१६ नोभेम्बर: देश-दुनियाको इतिहासमा आजको दिन

FB_IMG_1794772386196

​नयाँ दिल्ली: १६ नोभेम्बरको दिनले धेरै इतिहास समेटेको छ। यस दिन बितेका समयमा दर्ता भएका थुप्रै ऐतिहासिक घटनाहरू घटेका थिए।
देश-दुनियाको इतिहासमा १६ नोभेम्बरको मितिमा दर्ता भएका केही प्रमुख घटनाहरूको क्रमिक विवरण यसप्रकार छ~
​१७१३: छत्रपति शाहू महाराजद्वारा बालाजी विश्वनाथ भट्टलाई मराठा साम्राज्यको पेशवा (प्रधानमन्त्री) नियुक्त गरिएको थियो।
​१७७६: फोर्ट वाशिंगटन (अमेरिकी स्वतन्त्रता संग्राम) को युद्धको दौरान यस दिन लेफ्टिनेन्ट जेनेरल विलियम होभको नेतृत्वमा बेलायती र जर्मन (हेसियन) सेनाको संयुक्त फौजले म्यानहट्टनको उत्तर छेउमा अवस्थित यस किल्लामा कब्जा जमाएको थियो।
​१८२१: मेक्सिकोमा स्पेनिस शासनविरुद्धको स्वतन्त्रताको लडाइँ १६ सेप्टेम्बर १८१० मा पादरी मिगुएल हिडाल्गो वाई कोस्टिलाको नेतृत्वमा सुरु भएको थियो (जसलाई ‘ग्रिटो डे डोलोरेस’ पनि भनिन्छ)। लामो संघर्षपछि, २७ सेप्टेम्बर १८२१ मा मेक्सिकोले स्पेनबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गर्‍यो। यस दिन यसलाई आधिकारिक मान्यता प्रदान गरिएको थियो।
​१८४०: बेलायती सरकारले ‘रोयल चार्टर’ जारी गरी न्युजिल्यान्डलाई एक छुट्टै बेलायती क्राउन उपनिवेशको रूपमा स्थापित गर्ने आधिकारिक घोषणा गर्‍यो। यो कदमले न्युजिल्यान्डलाई अष्ट्रेलियाको न्यु साउथ वेल्सको प्रशासनिक नियन्त्रणबाट पूर्ण रूपमा मुक्त गर्‍यो।
​१८४९: प्रसिद्ध रूसी लेखक फ्योदोर दोस्तोभस्कीलाई सरकारविरोधी र क्रान्तिकारी गतिविधिमा संलग्न रहेको आरोपमा मृत्युदण्ड (गोली हानेर मार्ने सजाय) सुनाइएको थियो।
दोस्तोभस्की, पेत्राशेभ्स्की सर्कल नामक एक प्रगतिशील र बौद्धिक समूहका सदस्य थिए। यो समूह जार निकोलस प्रथमको निरंकुश सत्ताको आलोचना गर्थ्यो र प्रतिबन्धित साहित्य तथा सामाजिक सुधारहरूमाथि छलफल गर्थ्यो। जब २२ डिसेम्बर १८४९ मा उनलाई सेन्ट पिटर्सबर्गको सेम्योनोभ स्क्वायरमा फाइरिङ स्क्वाडको अगाडि उभ्याइयो, ठीक त्यसैबेला सैनिकहरूले गोली हान्नै लाग्दा जारको सन्देश आइपुग्यो कि उनको मृत्युदण्डको सजायलाई घटाइएको छ। यो वास्तवमा कैदीहरूलाई मानसिक पाठ सिकाउनका लागि जारद्वारा रचिएको एउटा नाटक थियो।
​१८६०: ‘एसएस ट्रुरो’ नामक जहाजमार्फत ३४२ भारतीय गिरमिटिया मजदुरहरूको पहिलो दल दक्षिण अफ्रीकाको पोर्ट नटाल (हालको डर्बान) पुगेको थियो। यो ऐतिहासिक घटना दक्षिण अफ्रीकामा भारतीय प्रवासीहरूको बसोबास र गिरमिटिया मजदुरी प्रथाको सुरुवातको प्रतीक मानिन्छ।
​१९०७: ओक्लाहोमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको ४६औँ राज्य बन्यो। अमेरिकी राष्ट्रपति थिओडोर रुजवेल्टले यस दिन राष्ट्रपति घोषणा ७८० मा हस्ताक्षर गरेर यसलाई राज्यको दर्जा दिए।
​१९१४: अमेरिकाका सबै १२ क्षेत्रीय फेडरल रिजर्भ बैंकहरूले औपचारिक रूपमा आफ्नो कामकाज सुरु गरेका थिए। राष्ट्रपति उड्रो विल्सनले २३ डिसेम्बर १९१३ मा फेडरल रिजर्भ ऐनमा हस्ताक्षर गरेका थिए, जसबाट यस केन्द्रीय बैंकिङ प्रणालीको जग बस्यो।
