​१४ नोभेम्बर: देश-दुनियाको इतिहासमा आजको दिन

IMG_74c74be1-4de6-41d3-94b3-2e0cb6e025c9

​नयाँ दिल्ली: इतिहासमा १४ नोभेम्बरको मिति स्वतन्त्र भारतका प्रथम प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरूको जन्मजयन्तीका रूपमा दर्ज छ। यो दिनलाई ‘बाल दिवस’ का रूपमा मनाइन्छ। उत्तर प्रदेशको इलाहाबादमा १४ नोभेम्बर १८८९ मा जन्मिनुभएका जवाहरलाल नेहरूलाई बालबालिकासँग विशेष लगाव थियो र बालबालिकाले उहाँलाई ‘‘चाचा नेहरू’’ भनेर पुकार्थे। भारतमा १९६४ भन्दा अगाडि सम्म बाल दिवस २० नोभेम्बरमा मनाइन्थ्यो, तर जवाहरलाल नेहरूको निधनपश्चात् उहाँको जन्मजयन्ती (१४ नोभेम्बर) लाई ‘बाल दिवस’ का रूपमा मनाउने निर्णय गरियो। धेरै देशहरूमा एक जुनमा बाल दिवसका रूपमा मनाइन्छ। केही देशले संयुक्त राष्ट्रसंघको घोषणा अनुरूप २० नोभेम्बरमा बाल दिवस मनाउँछन्। २०२३ मा १४ नोभेम्बरका दिन भारतकी प्रसिद्ध ‘स्काइ डाइभर’ शीतल महाजनले सगरमाथा (माउन्ट एभरेस्ट) को सामने २१,५०० फिटको उचाइबाट हेलिकप्टरमार्फत फड्को मार्ने दुनियाँकी पहिलो महिला बनेर नयाँ उपलब्धि हासिल गरिन्। भारतको चौथो सर्वोच्च नागरिक पुरस्कार पद्मश्रीबाट सम्मानित र थुप्रै ‘स्काइ डाइभिङ’ कीर्तिमानकी धनी ४१ वर्षीया महाजनले दुनियाँको सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको सामने छलाङ मारिन्।
​इतिहासमा १४ नोभेम्बरको मितिमा दर्ज अन्य प्रमुख घटनाहरूको सिलसिलेवार विवरण यसप्रकार छ~
​१६८१: इस्ट इन्डिया कम्पनीले बंगाललाई मद्रास (फोर्ट सेन्ट जर्ज) को प्रशासनिक नियन्त्रणबाट अलग गरी एक स्वतन्त्र एजेन्सी र प्रेसिडेन्सी बनाउने घोषणा गरेको थियो। व्यापार तीव्र गतिमा बढेका कारण र स्थानीय चुनौतीहरूको सामना गर्न कम्पनीका निर्देशकहरूले बंगाललाई स्वायत्तता प्रदान गर्ने निर्णय लिएका थिए। विलियम हेजेसलाई यस नयाँ बंगाल एजेन्सीका पहिलो मुख्य एजेन्ट र गभर्नर नियुक्त गरियो। उहाँ जुलाई १६८२ मा बंगाल पुग्नुभयो र हुगलीमा कम्पनीको प्रशासनको कमान सम्हाल्नुभयो।
​१९२२ – ब्रिटिस ब्रोडकास्टिङ कर्पोरेसन (वर्तमानमा ब्रिटिस ब्रोडकास्टिङ कर्पोरेसन- बीबीसी)ले लन्डनको स्ट्रान्डस्थित मार्कोनी हाउसको २एलओ स्टुडियोबाट बेलायतमा आफ्नो पहिलो दैनिक रेडियो प्रसारण सेवाको सुरुवात गरेको थियो। यसको स्थापना १८ अक्टोबर १९२२ मा भएको थियो। १४ नोभेम्बर १९२२ मा बेलुका ६ बजे पहिलो समाचार बुलेटिन र कार्यक्रम प्रसारित गरिएको थियो। यो पहिलो प्रसारण कार्यक्रम निर्देशक आर्थर बरोज (जसलाई ‘अंकल आर्थर’ पनि भनिन्छ) द्वारा वाचन गरिएको थियो।
