नयाँ दिल्ली: इतिहासको पाना पल्टाएर हेर्यौ भने आजकै दिन कतिपय यस्ता घटनाहरू घटे, जसले विश्व अनि देशको रूपरेखा नै बदलिदियो। आउनुहोस्, आज हामी हजुरहरूलाई इतिहासको त्यही रोचक गल्लीतर्फ लैजाँदैछौँ, जहाँ गर्व, आँसु, क्रान्ति र परिवर्तनका अनेकौँ कथाहरू लुकेका छन्।
प्राचीन र मध्यकालीन इतिहास:
१२०६ (ईस्वी संवत् १२०६): इतिहासको पानामा आजकै दिन कुतुब-उद-डीन ऐबकले गुलाम वंशको स्थापना गरेका थिए। यसै घटनासँगै भारतको इतिहासमा दिल्ली सल्तनतको एउटा नयाँ अध्याय सुरु भएको थियो।
१३८१ (ईस्वी संवत् १३८१): यता इङ्गल्याण्डमा शोषित किसानहरूले अन्यायका विरुद्ध ‘किसान विद्रोह’ सुरु गरे। विद्रोहीहरू लन्डनको बाहिरी इलाका ब्ल्याकहीथ पुगेपछि मात्र १४ वर्षका राजा रिचर्ड द्वितीयले आफ्नो ज्यान जोगाउन लन्डन टावरमा शरण लिनुपरेको थियो।
१६६५ (ईस्वी संवत् १६६५): एउटा ऐतिहासिक फेरबदल! ‘न्यू एम्स्टर्डम’ कानुनी रूपमा बेलायतको हिस्सा बन्यो र ड्यूक अफ योर्कको सम्मानमा यसको नाम परिवर्तन गरेर ‘न्यूयोर्क’ राखियो, जसलाई आज संसारले एउटा सपनाको सहर भन्छ।
१८४९ (ईस्वी संवत् १८४९): मानव जीवन बचाउने एउटा ठुलो आविष्कार भयो। लुई ह्यास्लेटले पहिलो पटक ‘ग्याँस मास्क’ को पेटेन्ट आफ्नो नाममा गराए।
१८९७ (ईस्वी संवत् १८९७): असम (आसाम) मा एउटा यस्तो विनाशकारी भुइँचालो आयो, जसले पहाड-पर्वत हल्लाइदियो। यस प्राकृतिक विपत्तिमा परि झन्डै १५०० मानिसले ज्यान गुमाएका थिए।१
८९८ (ईस्वी संवत् १८९८): यता फिलिपिन्सले स्पेनको उपनिवेशबाट मुक्त हुँदै आफ्नो स्वतन्त्रताको घोषणा गरेको थियो।
१९२९ (ईस्वी संवत् १९२९): दोस्रो विश्वयुद्धको त्यो दर्दनाक पीडा भोग्ने यहुदी बालिका एनी फ्याङ्कको जन्म भएको थियो। नाजीहरूको कैद र अत्याचारका बेला उनले लेखेको डायरी पछि किताबका रूपमा छापियो र संसारभरि चर्चित बन्यो।
१९४२ (ईस्वी संवत् १९४२): एम्स्टर्डममा रहँदा १३ वर्ष पुगेकी तिनै यहुदी बालिका एनी फ्याङ्कले आजकै दिन आफ्नो जन्मदिनमा त्यो ऐतिहासिक डायरी उपहार पाएकी थिइन्, जुन आज पनि संसारभरि युद्ध र मानवताको इतिहासको सबैभन्दा मार्मिक गाथा मानिन्छ।
१९६२ (ईस्वी संवत् १९६२): अमेरिकाको सान फ्रान्सिस्को खाडीमा रहेको, संसारकै सबैभन्दा सुरक्षित र अभेद्य मानिने ‘अल्कात्राज’ जेलबाट तीन जना खतरनाक कैदीहरू सुरुङ खनेर भाग्न सफल भए, जसले अमेरिकी प्रशासनको सातो उडायो।
१९६४ (ईस्वी संवत् १९६४): दक्षिण अफ्रिकामा रङ्गभेद (अश्वेतहरूमाथिको अत्याचार) विरुद्ध लड्ने महान् नेता नेल्सन मन्डेला रका उनका साथीहरूलाई त्यहाँको अदालतले आजीवन कारावास (उम्रकैद) को सजाय सुनायो। तर यही सजाय नै पछि क्रान्तिको मसाल बन्यो।
१९६५ (ईस्वी संवत् १९६५): खगोल विज्ञानको क्षेत्रमा ठुलो सफलता हात लाग्यो। वैज्ञानिकहरूले ब्रह्माण्डमा “नीलो आकाशगङ्गा” को खोज गरे।
१९७५ (ईस्वी संवत् १९७५): भारतीय राजनीतिको सबैभन्दा ठुलो भूकम्प! इलाहाबाद उच्च न्यायालयले तत्कालीन प्रधानमन्त्री इन्दिरा गान्धीलाई चुनावमा सरकारी मेसिनरीको दुरुपयोग गरेको दोषी ठहर गर्दै उनको निर्वाचन नै खारेज (अमान्य) गरिदियो। यसै घटनाले पछि देशमा सङ्कटकाल को जग बसाल्यो।