​१९१५: मात्र १९ वर्षको कलिलो उमेरमा गदर पार्टीका प्रमुख युवा क्रान्तिकारी करतार सिंह सराभालाई अंग्रेजहरूले लाहौर सेन्ट्रल जेलमा फाँसी दिए। उनी उच्च शिक्षाका लागि अमेरिका गएका थिए, जहाँ सान फ्रान्सिस्कोमा उनी गदर पार्टीसँग जोडिए र ‘गदर’ अखबारको गुरुमुखी संस्करणको जिम्मेवारी सम्हाले। उनीसँगै यस दिन विष्णु गणेश पिङ्गले र अन्य साथीहरूलाई पनि फाँसी दिइएको थियो।
​१९१६: प्रथम विश्वयुद्धको दौरान रूसको ला सातान्यास्थित एक गोला-बारुदको कारखानामा भयानक विस्फोट भयो, जसक्रममा लगभग १,००० जनाको मृत्यु भयो।
​१९३३: संयुक्त राज्य अमेरिका र सोभियत संघबीच आधिकारिक रूपमा कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापित भयो। यो ऐतिहासिक निर्णयसँगै सन् १९१७ को रूसी क्रान्तिदेखि चल्दै आएको १६ वर्षको कूटनीतिक गतिरोध समाप्त भयो। यो सम्झौता अमेरिकी राष्ट्रपति फ््रयाङ्कलिन डी. रुजवेल्ट र सोभियत विदेश मामिलाका कमिसार म्याक्सिम लिटभिनोभबीच भएको कुराकानीपछि पूरा भएको थियो।
​१९३८: स्विस रसायनशास्त्री डा. अल्बर्ट हफमानले पहिलो पटक लाइसर्जिक एसिड डाइथाइलमाइडको निर्माण गरेका थिए। उनले स्विट्जरल्याण्डको बासेल सहरस्थित औषधि कम्पनी सैंडोजको प्रयोगशालामा यस रसायनलाई संश्लेषण गरेका थिए।
​१९४५: संयुक्त राष्ट्र शैक्षिक, वैज्ञानिक तथा सांस्कृतिक संगठन (युनेस्को) को स्थापना गरिएको थियो। यसको उद्देश्य शिक्षा, विज्ञान, संस्कृति र सञ्चारको माध्यमबाट अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति र सहकार्यलाई प्रवर्द्धन गर्नु हो।
​१९६६: प्रेस काउन्सिल अफ इन्डिया (भारतीय प्रेस परिषद्) ले औपचारिक रूपमा आफ्नो कार्य गर्न सुरु गरेको थियो। यसको गठन ४ जुलाई १९६६ मा भएको थियो। यसको उद्देश्य भारतमा प्रेसको स्वतन्त्रताको रक्षा गर्नु र पत्रकारिताको उच्च नैतिक मापदण्डहरू कायम राख्नु हो।
​१९७३: नासाले केनेडी स्पेस सेन्टर, फ्लोरिडा (सटर्न आइबी रकेटको मार्फत) स्काईलैब ४ अन्तरिक्ष मिसन लञ्च गर्‍यो। यो मिसन ८४ दिन, १ घण्टा र १६ मिनेटसम्म चल्यो। यो त्यतिबेलाको सबैभन्दा लामो अमेरिकी अन्तरिक्ष उडान थियो। गेराल्ड पी. कार (कमान्डर), एडवर्ड गिब्सन (साइन्स पाइलट), र विलियम आर. पोग (पाइलट) यस मिसनका सदस्य थिए। अन्तरिक्ष यात्रीहरूले सूर्यको अवलोकन गर्दै धेरै घण्टा बिताए र अन्तरिक्षमा लामो समयसम्म बस्दाको मानव शरीरमा पर्ने प्रभावहरूको अध्ययन गरे।
​१९७७: भारतकी पूर्व तथा प्रथम महिला प्रधानमन्त्री इन्दिरा गान्धीले लोकसभामा आफ्नो अन्तिम भाषण दिइन्। यस समय देशमा जनता पार्टीको सरकार थियो र मोरारजी देसाई प्रधानमन्त्री थिए, जबकि इन्दिरा गान्धी प्रतिपक्षीको भूमिकामा थिइन्।
​१९८८: बेनजीर भुट्टो पाकिस्तानको (कुनै पनि मुस्लिम बाहुल्य देशकी) पहिलो महिला प्रधानमन्त्री बनिन्। उनी ‘पाकिस्तान पिपुल पार्टी’ की नेत्री थिइन्। उनले २ डिसेम्बर १९८८ मा प्रधानमन्त्रीको रूपमा आधिकारिक शपथ लिइन्।
