​नयाँ दिल्ली: इतिहासको पानामा २१ जुनको दिन विशेष महत्त्वको मानिन्छ। खगोलीय दृष्टिकोणले यो दिन उत्तरी गोलार्धमा वर्षकै सबैभन्दा लामो दिन (समर सोल्स्टिस) हुने गर्दछ। साथै, यही ऐतिहासिक तिथिलाई विश्वभर ‘अन्तर्राष्ट्रिय योग दिवस’ र ‘विश्व सङ्गीत दिवस’ का रूपमा पनि मनाइन्छ।
​देश र दुनियाँको इतिहासमा २१ जुनका दिन घटेका अन्य प्रमुख घटनाक्रमहरूको सिलसिलेवार विवरण यस प्रकार छ:
​ऐतिहासिक तथा राजनीतिक घटनाक्रम
​सन् १७५६ (ब्ल्याक होल त्रासदी): बंगालका नवाब सिराजुद्दौलाका सैनिकहरूले १४६ जना बेलायती (अङ्ग्रेज) नागरिकहरूलाई एउटा सानो कोठामा बन्दी बनाएका थिए, जसमध्ये निसास्सिएर १२३ जनाको मृत्यु भएको थियो।
​सन् १८६२ (कानुनी इतिहास): ज्ञानेन्द्र मोहन टैगोर ‘लिङ्कन्स इन’ बाट वकालतको डिग्री हासिल गर्ने पहिलो भारतीय नागरिक बने।
​सन् १८९८ (अमेरिकी कब्जा): स्पेनलाई पराजित गर्दै अमेरिकाले प्रशान्त महासागरीय टापु गुआममाथि आफ्नो नियन्त्रण कायम गर्‍यो।
​सन् १८९५ (किल नहरको उद्घाटन): जर्मन सम्राट् विल्हेम द्वितीयले उत्तरी सागर र बाल्टिक सागरलाई जोड्ने रणनीतिक महत्त्वको ‘कील नहर’ (कील कैनाल) को उद्घाटन गरे।
​सन् १९४५ (दोस्रो विश्वयुद्ध): दोस्रो विश्वयुद्धका क्रममा ओकिनावा टापुमा जापानी सेनाको प्रतिरोध पूर्ण रूपमा समाप्त भयो।
​सन् १९४८ (सत्ता हस्तान्तरण): भारतका अन्तिम बेलायती गभर्नर–जनरल लर्ड माउन्टबेटनले आफ्नो पदबाट राजीनामा दिई इङ्गल्यान्ड प्रस्थान गरे। सोही दिन चक्रवर्ती राजगोपालाचारीले भारतको अन्तिम तथा पहिलो भारतीय गभर्नर–जनरलका रूपमा शपथ लिए।
​सन् १९९१ (नयाँ सरकार): पी.भी. नरसिंह राव भारतको नवौँ प्रधानमन्त्रीका रूपमा नियुक्त भए।
​सन् १९९९ (कोसोवो सम्झौता): कोसोवो लिबरेसन आर्मी (केएलए) र कोसोवो शान्ति सैनिक बलबीच पूर्ण विसैन्यीकरण सम्झौता सम्पन्न भयो।
​सन् २००१ (पाकिस्तान): पाकिस्तानी राष्ट्रपति परवेज मुसर्रफले आतङ्कवाद विरोधी कानुनलाई ब्युँताए। मुसर्रफ राष्ट्रपति बनेकोमा अमेरिकाले असन्तुष्टि व्यक्त गरेको थियो।
​सन् २००२ (युरोपेली सङ्घ): स्पेनको सेभिलियामा युरोपेली सङ्घका १५ राष्ट्रप्रमुखहरूको महत्त्वपूर्ण बैठक सुरु भयो।
​सन् २००४ (चीन-भारत वार्ता): चीनले भारत र पाकिस्तानबीचको शान्ति वार्ताको औपचारिकतालाई समर्थन गर्ने घोषणा गर्‍यो।
​सन् २००५ (हङकङ): डोनाल्ड त्याङ हङकङको नयाँ प्रशासक (चिफ एक्जिक्युटिभ) का रूपमा नियुक्त भए।
​सन् २०१६ (प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी): भारत सरकारले रक्षा, नागरिक उड्डयन र फर्मास्युटिकल क्षेत्रमा १०० प्रतिशतसम्म प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (एफडीआई) भित्र्याउन पाउने ऐतिहासिक निर्णय गर्‍यो।