​१९६९: अमेरिकी अन्तरिक्ष निकाय नासाले फ्लोरिडाको केनेडी अन्तरिक्ष केन्द्रबाट अपोलो-१२ अन्तरिक्षयानलाई चन्द्रमाका लागि प्रक्षेपण गरेको थियो। यो चन्द्रमामा अवतरण गर्ने दोस्रो मानवयुक्त मिसन थियो। अन्तरिक्ष यात्रीहरू ​कमान्डर चार्ल्स “पीट” कोनराड, चन्द्र मोडल पाइलट एलन एल. बीन र कमान्ड माडुल पाइलट रिचर्ड गोर्डनले चन्द्रमाको सतहमा लगभग एक दिन र सात घण्टा बिताएका थिए।
​१९७३: बेलायती महारानी एलिजाबेथ द्वितीयाकी एक्ली छोरी राजकुमारी ऐनले ब्रिटिस सेनाका अधिकारी र साधारण नागरिक क्याप्टेन मार्क फिलिप्ससँग विवाह गर्नुभएको थियो। यसअघि शताब्दीौंसम्म ब्रिटिस राजतन्त्रका सदस्यहरूले अन्य राजपरिवार वा कुलीन वर्गमा मात्र विवाह गर्थे। मार्क फिलिप्ससँग कुनै राजनैतिक वा कुलीन उपाधि थिएन। विवाहको समयमा महारानीको तर्फबाट प्रदान गरिने शाही उपाधि उहाँले स्वीकार गर्नुभएन, जसको कारण उहाँका छोराछोरीहरू (पिटर्स र जारा फिलिप्स) लाई पनि जन्मसिद्ध कुनै शाही उपाधि प्राप्त भएन।
​१९९१: अमेरिका र बेलायतले २१ डिसेम्बर १९८८ मा लन्डनबाट न्युयोर्क जाइरहेको प्यान एम फ्लाइट १०३ (लोकर्बी बम विस्फोट – कुल २७० जनाको मृत्यु भएको थियो) का लागि लिबियाका दुई गुप्तचर अधिकारीहरूविरुद्ध औपचारिक रूपमा आरोप लगाएका थिए र उनीहरूलाई अमेरिकाको जिम्मा लगाउन माग गरेका थिए।
​१९९९: संयुक्त राष्ट्रसंघले अल-कायदा प्रमुख ओसामा बिन लादेनलाई सुम्पिन अस्वीकार गरेको कारण अफगानिस्तानको तालिबान शासनमाथि कडा आर्थिक र हवाई प्रतिबन्धहरू लागू गरेको थियो। यी प्रतिबन्धहरू संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद्को प्रस्ताव १२६७ अन्तर्गत लगाइएका थिए। प्रतिबन्धहरू अन्तर्गत संयुक्त राष्ट्रसंघका सबै सदस्य राष्ट्रहरूलाई तालिबानको स्वामित्व भएका, भाडामा लिइएका वा सञ्चालन गरिएका कुनै पनि विमानलाई आफ्नो भूभागमा अवतरण गर्न वा उडान भर्न अनुमति दिनबाट रोक लगाइएको थियो। यसमा अफगानिस्तानको राष्ट्रिय उड्डयन कम्पनी एरियाना अफगान एयरलाइन्स पनि सामेल थियो। विश्वभरका देशहरूलाई तालिबानको स्वामित्व वा नियन्त्रण भएका सबै विदेशी बैंक खाताहरू, सम्पत्तिहरू र वित्तीय स्रोतहरू तुरुन्त जफत (फ्रीज) गर्न निर्देश गरिएको थियो।
​१९९९: १२ अक्टोबर १९९९ मा पाकिस्तानका सेना प्रमुख जनरल पर्वेज मुसर्रफले प्रधानमन्त्री नवाज सरिफको लोकतान्त्रिक सरकारको कु (सत्तापलट) गरी सत्ता कब्जा गरेका थिए। यसै कारण दक्षिण अफ्रिकाको डरबानमा आयोजित कमनवेल्थ (राष्ट्रमण्डल) राष्ट्रप्रमुखहरूको बैठकमा पाकिस्तानको निलम्बनको आधिकारिक पुष्टि र घोषणा गरिएको थियो।
​२००२: बेइजिङमा चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको १६औँ राष्ट्रिय महाधिवेशनको समापनसँगै पार्टीका केन्द्रीय महासचिव जियांग जेमिन र अन्य पाँच वरिष्ठ नेताहरूले पार्टीको केन्द्रीय समितिबाट राजीनामा दिएका थिए। यसको भोलिपल्टै अर्थात् १५ नोभेम्बर २००२ मा हू जिन्ताओलाई पार्टीको नयाँ महासचिव निर्वाचित गरियो।