​१९९५: भारतीय मूलका वासुदेव पाण्डेले क्यारिबियन देश त्रिनिडाड एवं टोबागोको प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ लिए। उनी त्रिनिडाड र टोबागोका पहिलो भारतीय मूलका (इन्डो-त्रिनिडाडियन) प्रधानमन्त्री थिए। अगस्ट १९६२ मा देशले स्वतन्त्रता प्राप्त गरेपछि यो पद सम्हाल्ने उनी पाँचौं व्यक्ति थिए।
​१९९७: चीनका प्रमुख लोकतन्त्र समर्थक नेता र मानव अधिकारकर्मी वेई जिङशेंगलाई लगभग १८ वर्षसम्म जेलमा बसेktanपछिरिहा गरिएको थियो। वेई जिङशेंग सन् १९७८ को ‘डमोक्रेटिक वाल’ (लोकतन्त्रको पर्खाल) आन्दोलनका प्रमुख अनुहार थिए। उनले ‘द फिफ्थ मोडर्नाइजेशन’ (पाँचौं आधुनिकत्रीकरण) नामक निबन्ध लेखेर चीनमा आर्थिक सुधारसँगै लोकतन्त्रको पनि माग गरेका थिए। यसका लागि सन् १९७९ मा उनलाई ‘प्रतिक्रान्तिकारी गतिविधि’ को आरोपमा १५ वर्षको जेल सजाय सुनाइयो। सेप्टेम्बर १९९३ मा उनलाई केही समयका लागि प्यारोलमा रिहा गरियो, तर लोकतन्त्रको समर्थनमा आवाज उठाएको कारण अप्रिल १९९४ मा उनलाई फेरि हिरासतमा लिइयो र १४ वर्षको नयाँ सजाय सुनाइयो। यसरी उनले विभिन्न जेलहरूमा कुल मिलाएर करिब १८ वर्ष बिताए। अन्तर्राष्ट्रिय मानव अधिकार संगठनहरू र अमेरिकी दबाबपछि चिनियाँ सरकारले उनलाई १६ नोभेम्बर १९९७ मा ‘मेडिकल प्यारोल’ (चिकित्सकीय आधार) मा रिहा गर्‍यो।
​२०००: रूसी सरकार (क्याबिनेट) ले आफ्नो ऐतिहासिक अन्तरिक्ष केन्द्र ‘मीर’ लाई कक्षबाट बाहिर निकालेर प्रशान्त महासागरमा नियन्त्रित रूपमा खसाल्ने (डुबाउने) आधिकारिक निर्णय गर्‍यो। सन् १९८६ मा लञ्च गरिएको मीर आफ्नो निर्धारित उमेरभन्दा धेरै समयसम्म काम गरिसकेको थियो। यसका उपकरणहरू पुराना भइसकेका थिए र जुनसुकै बेला यसको प्रणाली फेल हुने खतरा थियो। १३० टनभन्दा बढी तौल भएको यस विशाल संरचनालाई अन्तरिक्षमा त्यसै छाड्न सकिंदैनथ्यो। यदि यो अनियन्त्रित भएर पृथ्वीको वायुमण्डलमा प्रवेश गर्थ्यो भने, यसको भग्नावशेष बस्ती भएका क्षेत्रहरूमा खसेर ठूलो तबाही मच्चाउन सक्थ्यो। यो निर्णयपछि, डिसेम्बर २००० मा तत्कालीन रूसी प्रधानमन्त्री मिखाइल कास्यानोभले यस प्रक्रियालाई पूरा गर्ने आदेशमा हस्ताक्षर गरे। जनवरी २००१ मा इन्धनले भरिएको एक मानवरहित ‘प्रोग्रेस’ (एम१-५) मालवाहक यान मीरमा जोडियो, जसले इञ्जिन दागेर स्टेसनको उचाइ कम गर्‍यो। २३ मार्च २००१ मा मीरले पृथ्वीको वायुमण्डलमा पुनः प्रवेश गर्‍यो। घर्षणका कारण यसको अधिकांश हिस्सा जल्यो र बचेको भग्नावशेष सुरक्षित रूपमा दक्षिण प्रशान्त महासागर (फिजी नजिकको जनसङ्ख्या नभएको क्षेत्र) मा खसालियो। रूसी अन्तरिक्ष यात्री वालेरी पोल्याकोभले यही स्टेसनमा लगातार ४३७ दिन बिताएर अन्तरिक्षमा सबैभन्दा लामो समयसम्म बस्ने रेकर्ड बनाएका थिए।
​२००१: भारतले न्युयोर्कमा आयोजित अफगानिस्तानसम्बन्धी संयुक्त राष्ट्र संघको २१ देशहरूको समूहको एक महत्वपूर्ण बैठकमा भाग लियो। न्युयोर्कमा भएको यो बैठकमा अफगानिस्तानको बदलिँदो राजनीतिक र मानवीय अवस्थाबारे छलफल गरिएको थियो।