​सन् २०१६ (लामो सुरुङ मार्ग): भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र जम्मु–कश्मीरकी तत्कालीन मुख्यमन्त्री महबुबा मुफ्तीले कटरा–ऊधमपुर खण्डमा देशकै सबैभन्दा लामो रेल सुरुङ (टी-८०) को भिडियो कन्फरेन्समार्फत उद्घाटन गरे।
​सन् २०१७ (साउदी अरब): साउदी राजा सलमानले आफ्ना छोरा मोहम्मद बिन सलमानलाई नयाँ ‘क्राउन प्रिस’ (उत्तराधिकारी) घोषणा गरे।
​सन् २०१८ (ट्रम्पको कार्यकारी आदेश): अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मेक्सिको सीमामा आप्रवासी परिवारका बालबालिकालाई आमाबाबुबाट अलग गर्ने आफ्नो विवादित नीति रोक्ने कार्यकारी आदेशमा हस्ताक्षर गरे।
​सन् २०१८ (उत्तर कोरिया-चीन): उत्तर कोरियाली सर्वोच्च नेता किम जोङ–उनले बेइजिङ भ्रमण गरी चीनसँगको द्विपक्षीय सहयोगलाई सुदृढ बनाउने सहमति गरे।
​सन् २०२३ (पाकिस्तान): ९ मे मा भएको हिंसात्मक घटनालाई लिएर पाकिस्तानका पूर्वप्रधानमन्त्री इमरान खानविरुद्ध अदालतद्वारा गैर–जमानती वारेन्ट जारी भयो।
​सन् २०२५ (नोबेल शान्ति पुरस्कार): पाकिस्तान सरकारले औपचारिक रूपमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको नाम सन् २०२६ को नोबेल शान्ति पुरस्कारका लागि प्रस्ताव गर्‍यो।
​विज्ञान, प्रविधि र खेलकुद~
​सन् १९७५ (पहिलो विश्वकप): वेस्टइन्डिजले क्रिकेट इतिहासको पहिलो विश्वकपको उपाधि जित्यो।
​सन् २००३ (ह्यारी कटर): जेके रोलिङको चर्चित पुस्तक शृङ्खलाको पाँचौँ भाग ‘ह्यारी कटर एन्ड द अर्डर अफ द फिनिक्स’ सार्वजनिक भयो।
​सन् २००४ (निजी अन्तरिक्ष यान): ‘स्पेससिप वान’ अन्तरिक्षमा उडान भर्ने पहिलो निजी लगानीको अन्तरिक्ष यान बन्यो।
​सन् २००९ (साइनाको कीर्तिमान): भारतीय ब्याडमिन्टन स्टार साइना नेहवालले सुपर सिरिज ब्याडमिन्टन टूर्नामेन्टको उपाधि जितिन्। यो सफलता पाउने उनी पहिलो भारतीय महिला खेलाडी हुन्।
​सन् २०१६ (पीएसएलवी-सी३४ रेकर्ड): भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन (पीएसएलवी-सी34) ले पीएसएलभी–सी३४ मार्फत कार्टोस्याट–२ सहित एकैपटक २० वटा उपग्रहहरूलाई सफलतापूर्वक अन्तरिक्षको कक्षामा स्थापित गरेर कीर्तिमान रच्यो।
​सन् २०१७ (स्मार्ट ट्राफिक): भारतको इन्दौर सहर ट्राफिक नियन्त्रणका लागि ‘रोबोट’ प्रयोग गर्ने देशकै पहिलो सहर बन्यो।
​सन् २०२१ (ओलम्पिक इतिहास): न्युजिल्यान्डकी भारोत्तोलक लरेल हबर्ड ओलम्पिक खेलका लागि छनोट हुने पहिलो ‘ओपन ट्रान्सजेन्डर’ (पारलैङ्गिक) खेलाडी बनिन्।
​सन् २०२२ (दक्षिण कोरियाको सफलता): दक्षिण कोरियाले आफ्नो नरो स्पेस सेन्टरबाट पूर्ण रूपमा स्वदेशमै निर्मित रकेट ‘नूरी’ को सफल प्रक्षेपण गरी उपग्रहहरूलाई अन्तरिक्ष कक्षामा स्थापित गर्‍यो।