​२००६: नयाँ दिल्लीमा आयोजित भारत र पाकिस्तानका विदेश सचिवहरूको बैठकमा एक संयुक्त आतंकवाद-रोधी संयन्त्र (एन्टी-टेरनिज्म मेकानिज्म) स्थापना गर्न सहमति बनेको थियो। यो वार्तलामा भारतीय प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व विदेश सचिव शिवशंकर मेननले र पाकिस्तानी प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व विदेश सचिव रियाज मोहम्मद खानले गरेका थिए।
​२००७: आन्द्रे फाग रासमुस्सेनको नेतृत्व गठबन्धनले आम निर्वाचनमा बहुमत हासिल गरी लगातार तेस्रो पटक डेनमार्कको सत्तामा पुनरागमन गर्‍यो। लगातार तेस्रो पटक निर्वाचन जितेर उनी डेनमार्कका सबैभन्दा लामो समय सेवा गर्ने लिबरल प्रधानमन्त्री बने।
​२००८: भारतको पहिलो चन्द्र मिसन ‘चन्द्रयान-१’ को मुन इम्पैक्ट प्रोब चन्द्रमाको सतहमा अवतरण गर्‍यो। यस ऐतिहासिक सफलतासँगै भारत अमेरिका, रुस र जापानपछि चन्द्रमाको सतहमा पुग्ने विश्वको चौथो देश बन्यो।
​२००८: छत्तीसगढका ९० विधानसभा सिटहरू मध्ये ३९ सिटमा पहिलो चरणको मतदान भएको थियो। वर्ष २००८ का यी निर्वाचनहरू १४ देखि २० नोभेम्बर २००८ को बीचमा सम्पन्न भएका थिए।
​२००९: जोधपुरबाट दिल्लीतर्फ गइरहेको मण्डोर एक्सप्रेसका १५ वटा डिब्बा जयपुरबाट करिब ४० किलोमिटर टाढा बस्सी बजार नजिकै झिर र जटवाडा स्टेसनबीच (बांसखो क्षेत्र) मा रुट बाहिर (ट्र्याकबाट तल) खसेका थिए। यस दुर्घटनामा कुल ७ यात्रुहरूको मृत्यु भएको थियो।
​२०१०: पूर्वी फ्रान्सको डिजोन सहरमा प्रवासी मजदुरहरूको एक आवासीय भवनमा भयानक आगलागी भयो। यस दुर्घटनामा ७ जनाको मृत्यु भयो र अन्य धेरै गम्भीर घाइते भए।
​२०१२: इजरायली सेनाले गाजा पट्टीमा हवाई आक्रमण गरी हमासका सैन्य प्रमुख अहमद जबारीलाई मारिदियो। यो घटनापछि इजरायल र हमासबीच एक हप्तासम्म भीषण सैन्य संघर्ष चल्यो।
​२०१३: कर्नाटकको हावेरी (हुबली नजिक) मा बिहान सबेरै एक यात्री बस डिभाइडरमा ठोक्किएपछि आगलागी हुँदा ७ जनाको मृत्यु भयो। यस भीषण सडक दुर्घटनामा करिब ४० यात्रु घाइते भएका थिए, जसमा धेरैजसो गम्भीर रूपमा जलेका थिए।
​२०१३: इराकमा सिया तीर्थयात्रीहरूलाई लक्षित गरी गरिएका सिलसिलेवार बम विस्फोटहरू र आक्रमणहरूमा ठूलो जनधनको क्षति भयो। यी आक्रमणहरूमा कम्तीमा ३९ जनाको मृत्यु भयो र दर्जनौं मानिस घाइते भए।
​२०१५: फ्रान्सको स्ट्रासबर्ग सहर नजिकै परीक्षण (टेस्ट रन) को क्रममा हाई-स्पीड टिजीवी ट्रेनमा आगलागी भयो र त्यो लिकबाट बाहिरियो। यस भीषण रेल दुर्घटनामा १० जनाको मृत्यु भयो र अन्य धेरै गम्भीर घाइते भए।