​२००२: पाकिस्तानका तत्कालीन सैन्य शासक जेनेरल परवेज मुशर्रफले पाँच वर्षको दोस्रो कार्यकालका लागि राष्ट्रपतित्वको शपथ लिए। इस्लामाबादस्थित राष्ट्रपति भवनमा पाकिस्तानको सर्वोच्च अदालतका प्रधानन्यायाधीश शेख रियाज अहमदले मुशर्रफलाई पद र गोपनीयताको शपथ खुवाए।
​२००६: पाकिस्तानले आणविक हतियार बोक्न सक्षम आफ्नो मध्यम दूरीको ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र (मिसाइल) हत्फ-५ (गौरी) को सफल परीक्षण गर्‍यो। यसको मारक क्षमता लगभग १,३०० देखि १,५०० किलोमिटरसम्म छ।
​२००७: चक्रवात ‘सिडर’ १५ नोभेम्बर २००७ को रात बंगलादेशको दक्षिण-पश्चिमी तटसँग ठोक्किएको थियो र १६ नोभेम्बरसम्म देशैभरि भारी तबाही मच्चायो। आँधीको प्रभावले तटीय क्षेत्रहरूमा ५ देखि ६ मिटर (लगभग १६ देखि २० फिट) अग्ला सामुद्रिक छालहरू उठे। यी छालहरूले तटीय बाँधहरू भत्काइदिए र तल्लो बस्तीहरूमा भीषण बाढी ल्याए। यस विपद्मा ३,४०० भन्दा बढी मानिसहरूको मृत्यु भयो र ५५,००० भन्दा बढी मानिस घाइते भए। लगभग ८९ लाख मानिस प्रत्यक्ष रूपमा यस आँधीबाट प्रभावित भए र लाखौं परिवार घरबारविहीन बने। विश्व बैंक र बंगलादेश सरकारको संयुक्त आकलनअनुसार, यस आँधीबाट लगभग १.७ देखि २.३ अर्ब अमेरिकी डलरको कुल आर्थिक क्षति भयो।
​२००८: भारतको पहिलो चन्द्र मिसन ‘चन्द्रयान-१’ मा रहेको लुनार लेजर रेन्जिङ प्रयोग उपकरणले सफलतापूर्वक आफ्नो कार्य सुरु गर्‍यो। लुनार लेजर रेन्जिङ उपकरणले पृथ्वी र चन्द्रमाको सतहबीचको दूरीलाई लेजर पल्सहरूको माध्यमबाट सटीक रूपमा नाप्ने काम गर्छ। चन्द्रयान-१ ले लगभग अगस्ट २००९ सम्म आफ्नो सञ्चालन जारी राखेको थियो।
​२००९: उत्तरी इराकको किर्कुक सहरको भीडभाडयुक्त बजारमा कार बम विस्फोट भयो, जसमा ६ जनाको ज्यान गयो र धेरैजना घाइते भए। यसै दिन बग्दाडको मन्सुर जिल्लामा एक सैन्य चौकी नजिकै भएको बम विस्फोटमा दुई सैनिक मारिए, जबकि सहरको बाहिरी इलाकामा बन्दुकधारीहरूले १२ जनाको गोली हानेर हत्या गरे।
​२००९: गुजरातका तत्कालीन मुख्यमन्त्री नरेन्द्र मोदीले अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा २० वर्ष पूरा गरेको अवसरमा सचिन तेन्दुलकरलाई सम्मानित गरेका थिए।
​२००९: म्यान्मारको इ्रावादि डेल्टा क्षेत्रमा एक यात्री डुङ्गा (फेरी) र तेल बोकेको एक ठूलो जहाजबीच भीषण ठोक्कर भयो। यस दुर्घटनामा कम्तीमा ८ जनाको मृत्यु भयो र थुप्रै यात्रीहरू बेपत्ता भए।
​२०१०: पाकिस्तानको उत्तरी वजिरिस्तान इलाकामा भएको एक अमेरिकी ड्रोन आक्रमणमा कम्तीमा २० जनाको मृत्यु भयो। यस आक्रमणमा एउटै घरमा क्षेप्यास्त्र खस्दा १६ जनाको ज्यान गयो, जसमा महिला र बालबालिका पनि सामेल थिए।
​२०१३: सचिन तेन्दुलकरले अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटबाट सन्न्यास लिएलगत्तै भारत सरकारले उनलाई देशको सर्वोच्च नागरिक सम्मान ‘भारत रत्न’ बाट सम्मानित गर्ने आधिकारिक घोषणा गर्‍यो। ४० वर्षको उमेरमा यो सम्मान प्राप्त गर्ने उनी सबैभन्दा कम उमेरका व्यक्ति र सर्वप्रथम खेलाडी हुन्। उनलाई यो सम्मान ४ फेब्रुअरी २०१४ मा राष्ट्रपति भवनमा राष्ट्रपति प्रणब मुखर्जीद्वारा प्रदान गरिएको थियो। उल्लेखनीय छ कि यसअघि यो सम्मान खेलको क्षेत्रमा दिइँदैनथ्यो। सचिनलाई यो सम्मान दिनका लागि पहिल्यै नियमहरूमा परिवर्तन गरिएको थियो।