​सन् २०२३ (साफ च्याम्पियनसिप): बङ्गलोरको श्री कान्तिराभा रङ्गशालामा भएको साफ (एआईएफएफ) च्याम्पियनसिपमा कप्तान सुनील छेत्रीको उत्कृष्ट ह्याट्रिकको मद्दतले भारतीय फुटबल टोलीले पाकिस्तानलाई ४–० ले पराजित गर्‍यो।
​विश्वव्यापी विपद्, महामारी र द्वन्द्व~
​सन् १९९० (इरान भूकम्प): इरानमा गएको विनाशकारी भूकम्पमा परी करिब ५०,००० मानिसको ज्यान गयो।
​सन् २००८ (आँधी): फिलिपिन्समा विनाशकारी ‘फेन्सेन’ आँधीका कारण सयौँ मानिसको मृत्यु भयो।
​सन् २०१२ (डुङ्गा दुर्घटना): हिन्द महासागरमा मुख्य रूपमा अफगानिस्तान र पाकिस्तानका २०० भन्दा बढी शरणार्थी बोकेको काठको डुङ्गा इन्डोनेसिया र अस्ट्रेलियाको बीचमा दुर्घटना हुँदा ९० भन्दा बढी बेपत्ता वा मृत घोषित भए भने १०९ जनाको उद्धार गरियो।
​सन् २०१६ (कार बम विस्फोट): जोर्डन–सिरिया सीमा नजिकैको रुकबानस्थित सिरियाली शरणार्थी शिविरमा भएको कार बम विस्फोटमा ६ जना जोर्डनी सैनिकको मृत्यु भयो।
​सन् २०१७ (सांस्कृतिक विनाश): इराकको मोसुल सहरमा रहेको ऐतिहासिक ‘अल–नुरी मस्जिद’ र त्यसको प्रसिद्ध मिनारलाई आतङ्कवादी समूह इस्लामिक स्टेट (आईएस) ले ध्वस्त बनायो।
​सन् २०१७ (उबर विवाद): विवादको चपेटामा परेका प्रख्यात ट्याक्सी बुकिङ एप ‘उबर’ का सीईओ ट्रेभिस कलानिकले आफ्नो पदबाट राजीनामा दिए।
​सन् २०१९ (चमकी ज्वरो): भारतको बिहार (विशेष गरी मुजफ्फरपुर) मा ‘एक्युट इन्सेफलाइटिस सिन्ड्रोम’ (चमकी ज्वरो) को प्रकोपका कारण १०० भन्दा बढी बालबालिकाको मृत्यु भएपछि यसले राष्ट्रिय सङ्कटको रूप लियो।
​सन् २०२० (कोरोना महामारी र योग): कोभिड–१९ महामारीका कारण पहिलो पटक अन्तर्राष्ट्रिय योग दिवस सामूहिक रूपमा नमनाई डिजिटल प्लेटफर्म र घरघरमै बसेर मनाइयो।
​सन् २०२० (दुर्लभ सूर्यग्रहण): एसिया र अफ्रिकाका विभिन्न भूभागसहित भारत र चीनमा दुर्लभ ‘वलयाकार सूर्यग्रहण’ स्पष्ट रूपमा देखियो।
​सन् २०२० (डब्ल्यूएचओ रेकर्ड): विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्ल्यूएचओ) ले एकै दिन विश्वभर कीर्तिमानी १,८३,०२० जनामा कोरोना सङ्क्रमण पुष्टि गर्‍यो, जसमा अधिकांश बिरामी उत्तर र दक्षिण अमेरिकाका थिए।
​सन् २०२० (यमन गृहयुद्ध): यमनको गृहयुद्धका क्रममा ‘साउदर्न ट्रान्जिसनल काउन्सिल’ ले सोकोत्रा टापुमाथि कब्जा गर्‍यो, जसलाई राष्ट्रपति हादीले ‘पूर्ण सैनिक कू’ को सङ्ज्ञा दिए।
​सन् २०२२ (रुस-युक्रेन युद्ध): लुहान्स्क क्षेत्रमा रुसी सेनाले तोरशकीव्का लगायतका सहरहरू कब्जा गर्‍यो। खार्किभमा भएको रुसी बमबारीमा १५ सर्वसाधारणको मृत्यु भयो।