​२०१५: इङ्ल्यान्डको समरसेट क्षेत्रको चर्चस्टैन्टन गाउँ नजिकै एक हल्का विमान दुर्घटनाग्रस्त भयो। यस दुर्घटनामा विमानमा सवार सबै ४ जनाको मृत्यु भयो।
​२०१६: न्युजिल्यान्डको क्राइस्टचर्चको उत्तरमा ७.८ म्याग्निच्युडको शक्तिशाली भूकम्प गयो। यसबाट सुनामीको चेतावनी जारी गरियो, भारी विनाश भयो, समुद्र सतह ४ मिटर माथि उठ्यो र कम्तीमा २ जनाको मृत्यु भयो।
​२०१६: इराकको करबला नजिकै एक आत्मघाती हमलाकारीले ६ जनाको हत्या गर्‍यो। यसबाहेक फालुजा1 मा भएका कार बम विस्फोटहरूमा कम्तीमा ८ जना मारिए र अन्य २० जना घाइते भए।
​२०१६: भारत-पाकिस्तान सीमा नजिकै नियन्त्रण रेखाको भीमबर सेक्टरमा भारतीय सेनाको प्रत्याक्रमणमा ७ पाकिस्तानी सैनिक मारिए।
​२०१७: अमेरिकाको उत्तरी क्यालिफोर्नियाको रञ्चो तेहामा रिजर्भमा एक बन्दुकधारीले धेरै ठाउँमा अन्धाधुन्ध गोलीबारी गर्‍यो। यस आक्रमणमा ५ जनाको मृत्यु भयो (जसमा हमलाकारीकी पत्नी पनि थिइन्) र प्राथमिक विद्यालयका बालबालिकासहित १२ भन्दा बढी मानिस घाइते भए।
​२०१८: बीकानेर जिल्लामा तीब्र गतिको ट्रक र भ्यान आपसमा ठोक्किएर भएको दुर्घटनामा एकै परिवारका ६ जनाको मृत्यु भयो। यस मर्मस्पर्शी दुर्घटनामा दुई नाबालकसहित अन्य ४ जना गम्भीर घाइते भए।
​२०१९: इरानको दक्षिण-पूर्वी प्रान्त सिस्तान र बलुचिस्तानमा सवारीसाधनहरू आपसमा ठोक्किएर भएको दुर्घटनामा कम्तीमा २८ जनाको मृत्यु भयो। यस मर्मस्पर्शी दुर्घटनामा ज्यान गुमाउने सबै नागरिक अफगानिस्तानका बासिन्दा थिए।
​२०१९: अमेरिकाको क्यालिफोर्नियास्थित सांता क्लारिटाको सोगस हाइस्कुलमा एक विद्यार्थीले चलाएको गोलीबाट २ विद्यार्थीको मृत्यु भयो र अन्य ३ जना गम्भीर घाइते भए।
​२०२०: विश्वभर कोरोना संक्रमणका कुल मामिला ५.३७ करोड नाघेका थिए र विश्वव्यापी स्तरमा मृत्यु हुनेहरूको कुल संख्या १३ लाखभन्दा बढी पुगेको थियो।
​२०२१: ‘लिटोरल पेनिटेन्सरी’ मा प्रतिद्वन्द्वी लागूऔषध तस्कर गिरोहहरूबीच भएको हिंस्रक झडप, गोलीबारी र बमबारीमा ६८ कैदीहरूको मृत्यु भयो र २५ जना घाइते भए। यो घटना जेलभित्र अन्तर्राष्ट्रिय लागुऔषध तस्कर गिरोहहरूको आपसी वर्चस्वको लडाइँका कारण भएको थियो, जसमाथि नियन्त्रण पाउन सुरक्षा फौजलाई लामो समय लागेको थियो।
​२०२२: मानव अधिकारकर्मी तथा स्वतन्त्र उम्मेदवार नताशा पिर्क मुसर स्लोवेनियाकी पहिलो महिला राष्ट्रपति निर्वाचित भइन। उनले आफ्ना प्रतिद्वन्द्वी कन्जरभेटिभ नेता तथा पूर्व विदेश मन्त्री एन्जे लोगरलाई पराजित गरेकी थिइन्। मुसरले करिब ५३.८६ प्रतिशत र लोगरले ४६.१४ प्रतिशत मत प्राप्त गरेका थिए। उनले २३ डिसेम्बर २०२२ मा आधिकारिक रूपमा राष्ट्रपती पदको शपथ लिइन।