​२०१४: उत्तरी सिरियाको रणनीतिक सहर कोबानी (ऐन अल-अरब) मा सिरियाली कुर्दिश लडाकुहरू र इस्लामिक स्टेटका आतंकवादीहरूबीच भीषण जमिन लडाइँ भयो। कुर्दिश लडाकुहरूले प्रत्याक्रमण गर्दै आईएसआईएसको कब्जाबाट ६ वटा प्रमुख भवनहरू खोस्रिए र भारी मात्रामा हतियार तथा गोला-बारुद जफत गरे। यसै दिन आईएसआईएसले अमेरिकी सहायताकर्मी पिएटर क्यासिग र १५ सिरियाली सैनिकहरूको हत्याको भिडियो पनि सार्वजनिक गर्‍यो।
​२०१८: इरानको सामाजिक सुरक्षा संगठनका प्रमुख मोहम्मद तगी नुरबख्श र उनका संसदीय डिप्टी अब्दोलरहमान ताजेद्दीनको एक सडक दुर्घटनामा मृत्यु भयो।
​२०१८: भीषण चक्रवात आँधी ‘गाजा’ ले तमिलनाडु र पुडुचेरीको तटहरू (नागपट्टिनम र वेदारण्यमबीच) मा दस्तक दियो। लगभग १२० किमी/घन्टाको गतिमा चलेको तीव्र हावा र मुसलधारे वर्षाका कारण यस दिन कम्तीमा ११ जनाको मृत्यु भयो। हजारौं रुख र बिजुलीका खम्बा उखेलिए र ८०,००० भन्दा बढी मानिसहरूलाई सुरक्षित स्थानहरूमा पुर्‍याउनु परेको थियो।
​२०१८: दक्षिणी जिम्बाब्वेको ग्वाण्डा जिल्लामा एक यात्री बसमा ग्यास सिलिन्डर विस्फोट हुँदा भयानक आगो लाग्यो। यस मर्मस्पर्शी दुर्घटनामा ४२ भन्दा बढी मानिसहरूको जलेर मृत्यु भयो र अन्य थुप्रै गम्भीर रूपमा घाइते भए।
​२०१९: डेमोक्रेटिक रिपब्लिक अफ कङ्गोको पूर्वी हिस्सा (उत्तर किभु प्रान्तको बेनी क्षेत्र) मा अवस्थित मबाउ बस्ती र आसपासका क्षेत्रहरूमा शङ्कास्पद विद्रोहीहरूले भीषण आक्रमण गरे। यो आक्रमणमा १८ भन्दा बढी सर्वसाधारण नागरिक मारिए। यो आक्रमणको पछाडि युगान्डा मूलको सशस्त्र विद्रोही संगठन ‘एलाइड डेमोक्रेटिक फोर्सेस’ को हात रहेको अनुमान गरिएको थियो।
​२०१९: उत्तरी सिरियाको अल-बाब सहरमा एक बस टर्मिनल नजिकै भएको कार बम विस्फोटमा कम्तीमा १८ जनाको मृत्यु भयो र दर्जनौं मानिस घाइते भए।
​२०१९: बिहारको मोतिहारी जिल्लामा एक मिड-डे मील भान्साभित्र बोइलर पड्किँदा ४ जनाको मृत्यु भयो र अन्य थुप्रै घाइते भए।
​२०२०: भारतमा यस दिन कोरोनाका कुल संक्रमितको संख्या ८८.४५ लाख नाघेको थियो।
​२०२०: प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले भिडियो कन्फференसिङका माध्यमबाट राजस्थानको पालीमा जैनाचार्य श्री विजय वल्लभ सुरिश्वर जी महाराजको १५१औं जयन्तीको अवसरमा ‘स्टॅच्यू अफ पिस’ (शान्तिको प्रतिमा) को अनावरण गरे।
​२०२०: अमेरिकी औषधि कम्पनी मोर्डनाले प्रारम्भिक डेटा सार्वजनिक गर्दै दाबी गर्‍यो कि यसको कोरोनाविरुद्धको भ्याक्सिन संक्रमण रोक्न ९४.५% प्रभावकारी छ।
​२०२०: हिंस्रक विरोध प्रदर्शन र राजनीतिक उथलपुथलका बीच यस दिन पेरुको कांग्रेसले फ्रान्सिस्को सागस्तीलाई देशको नयाँ अन्तरिम राष्ट्रपति चुन्यो। एक साताभित्र पेरुमा यो तेस्रो राष्ट्रपतिको नियुक्ति थियो।