​सन् २०२२ (अफगानिस्तान भूकम्प): देशको पूर्वी क्षेत्रमा गएको ६.१ म्याग्निच्युडको शक्तिशाली भूकम्पमा परी १,००० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो भने हजारौँ बेघर भए।
​सन् २०२३ (जेल दंगा): होन्डुरसको ‘सेफास’ महिला कारागारमा दुई प्रतिद्वन्द्वी आपराधिक समूह (बैरियो १८ र एमएस-१३) बीच भएको खूनी झडपमा कम्तीमा ४६ महिला कैदीको मृत्यु भयो।
​सन् २०२४ (हज त्रासदी): साउदी अरबमा आयोजित पवित्र हज यात्राका क्रममा अत्यधिक गर्मी र ‘हिटवेभ’ (लु) का कारण १,३०१ जना तीर्थयात्रीहरूको मृत्यु भयो।
​सन् २०२५ (अपरेशन सिन्धु): इरान–इजरायल युद्धको चरम तनावका बीच भारत सरकारले ‘अपरेशन सिन्धु’ अन्तर्गत विशेष चार्टर्ड उडानमार्फत इरानबाट करिब १,००० भारतीय नागरिकहरूलाई सुरक्षित रूपमा स्वदेश फर्कायो।
​सन् २०२५ (सडक दुर्घटना): पश्चिम बंगालको पुरुलिया जिल्लास्थित राष्ट्रिय राजमार्गमा कार र ट्रेलर ट्रक ठोक्किँदा ९ जनाको दर्दनाक मृत्यु भयो।
​२१ जुनमा जन्मेका प्रमुख व्यक्तित्वहरु~
​सन् १८२६: लर्ड डफरिन (लर्ड रिपनपछि भारतका भाइसराय बनेका बेलायती अधिकारी)।
​सन् १९१२: विष्णु प्रभाकर (प्रसिद्ध हिन्दी साहित्यकार, नाटककार तथा कथाकार)।
​सन् १९२७: बी. जी. वर्गीज (रेमन म्यागासेसे पुरस्कारबाट सम्मानित वरिष्ठ पत्रकार)।
​सन् १९३२: निगार सुल्ताना (भारतीय चलचित्र जगत्की प्रख्यात अभिनेत्री)।
​सन् १९३३: मुद्राराक्षस (भारतका प्रसिद्ध लेखक, उपन्यासकार र व्यङ्ग्यकार)।
​सन् १९३८: टी. के. वी. देसिकाचार (चर्चित भारतीय योग गुरु)।
​सन् १९६७: यिङलक सिनावात्रा (थाइल्यान्डकी पहिलो महिला प्रधानमन्त्री)।
​सन् १९७०: सुकर्णो (इन्डोनेसियाका प्रथम राष्ट्रपति)।
​सन् १९७६: प्रताप सिम्हा (भारतीय जनता पार्टीका राजनीतिज्ञ तथा पत्रकार)।
​सन् १९७९: क्रिस प्र्याट (हलिउडका चर्चित अभिनेता)।
​सन् १९८२: प्रिन्स विलियम (बेलायती राजकुमार)।
​सन् १९८३: एडवर्ड स्नोडेन (अमेरिकी नागरिक अधिकारकर्मी तथा पूर्व खुफिया कन्ट्याक्टर)।
​सन् १९८४: नेल्सन दिलीपकुमार (तमिल सिनेमाका प्रसिद्ध निर्देशक तथा पटकथा लेखक)।
​सन् १९८५: लाना डेल रे (प्रख्यात अमेरिकी गायिका तथा सङ्गीतकार)।
​सन् २०१८: न्युजिल्यान्डकी प्रधानमन्त्री जैसिन्दा अर्डर्नले छोरीलाई जन्म दिइन्। बहालवाला पदमा रहँदा बच्चा जन्माउने उनी विश्व इतिहासकै दोस्रो निर्वाचित राष्ट्रप्रमुख बनिन्।
​२१ जुनमा निधन भएका प्रमुख व्यक्तिहरू~
​सन् १९०८: निकोलाई रिम्स्की–कोर्साकोभ (महान् रुसी सङ्गीतकार)।
​सन् १९४०: केशव बलिराम हेडगेवार (राष्ट्रिय स्वयंसेवक सङ्घ—आरएसएस का संस्थापक एवं स्वतन्त्रता सेनानी)।
​सन् २०२०: जीत सिंह नेगी (उत्तराखण्डका पहिलो गढवाली लोकगायक)।
​सन् २०२०: राजिन्दर गोयल (घरेलु क्रिकेटका दिग्गज भारतीय स्पिन बलर)।