​२०२३: अमेरिकाको ओहायो राज्यको लिकिंग काउन्टीमा इन्टरस्टेट-७०मा एक सेमी-ट्रकले हाइस्कुलका विद्यार्थीहरू बोकेको चार्टर बसलाई ठक्कर दियो। यस दुर्घटना र त्यसपछि लागेको आगोमा परी ६ जना (तीन विद्यार्थी र तीन वयस्क) को मृत्यु भयो तथा अन्य १८ जना घाइते भए।
​२०२३: भारतकी प्रसिद्ध ‘स्काइ डाइभर’ शीतल महाजनले सगरमाथाको सामने २१,५०० फिटको उचाइबाट हेलिकप्टरमार्फत छлаङ मार्ने दुनियाँकी पहिलो महिला बनेर नयाँ कीर्तिमान रचित गरिन्। उनले छलाङ लगाएपछि लगभग १७,४४४ फिटको उचाइमा ल्यान्डिङ गरिन्। शीतल महाजनलाई भारत सरकारद्वारा पद्मश्री पुरस्कारबाट पनि सम्मानित गरिएको छ।
​२०२४: पाकिस्तानको खैबर पख्तूनख्वा प्रान्तको टप्पी दावर इलाकामा भएको बम विस्फोटमा ५ जनाको मृत्यु भयो।
​२०२४: इजरायली वायुसेनाद्वारा दक्षिण लेबनान र बेरुत क्षेत्रमा गरिएका हवाई आक्रमणहरूमा कम्तीमा ६ जनाको मृत्यु भयो र धेरै भवनहरू ध्वस्त भए।
​२०२५: श्रीनगर (जम्मू-कश्मीर) को नौगाम पुलिस स्टेसनमा भएको विस्फोटमा ९ जनाको मृत्यु भएको थियो र करिब २७ देखि ३२ जना घाइते भएका थिए। यो एक दुर्घटनाजन्य (एक्सीडेंटल) विस्फोट थियो, जुन फरीदाबादबाट जफत गरिएका विस्फोटक पदार्थ र रसायनहरूको फोरेंसिक परीक्षणको क्रममा राती करिब ११:२० बजे भएको थियो।
​२०२५: दिल्ली-मुम्बई एक्सप्रेसवेमा माही नदी नजिकै एक तीब्र गतिको कार अनियन्त्रित भई रेलिंग तोड्दै करिब ५० फिट तल खायमा खस्यो। यस मर्मस्पर्शी दुर्घटनामा घटनास्थलमै ५ जना (जसमा एक किशोर र एक वृद्ध पनि थिए) को मृत्यु भयो।
​२०२४: स्विडेनको राजधानी स्टकहोममा ‘टेक्निस्का होग्सकोलन्’ स्टेसन नजिकै एउटा खाली डबल-डेकर बस अचानक अनियन्त्रित भई फुटपाथमा चढ्यो र बस स्टपलाई जोडदार ठक्कर दियो। यस दुर्घटनामा ३ जनाको घटनास्थलमै मृत्यु भयो र अन्य ३ जना घाइते भए।
​१४ नोभेम्बरमा जन्मिएका प्रसिद्ध व्यक्तित्वहरू~
​१७६५: रोबर्ट फुल्टन – अमेरिकी इन्जिनियर र आविष्कारक थिए, जसले पहिलो सफल व्यावसायिक स्टिमबोट (वाफबाट चल्ने पानीजहाज) विकसित गरेका थिए।
​१८४०: क्लाउड मोने – विश्वप्रसिद्ध फ्रान्सेली चित्रकार हुन् र उनलाई ‘इम्प्र्रेसनिस्ट’ (प्रभाववादी) चित्रकला शैलीका जनक मानिन्छ।
​१८८९: जवाहरलाल नेहरू – स्वतन्त्र भारतका पहिलो प्रधानमन्त्री थिए र उनको जन्मजयन्ती देश भरमा ‘बाल दिवस’ का रूपमा मनाइन्छ।
​१८९१: प्राध्यापक बीरबल साहनी – भारतका एक महान पुरा-वनस्पति वैज्ञानिक थिए, जसलाई ‘भारतीय पुरा-वनस्पति विज्ञानका जनक’ मानिन्छ।
​१८९१: सर फ्रेडरिक ब्यान्टिङ – क्यानाडाका चिकित्सा वैज्ञानिक थिए, जसले मधुमेहको उपचारका लागि ‘इन्सुलिन’ को आविष्कार गरेका थिए। उनैको सम्मानमा १४ नोभेम्बरमा ‘विश्व मधुमेह दिवस’ मनाइन्छ।