​२०२०: जनता दल (युनाइटेड) का अध्यक्ष नितिश कुमारले पटनाको राजभवनमा सातौं पटक बिहारको मुख्यमन्त्री पदको शपथ लिए।
​२०२१: युगान्डाको राजधानी कम्पालामा संसद्को प्रवेशद्वार र एक प्रहरी चौकी नजिकै तीन आत्मघाती आक्रमणकारीले आफैलाई उडाए। यो आक्रमणमा कम्तीमा ३ जनाको मृत्यु भयो र ३३ जना घाइते भए, जसको जिम्मेवारी इस्लामिक स्टेटले लियो।
​२०२१: नाइजरको बाकोराट गाउँमा बन्दुकधारीहरूले एक आत्मरक्षा मिलिसियाको शिविरमा आक्रमण गरे, जसमा २५ जनाको ज्यान गयो।
​२०२१: प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले उत्तर प्रदेशको सुल्तानपुरमा ३४० किलोमिटर लामो पूर्वाञ्चल एक्सप्रेसवेको उद्घाटन गरे र वायुसेनाको सी-१३०जे सुपर हर्कुलस विमानबाट एक्सप्रेसवेको हवाई पट्टीमा ल्यान्डिङ गरे।
​२०२१: आर्मेनिया र अजरबैजान सीमामा दुवै देशका सेनाबीच भएको भारी सीमा झडपमा १५ आर्मेनियाली सैनिक मारिए र १२ जनालाई बन्दी बनाइयो। पछि रूसको मध्यस्थतामा साँझ ७ बजे युद्धविराममा सहमति भयो।
​२०२२: भारतमा कोरोना कालमा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले घरेलु र अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूमा मास्क लगाउने अनिवार्यतालाई समाप्त गर्‍यो।
​२०२२: इन्डोनेसियाको बालीमा १७औँ जी-२० शिखर सम्मेलनको समापन भयो, र इन्डोनेसियाका राष्ट्रपति जोको विडोडोले आधिकारिक रूपमा जी-२० को अध्यक्षता प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीलाई हस्तान्तरण गरे। यो हस्तान्तरणपछि भारतको एक वर्षीय जी-२० अध्यक्षता १ डिसेम्बर २०२२ देखि ३० नोभेम्बर २०२३ सम्म चल्यो। भारतले आफ्नो अध्यक्षताको दौरान “वसुधैव कुटुम्बकम् — एक पृथ्वी, एक परिवार, एक भविष्य” को नारा तय गरेको थियो।
​२०२३: चीनको शांक्सी प्रान्तको लुलियांग सहरमा एक कोइला कम्पनीको कार्यालयको भवनमा आगलागी हुँदा २६ जनाको मृत्यु भयो र ६३ भन्दा बढी मानिस घाइते भए।
​२०२३: उत्तर प्रदेशको इटावा जिल्लामा दिल्ली-सहरसा वैशाली सुपरफास्ट एक्सप्रेसको एक कोचमा आगलागी भयो। यसभन्दा केही घण्टा अघि मात्रै नयाँदिल्ली-दरभंगा हमसफर एक्सप्रेसमा पनि आगलागी भएको थियो। यी घटनाहरूमा २१ जना घाइते भए।
​२०२३: इन्डोनेसियाको पूर्वी जाभाको पासुरुआनमा वायुसेनाका दुई हल्का लडाकु विमान (सुपर टुकानो) दुर्घटनाग्रस्त भए। यस दुर्घटनामा वायुसेनाका ४ जना जवानको मृत्यु भयो।
​२०२४: पूर्वी अफ्रीकी देश तान्जानियाको दार एस सलाममा एक बहुमजिल्ला भवन भत्किँदा कम्तीमा १३ जनाको ज्यान गयो। भग्नावशेषबाट करिब ८० जनालाई सकुशल बाहिर निकालियो।
​२०२५: जोधपुर-जैसलमेर राष्ट्रिय राजमार्गमा बालेसर थाना क्षेत्रमा एउटा तीब्र गतिको ट्रक र श्रद्धालुहरूले भरिएको टेम्पोबीच भीषण ठक्कर भयो। यो दुर्घटनामा रामदेवरा जाँदै गरेका गुजरातका ५ जना श्रद्धालुको मृत्यु भयो र महिला तथा बालबालिकासहित १४ जना अन्य गम्भीर रूपमा घाइते भए।