१९८७ (ईस्वी संवत् १९८७): बर्लिनको पर्खाल अगाडि उभिएर अमेरिकी राष्ट्रपति रोनाल्ड रेगनले सोभियत सङ्घका नेता मिखाइल गोर्बाचेभलाई ललकार्दै आफ्नो प्रख्यात भाषण दिएका थिए— “मिस्टर गोर्बाचेभ, टियर डाउन दिस वाल” (यो पर्खाल भत्काइदिनुहोस्)।
१९९० (ईस्वी संवत् १९९०): रूसी संसद्ले आफूलाई संप्रभु (सार्वभौम) राष्ट्र घोषित गर्यो। सन् १९९२ देखि यही १२ जूनको दिनलाई रसियामा ‘रूस दिवस’ का रूपमा मनाउन थालियो।
१९९० (ईस्वी संवत् १९९०): भारतको तर्फबाट पनि आजकै दिन भारतीय राष्ट्रिय उपग्रह (इनस्याट-१डी)लाई अमेरिकाको फ्लोरिडास्थित केप कानाभरल लन्च प्याडबाट डेल्टा ४९२५ रकेटमार्फत सफलतापूर्वक अन्तरिक्षमा प्रक्षेपण गरिएको थियो।
१९९१ (ईस्वी संवत् १९९१): बोरिस येल्तसिन रूसको इतिहासमा पहिलो पटक लोकतान्त्रिक पद्धतिबाट निर्वाचित राष्ट्रपति बने।
१९९४ (ईस्वी संवत् १९९४): आकाशको राजा मानिने ‘बोइङ-७७७’ विमानले आफ्नो पहिलो उडान भर्यो। त्यतिबेला यो संसारकै सबैभन्दा ठुलो ट्वीन-जेट इन्जिन भएको विमान थियो।
१९९८ (ईस्वी संवत् १९९८): भारत र पाकिस्तानले गरेको परमाणु परीक्षणको विरोध गर्दै जी-८ देशहरूले यी दुवै मुलुकलाई ऋण (लोन) नदिने कडा निर्णय गरे।
१९९९ (ईस्वी संवत् १९९९): कारगिल युद्धको रापतापका बीच पाकिस्तानले आफ्नो रक्षा बजेटमा अचानक ११ प्रतिशतको भारी वृद्धि गर्यो।२००१ (ईस्वी संवत् २००१): सीमा विवाद सुल्झाउनका लागि भारत र बङ्गलादेशबीच ऐतिहासिक वार्ताको सुरुआत भयो।
२००२ (ईस्वी संवत् २००२): संसारभरिका बालबालिकाहरूको भविष्य सुरक्षित गर्न आजकै दिनदेखि अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठनले ‘विश्व बालश्रम निषेध दिवस’ मनाउने घोषणा गर्यो, जसको मुख्य उद्देश्य बालश्रमविरुद्ध जनचेतना फैलाउनु हो।
२००२ (ईस्वी संवत् २००२): फिफा विश्वकप फुटबलमा स्वीडेनसँगको खेल १-१ को बराबरीमा सकिएपछि दाबेदार मानिएको अर्जेन्टिना स्तब्ध बन्दै विश्वकपको पहिलो चरणबाटै बाहिरियो।
२००४ (ईस्वी संवत् २००४): जर्जियाको सवान्नामा जी-८ सम्मेलन सम्पन्न भयो, जहाँ अमेरिकी राष्ट्रपति जर्ज बुसले उत्तर कोरियाका सर्वोच्च नेता किम जोङ द्वितीयसँग सीधा कुराकानी गर्ने प्रस्तावलाई ठाडै अस्वीकार गरिदिए।
२००७ (ईस्वी संवत् २००७): अस्ट्रेलिया सरकारले एउटा ठुलो र सद्भावपूर्ण निर्णय गर्दै त्यहाँका स्कूलहरूमा सिख छात्रहरूलाई आफ्नो धार्मिक प्रतीक ‘कृपाण’ राख्ने कानुनी अनुमति दियो।
२००८ (ईस्वी संवत् २००८): भारतका प्रख्यात चलचित्र निर्देशक मृणाल सेनलाई १०औँ ओसियाना सिनेफ्यान फिल्म समारोहमा उनको अनमोल योगदानका लागि पुरस्कृत गरियो।
२०१३ (ईस्वी संवत् २०१३): सञ्चारको क्षेत्रमा एउटा युगको अन्त्य भयो। भारतमा १६३ वर्षदेखि चलिआएको ऐतिहासिक ‘टेलिग्राम’ (तार सेवा) लाई सधैँका लागि बन्द गर्ने घोषणा गरियो।
२०१६ (ईस्वी संवत् २०१६): भारतकी ब्याडमिन्टन स्टार साइना नेहवालले आफ्नो उत्कृष्ट खेल प्रदर्शन गर्दै दोस्रो पटक ‘अस्ट्रेलियाली ओपन ब्याडमिन्टन’ को उपाधि जितेर देशको नाम चम्काइन्।
