तिम मुगल बादशाह र १८५७ को स्वतन्त्रता सङ्ग्रामका प्रमुख नेता। उहाँ मुगल सम्राट अकबर शाह द्वितीय र लालबाई (जो एक हिन्दु राजपुत राजकुमारी थिइन्) का छोरा हुनुहुन्थ्यो।
१८८४: प्रेमनाथ डोगरा – जम्मू-कश्मीरका एक नेता थिए।
१९११: अशोक मेहता – भारतका प्रसिद्ध राजनीतिज्ञहरूमध्ये एक, समाजवादी नेता, सांसद तथा विचारक।
१९१४: क्याप्टेन डा. लक्ष्मी सहगल – महान् भारतीय स्वतन्त्रता सेनानी र नेताजी सुभाषचन्द्र बोसको ‘आजाद हिन्द फौज’ को महिला इकाई (झाँसी की रानी रेजिमेन्ट) की कमान्डर।
१९१५: जीवन – बलिउडका दिग्गज अभिनेता, जिन्हें चलचित्रमा ‘नारद मुनि’ र खलनायकको शानदार भूमिकाका लागि सम्झिइन्छ।
१९२१: आर. के. लक्ष्मण (रासीपुरम कृष्णस्वामी लक्ष्मण) – भारतका सबैभन्दा प्रसिद्ध र सम्मानित कार्टुनिस्ट। उहाँले आफ्ना प्रतिष्ठित कार्टून चरित्र “द कमन म्यान” (आम मानिस) का माध्यमबाट दशकौँसम्म दैनिक जीवन, राजनीति र समाजका समस्याहरूलाई अत्यन्तै अनौठो र व्यंग्यात्मक ढङ्गबाट उजागर गर्नुभयो।
१९३६: सञ्जीव चट्टोपाध्याय – बङ्ला भाषाका प्रसिद्ध उपन्यासकार र लघु कथाकार।
१९४०: डा. कृष्णास्वामी कस्तूरीरङ्गन – भारतका एक प्रसिद्ध अन्तरिक्ष वैज्ञानिक र विकिपिडियाका अनुसार भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संस्था (इसरो) का पूर्व प्रमुख थिए।
१९४७: केभिन क्लाइन – प्रसिद्ध अमेरिकी ओस्कर विजेता अभिनेता र निर्देशक।
१९६०: हिमानी शिवपुरी – बलिउड र टेलिभिजन जगत्की जानी-मानी अभिनेत्री।
१९७२: मल्लिका शेरावत – भारतीय चलचित्र अभिनेत्री।
१९७४: अनुराग ठाकुर – जानेमाने भारतीय राजनीतिज्ञ तथा भारतीय जनता पार्टीका नेताहरूमध्ये एक हुन्।
१९८०: कौशिकी चक्रवर्ती – भारतकी प्रसिद्ध शास्त्रीय गायिका।
१९८४: ऋद्धिमान साहा – भारतीय राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीका उत्कृष्ट विकेटकिपर र ब्याट्सम्यान।
१९८५: वेन रुनी – इङ्गल्याण्डका दिग्गज फुटबेलर र म्यानचेस्टर युनाइटेडका पूर्व कप्तान, जिन्हें सर्वकालीन महान् फरवर्डहरूमा गनिन्छ।
१९८६: ड्रेक – विश्वप्रसिद्ध क्यानाडाली र्यापर, गायक र सङ्गीतकार।
१९८९: प्युडाइपाई – प्रसिद्ध स्विडिस युट्युबर, जो दुनियाका सबैभन्दा ठूला कन्टेन्ट क्रिएटरहरूमध्ये एक हुन्।
१९९४: विदित गुजराती – भारतका प्रसिद्ध चेस ग्रान्डमास्टर।
२४ अक्टोबरमा भएका प्रमुख निधनहरू~
१५३७: रानी जेन सिमोर – इङ्गल्याण्डका राजा हेनरी अष्टमकी तेस्री पत्नी र इङ्गल्याण्डकी रानी।