​१९२२: बुत्रस घाली – संयुक्त राष्ट्रसंघका छैटौं महासचिव थिए।
​१९२६: पिलू मोदी – स्वतन्त्र पार्टीका प्रमुख नेता र भारतमा उदारवादी तथा मुक्त आर्थिक नीतिका समर्थक थिए।
​१९३५: आधुनिक जोर्डनको निर्माणमा अग्रणी भूमिका निर्वाह गर्ने शाह हुसेनको जन्म।
​१९४३: आदित्य विक्रम बिडला – उनी भारतका सबैभन्दा ठूला औद्योगिक घरानाहरूमध्ये एक ‘आदित्य बिडला समूह’ का प्रमुख उद्योगपति थिए।
​१९४८: किङ चार्ल्स तृतीय – वर्तमानमा युनाइटेड किंगडम (बेलायत) र अन्य कमनवेल्थ देशहरूका राजा हुन्।
​१९५१: झांग यिमू – चीनका विश्वप्रसिद्ध चलचित्र निर्देशक, निर्माता र छायाकार हुन्।
​१९५३: डोमिनिक डि भिलेपिन – प्रसिद्ध फ्रान्सेली राजनयिक, राजनीतिज्ञ र लेखक हुन्, जसले २००५ देखि २००७ सम्म फ्रान्सका प्रधानमन्त्रीका रूपमा कार्य गरे। उनी कुनै पनि चुनाव नलडी प्रधानमन्त्री बन्ने आधुनिक फ्रान्सका सीमित नेताहरूमध्ये एक हुन्।
​१९५४: यानि – ग्रिसमा जन्मिएका विश्वप्रसिद्ध संगीतकार र पियानोवादक हुन्।
​१९५४: कोन्डोलिजा राइस – अमेरिकाकी पूर्व विदेश मन्त्री र एक प्रसिद्ध राजनीतिक वैज्ञानिक हुन्।
​१९५४: बर्नाड हिनोल्ट – उनी फ्रान्सका पूर्व महान साइकलयात्री हुन्, जसले पाँच पटक ‘टुर डि फ्रान्स’ को उपाधि जितेका छन्।
​१९७१: विकास खन्ना – अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रसिद्ध भारतीय शेफ, चलचित्र निर्देशक र लेखक।
​१९७१: एडम गिलक्रिस्ट – अष्ट्रेलियाका पूर्व महान विकेटकिपर-ब्याट्सम्यान र विश्वकप विजेता क्रिकेटर हुन्।
​१९७२: जोस डुहामेल – प्रसिद्ध अमेरिकी अभिनेता हुन्, जो ‘ट्रान्सफर्मर्स’ चलचित्रहरूका लागि चिनिन्छन्।
​१९७९: ओल्गा कुरिलेन्को – युक्रेनी-फ्रान्सेली अभिनेत्री र मोडल हुन्, जो जेम्स बन्डको चलचित्र ‘क्वांटम अफ सोलेस’ मा देखिएकी थिइन्।
​१९८४: ममता मोहनदास – लोकप्रिय भारतीय अभिनेत्री र पार्श्वगायिका हुन्, जो मुख्य रूपमा मलायालम, तमिल र तेलुगु चलचित्रहरूमा काम गर्छिन्।
​१४ नोभेम्बरमा भएका प्रमुख निधनहरू~
​५६५: जस्टिनियन प्रथम – बिजान्टिन साम्राज्य (पूर्वी रोमन साम्राज्य) का एक शक्तिशाली सम्राट थिए।
​९७६: सम्राट ताइजु – चीनको सोङ वंशका संस्थापक र पहिलो सम्राट थिए।
​१२६३: अलेक्जेन्डर नेभस्की – यी रुसका एक महान राजकुमार र सैन्य कमान्डर थिए, जसलाई रुसी इतिहासमा नायक मानिन्छ।
​१६८७: नेल ग्विन – इङ्ल्यान्डका सुरुवाती प्रसिद्ध महिला अभिनेत्रीहरूमध्ये एक थिइन।
​१७१६: गोटफ्रिड विल्हेम लाइब्निज – प्रसिद्ध जर्मन गणितज्ञ र दार्शनिक थिए, जसले क्यालकुलेसनको विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएका थिए।