​२०२५: दक्षिण अमेरिकी देश इक्वेडरको मध्य भाग (सिमियाटुग, बोलिभर प्रान्त) मा एक अन्तर-प्रान्तीय बस दुर्घटनाग्रस्त भयो, जसमा कम्तीमा १२ जनाको मृत्यु भयो र १० भन्दा बढी मानिस घाइते भए।
​१६ नोभेम्बरमा जन्मिएका प्रमुख हस्तीहरू~
​१८३६: डेविड कलाकौआ – हवाई टापुका अन्तिम शासन गर्ने राजा। उनी हवाईको पारम्परिक संस्कृति र संगीतलाई पुनर्जीवित गर्नका लागि चिनिन्छन्।
​१८४६: अकबर इलाहाबादी – उर्दू भाषाका एक अत्यन्त प्रसिद्ध शायर र व्यङ्ग्यकार। उनी आफ्नो हास्य र व्यङ्ग्यात्मक शायरीका लागि आज पनि चिनिन्छन्।
​१८८०: अल्फ्रेड नोयस – बेलायती लेखक, कवि र नाटककार।
​१८८८: हेनरी बोस्को – फ्रान्सका एक प्रतिष्ठित उपन्यासकार र कवि। बालबालिका तथा युवाहरूका लागि लेखिएका उनका कथाहरू फ्रान्सेली साहित्यमा निकै लोकप्रिय छन्।
​१८९७: चौधरी रहमत अली – पाकिस्तानको माग गर्ने सबैभन्दा पहिला समर्थकहरूमध्ये एक थिए।
​१९०७: शम्भू महाराज – भारतीय शास्त्रीय नृत्य शैली कथकका एक महान गुरु र नर्तक।
​१९०८: बी. एन. रेड्डी (बोम्मीरेड्डी नरसिम्हा रेड्डी) – भारतीय चलचित्र निर्देशक र दादा साहब फाल्के पुरस्कार विजेता।
​१९१६: एम. एन. श्रीनिवास – प्रसिद्ध भारतीय समाजशास्त्री र मानवशास्त्री।
​१९१७: चित्रगुप्त – हिन्दी र भोजपुरी सिनेमाका प्रसिद्ध संगीतकार।
​१९२०: आर्ट सानसेम – अमेरिकी कार्टुनिस्ट।
​१९२२: जोसे सरामैगो – पोर्चुगलका प्रसिद्ध लेखक, नाटककार र पत्रकार। उनलाई साहित्यको क्षेत्रमा पुर्‍याएको योगदानका लागि सन् १९९८ मा नोबेल पुरस्कारबाट सम्मानित गरिएको थियो।
​१९२७: डा. श्रीराम लागू – भारतीय सिनेमा र रंगमञ्चका दिग्गज कलाकार।
​१९३०: मिहिर सेन – भारतका एक महान लामो दूरीका पौडीबाज र वकिल। उनी इङ्लिस च्यानल पौडिएर पार गर्ने पहिलो भारतीय र एसियाली थिए।
​१९३१: आर. रामचन्द्र राव – भारतीय क्रिकेट अम्पायर।
​१९३६: रामोजी राव – प्रसिद्ध मिडिया उद्यमी, चलचित्र निर्माता र रामोजी फिल्म सिटीका संस्थापक।
​१९४३: डा. केतयुन अर्देशिर दिनशा – भारतकी एक प्रसिद्ध विकिरण क्यान्सर विशेषज्ञ। उनले भारतमा आधुनिक क्यान्सर चिकित्सा र विकिरण थेरापीको विकासमा अत्यन्त महत्वपूर्ण भूमिका निभाएकी थिइन्।
​१९५२: शिगेरु मियामोतो – जापानका विश्व प्रसिद्ध भिडियो गेम डिजाइनर र निन्टेन्डोका क्रिएटिभ फेलो। उनले “मारियो”, “डोंकी कोंग” र “द लिजेण्ड अफ जेल्डा” जस्ता ऐतिहासिक गेमहरू बनाएका छन्।
​१९६३: मीनाक्षी शेषाद्रि – हिन्दी सिनेमाकी प्रसिद्ध अभिनेत्री र नृत्याङ्गना।
​१९६७: लिसा बोनेट – चर्चित अमेरिकी अभिनेत्री। उनले लोकप्रिय टेलिभिजन सिरिज ‘द कोस्बी शो’ मा डेनिस हक्सटेबलको चरित्रबाट ठूलो पहिचान पाइन।
​१९७३: पुलेला गोपीचन्द – भारतका प्रसिद्ध ब्याडमिन्टन खेलाडी र भारतीय ब्याडमिन्टन टोलीका मुख्य राष्ट्रिय कोच। उनी अल इङ्गल्याण्ड ओपन ब्याडमिन्टन च्याम्पियनसिप जित्ने दोस्रो भारतीय हुन्।
​१९८५: आदित्य रोय कपुर – बलिउड अभिनेता।
​१६ नोभेम्बरमा भएका प्रमुख निधन~