१६०१: टायको ब्राहे – डेनमार्कका प्रसिद्ध खगोलशास्त्री जसले दुरबिनको आविष्कारभन्दा पहिले ब्रह्माण्डका धेरै महत्त्वपूर्ण सटीक तथ्याङ्क सङ्कलन गर्नुभएको थियो।
१७७५: बहादुर शाह जफर – मुगल साम्राज्यका अन्तिम बादशाह।
१९५४: रफिक अहमद किदवई – भारतका प्रसिद्ध स्वतन्त्रता सेनानी, राजनीतिज्ञ र देशका पहिलो सञ्चार मन्त्री।
१९७२: ज्याकी रोबिन्सन – मेजर लिग बेसबलमा खेल्ने पहिलो अफ्रिकी-अमेरिकी खेलाडी र रङ्गभेदको पर्खाल तोड्ने महान् एथलीट।
१९९१: इसमत चुगताई – उर्दू साहित्यकी जानी-मानी र अत्यन्तै प्रभावशाली भारतीय लेखिका र कवयित्री।
१९९१: जीन रोडेनबेरी – दुनियाको अत्यन्तै लोकप्रिय साइन्स-फिक्सन सिरिज ‘स्टार ट्रेक’ का अमेरिकी निर्माता र पटकथा लेखक।
१९९६: ग्लेडविन जेब – संयुक्त राष्ट्रका प्रथम महासचिवको निर्वाचनसम्म कार्यवाहक महासचिव थिए।
२०००: सीताराम केसरी – भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेसका पूर्व अध्यक्ष र वरिष्ठ राजनेता।
२००५: टी. एस. मिश्र – भारतीय राज्य आसामका भूतपूर्व राज्यपाल थिए।
२००५: रोसा पार्क्स – अमेरिकाकी प्रख्यात नागरिक अधिकार कार्यकर्ता, जिन्हें अमेरिकी इतिहास में “मदर अफ द फ्रीडम मूवमेंट” भनिन्छ।
२००६: प्रोफेसर धरमपाल – भारतका एक महान् गान्धीवादी, विचारक, इतिहासकार एवं दार्शनिक।
२०११: जोन मकार्थी – अमेरिकी कम्प्युटर वैज्ञानिक, जिन्हें दुनियामा “आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सका जनक” भनिन्छ।
२०१३: मन्ना डे – सुप्रसिद्ध भारतीय पार्श्व गायक र सङ्गीतकार। भारत सरकारले उनलाई सन् २००५ मा कलाको क्षेत्रमा पद्मभूषणबाट सम्मानित गर्यो।
२०१६: कृष्णकान्त – हिन्दी र गुजराती चलचित्रका जाने-माने अभिनेता तथा निर्देशक।
२०१७: गिरिजा देवी – पद्मविभूषणबाट सम्मानित प्रसिद्ध ठुमरी गायिका थिइन्।
२०२२: लेस्ली जोर्डन – प्रसिद्ध अमेरिकी अभिनेता र हाँस्य कलाकार।
२०२५: पियुष पाण्डे – भारतीय विज्ञापन जगत्का दिग्गज र ‘एड गुरु’ का नामले प्रख्यात पद्मश्री विजेता।
२४ अक्टोबरका महत्त्वपूर्ण अवसर एवं उत्सवहरू~
विश्व विकास सूचना दिवस: विकासका समस्याहरू र तिनीहरूलाई हल गर्नका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगको आवश्यकतामा ध्यान केन्द्रित गर्न यो दिन मनाइन्छ।
विश्व पोलियो दिवस: पोलियोको खोपको आविष्कार गर्ने डा. जोनस साल्कको जन्मजयन्ती (२४ अक्टोबर) को अवसरमा यो दिवस मनाइन्छ।
संयुक्त राष्ट्र दिवस: प्रत्येक वर्ष २४ अक्टोबरमा मनाइन्छ किनकि २४ अक्टोबर १९४५ मा संयुक्त राष्ट्रसंघको गठन भएको थियो।
About Author