​१८३१: जर्ज विल्हेम फ्रेडरिक हेगेल – १९औँ शताब्दीका एक महान जर्मन दार्शनिक थिए, जसलाई आधुनिक पश्चिमी दर्शनशास्त्रका प्रमुख स्तम्भहरूमा गनिन्छ।
​१८३२: चार्ल्स क्यारोल – अमेरिकी स्वतन्त्रताको घोषणापत्रमा हस्ताक्षर गर्ने अन्तिम जीवित व्यक्ति थिए।
​१९०८: सम्राट गुआंगक्सू – चीनको किंग वंशका एघारौँ सम्राट थिए।
​१९१४: वेंगयिल कुन्हीरामन नयनार – मलायालम भाषाका सुरुवाती दौरका प्रसिद्ध निबन्धकार, व्यङ्ग्यकार र पत्रकार।
​१९१५: बुकर टी. वाशिंगटन – एक प्रभावकारी अमेरिकी शिक्षक, लेखक, वक्ता र अफ्रिकी-अमेरिकी समुदायका अधिकारका प्रमुख नेता थिए।
​१९६७: सी. के. नायडू – भारतीय क्रिकेट टिमका पहिलो टेस्ट क्याप्टेन र एक महान अलराउन्डर।
​१९७१: नारायण हरि आपटे – प्रसिद्ध मराठी उपन्यासकार र पटकथा लेखक थिए।
​१९७७: ए. सी. भक्तिवेदांत स्वामी प्रभुपाद – प्रसिद्ध आध्यात्मिक गुरु र इस्कॉनका संस्थापक थिए।
​१९९१: टोनी रिचर्डसन – ओस्कर विजेता अंग्रेजी चलचित्र र थिएटर निर्देशक थिए।
​१९९५: ज्याक फिन्नी – एक प्रसिद्ध अमेरिकी विज्ञान कथा लेखक।
​२००२: मनोहर सिंह – भारतीय रङ्गमञ्च (थिएटर) र हिन्दी चलचित्रहरूका एक अति प्रतिष्ठित अभिनेता थिए।
​२००४: वीणा – ‘पाकीजा’ र ‘चलती का नाम गाडी’ जस्ता चलचित्रहरूमा आफ्नो शानदार अभिनयका लागि चिनिने हिन्दी चलचित्रकी दिग्गज अभिनेत्री थिइन्।
​२००८: अजित कुमार पांजा – पश्चिम बंगालका वरिष्ठ राजनेता र पूर्व केन्द्रीय मन्त्री एवं तृणमूल कांग्रेसका नेता।
​२०१०: लक्ष्मीचन्द जैन – भारतका नामी अर्थशास्त्री र म्याग्सेसे पुरस्कार विजेता थिए।
​२०१३: हरिकृष्ण देवसरे – हिन्दीका प्रसिद्ध बाल साहित्यकार र सम्पादक।
​२०२१: सत्यव्रत शास्त्री – संस्कृत भाषाका प्रख्यात विद्वान, कवि र ज्ञानपीठ पुरस्कारबाट सम्मानित रचनाकार थिए।
​२०२४: भिक फ्लिक – एक प्रसिद्ध बेलायती गिटारवादक थिए, जसले जेम्स बन्डको प्रसिद्ध थिम धुन बजाएका थिए।
​१४ नोभेम्बरका महत्त्वपूर्ण अवसर एवं उत्सव~
​बाल दिवस: यो भारतका प्रथम प्रधानमन्त्री पण्डित जवाहरलाल नेहरूको जयन्ती (जन्मदिन) को अवसरमा मनाइन्छ। नेहरूजी बालबालिकासँग धेरै स्नेह राख्थे, त्यसैले उनको जन्मदिनलाई बाल दिवसका रूपमा छनोट गरियो।
​विश्व मधुमेह दिवस: मधुमेह (डायबिटिज) प्रति मानिसहरूमा चेतना फैलाउन यो अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा १४ नोभेम्बरमा मनाइन्छ। यो दिन इन्सुलिनका सह-आविष्कारक सर फ्रेडरिक ब्यान्टिङको जन्मदिनको सम्झनामा मनाइन्छ।
​राष्ट्रिय पुस्तक दिवस: भारतमा १४ नोभेम्बरको आसपास पठनपाठन र पुस्तकहरूको महत्त्वलाई बढावा दिन यो दिवस/साता मनाइन्छ।

About Author

Advertisement