​१२४०: इब्न अल-अरबी – एक प्रसिद्ध अन्दलुसी अरब दार्शनिक, सुफी रहस्यवादी र कवि थिए।
​१२७२: किङ्ग हेनरी तृतीय – उनी इंग्ल्याण्डका सम्राट थिए, जसले १२१६ देखि आफ्नो मृत्युसम्म शासन गरे।
​१६३०: जोहानेस केप्लर – एक महान जर्मन खगोलशास्त्री र गणितज्ञ थिए, जसलाई ग्रहहरूको गतिसम्बन्धी नियमहरूको खोजीका लागि चिनिन्छ।
​१८५७: वीरांगना ऊदा देवी – उनी १८५७ को प्रथम भारतीय स्वतन्त्रता संग्रामकी एक महान दलित वीरांगना थिइन्। उनले १६ नोभेम्बर १८५७ मा लखनऊको सिकन्दर बागमा बेलायती सैनिकहरूसँग मुकाबिला गर्दै वीरगति प्राप्त गरेकी थिइन्।
​१८८५: लुई रिएल – एक क्यानाडाली राजनीतिज्ञ र म्यानिटोबा प्रान्तका संस्थापक थिए।
​१९१५: करतार सिंह सराभा – गदर पार्टीका सबैभन्दा युवा र प्रमुख क्रान्तिकारीहरूमध्ये एक थिए। अंग्रेज शासनले १६ नोभेम्बर १९१५ मा लाहौर सेन्ट्रल जेलमा मात्र १९ वर्षको उमेरमा उनलाई फाँसी दिएको थियो।
​१९१५: विष्णु गणेश पिङ्गले – महाराष्ट्रका एक प्रसिद्ध क्रान्तिकारी र गदर पार्टीका सक्रिय सदस्य। प्रथम लाहौर षड्यन्त्र केसमा उनलाई पनि १६ नोभेम्बर १९१५ मा करतार सिंह सराभासँगै फाँसी दिइएको थियो।
​१९६०: क्लार्क गेबल – उनी “हलिउडका बादशाह” को रूपमा मशहूर एक दिग्गज अमेरिकी अभिनेता थिए।
​१९६७: रोशन लाल नागरथ – हिन्दी सिनेमाका यस दिग्गज संगीत निर्देशकले ‘बरसात की रात’ र ‘ताजमहल’ जस्ता चलचित्रहरूमा यादगार संगीत दिएका थिए।
​१९७३: एलन वाट्स – प्रसिद्ध बेलायती दार्शनिक र लेखक थिए, जसले पाश्चत्य दुनियाँमा पूर्वीय दर्शनलाई लोकप्रिय बनाए।
​१९८०: जयन – मलयालम सिनेमाका एक अत्यन्त लोकप्रिय अभिनेता।
​१९८५: गुलशन नंदा – हिन्दीका यस अत्यन्त लोकप्रिय उपन्यासकारका कथाहरूमा ‘कटी पतंग’ र ‘आराधना’ जस्ता थुप्रै सुपरहिट चलचित्रहरू बनेका छन्।
​२००६: मिल्टन फ्रीडम्यान – नोबेल पुरस्कार विजेता एक प्रसिद्ध अमेरिकी अर्थशास्त्री थिए।
​२००९: जयवीर अग्रवाल – भारतीय नेत्र चिकित्साको क्षेत्रमा आफ्नो महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउने व्यक्तित्व।
​२०१६: मेल्विन आर. लेयर्ड – अमेरिकी राजनीतिज्ञ थिए, जसले अमेरिकाको रक्षा सचिवको रूपमा कार्य गरेका थिए।
​२०२३: ए. एस. ब्याट – बुकर पुरस्कार विजेता एक प्रसिद्ध अंग्रेजी उपन्यासकार र कवयित्री थिइन्।
​१६ नोभेम्बरका महत्वपूर्ण अवसर तथा उत्सवहरू~
​अन्तर्राष्ट्रिय सहिष्णुता दिवस: संयुक्त राष्ट्र संघद्वारा हरेक वर्ष १६ नोभेम्बरका दिन संस्कृति र मानिसहरूबीच आपसी समझदारीलाई प्रवर्द्धन गर्न यो दिवस मनाइन्छ।
​युनेस्को स्थापना दिवस: १६ नोभेम्बर १९४५ मा शिक्षा, विज्ञान र संस्कृतिको मार्फत दुनियाँमा शान्ति स्थापना गर्ने उद्देश्यले युनेस्कोको गठन गरिएको थियो।
​राष्ट्रियस प्रेस दिवस (भारत): भारतमा स्वतन्त्र र जिम्मेवार प्रेसको सम्मानमा हरेक साल १६ नोभेम्बरमा राष्ट्रिय प्रेस दिवस मनाइन्छ, किनकि यसै दिन सन् १९६६ मा ‘प्रेस काउन्सिल अफ इन्डिया’ को स्थापना भएको थियो।

About Author

Advertisement