२०१८ (ईस्वी संवत् २०१८: सिंगापुरको धर्तीमा इतिहास रचियो। कट्टर दुश्मन मानिने अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र उत्तर कोरियाका सर्वोच्च नेता किम जोङ उनबीच पहिलो पटक ऐतिहासिक भेटवार्ता भयो।
२०१९ (ईस्वी संवत् २०१९: भारतको गृह मन्त्रालयले विदेशी (ट्रिब्युनल) आदेश, १९६४ मा महत्त्वपूर्ण संशोधन गर्यो।
२०१९ (ईस्वी संवत् २०१९): हङकङमा चीनको प्रत्यर्पण विधेयक (फ्यूजिटिव ऑफेंडर अमेंडमेंट बिल) विरुद्ध लाखौँ मानिसहरू सडकमा ओर्लिएर ऐतिहासिक एवं उग्र प्रदर्शन गरे।
२०१९ (ईस्वी संवत् २०१९): यमनका हूति विद्रोहीहरूले साउदी अरबको आबा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको अराइभल हलमा ब्यालिस्टिक मिसाइल प्रहार गर्दा ठुलो क्षति भयो।
२०१९ (ईस्वी संवत् २०१९): इक्वेडरको संवैधानिक अदालतले एउटा ऐतिहासिक र साहसी फैसला सुनाउँदै देशमा समलिङ्गी विवाहलाई कानुनी मान्यता दियो।
२०१९ (ईस्वी संवत् २०१९): आइस हक्कीको चर्चित टुर्नामेन्ट ‘स्टेनली कप’ को फाइनलमा सेन्ट लुइस ब्लुजले बोस्टन ब्रुइन्सलाई हराएर आफ्नो इतिहासमै पहिलो पटक यो उपाधि जित्यो।
२०२० (ईस्वी संवत् २०२०): अफगानिस्तानको काबुलस्थित एउटा मस्जिदमा प्रार्थना भइरहेका बेला आईईडी विस्फोट भयो, जसमा मस्जिदका इमामसहित ४ जना निर्दोष नमाजीहरूको मृत्यु भयो।
२०२१ (ईस्वी संवत् २०२१): टेनिस कोर्टबाट खुसीको खबर! चेक गणतन्त्रकी खेलाडी बारबोरा क्रेजिसिकोभाले अनास्तासिया पावलुचेनकोभालाई हराउँदै आफ्नो जीवनको पहिलो महिला सिङ्गल फ्रेन्च ओपन ग्रान्ड स्ल्याम जितेर इतिहास रचिन्।
२०२१ (ईस्वी संवत् २०२१): भारतका महान् क्रिकेटर वीनु मांकडलाई अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद (आईसीसी)ले आधिकारिक रूपमा ‘होल अफ फेम’ मा सामेल गरेर सम्मान दियो।
२०२१ (ईस्वी संवत् २०२१): जी-७ शिखर सम्मेलनको आउटरिच सेसनलाई भर्चुअल सम्बोधन गर्दै भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले पर्यावरण बचाउन र कोरोना महामारीसँग लड्न संसारलाई ‘वन अर्थ, वन हेल्थ’ (एक पृथ्वी, एक स्वास्थ्य) को मूल मन्त्र दिए।
२०२२ (ईस्वी संवत् २०२२): कङ्ग्रेस अध्यक्ष सोनिया गान्धीलाई कोरोना संक्रमण र स्वास्थ्यमा समस्या देखिएपछि नयाँ दिल्लीको सर गङ्गाराम अस्पतालमा भर्ना गरियो।
२०२३ (ईस्वी संवत् २०२३): पाकिस्तानको खैबर-पख्तुनख्वा प्रान्तमा भीषण मनसुनी वर्षा र बाढीले ताण्डव मच्चायो, जसमा परी २७ जनाभन्दा बढीले ज्यान गुमाए।
२०२३ (ईस्वी संवत् २०२३): अस्ट्रेलियाको वाइन कन्ट्रीमा एउटा दर्दनाक बस दुर्घटना भयो, जहाँ १० जना यात्रुको घटनास्थलमै मृत्यु भयो।
२०२४ (ईस्वी संवत् २०२४): कुवेतको मङ्गाफ सहरमा एउटा आवासगृहमा भीषण आगलागी हुँदा ४० जनाभन्दा बढी भारतीय श्रमिकहरूसहित जम्मा ४९ जनाको जलेर दर्दनाक मृत्यु भयो, जसले पूरै भारतलाई शोकमा डुबायो।
२०२४ (ईस्वी संवत् २०२४): भारतको आन्तरिक राजनीतिमा आजकै दिन एन. चन्द्रबाबु नायडुले आन्ध्र प्रदेशको, मोहन चरण माझीले ओडिशाको र पेमा खाण्डूले अरुणाचल प्रदेशको मुख्यमन्त्रीका रूपमा पदभार सम्हालेका थिए।
२०२५ (ईस्वी संवत् २०२५): अहमदाबाद हवाई अड्डा नजिकै एयर इन्डियाको फ्लाइट १७१ दुर्घटनाग्रस्त हुन पुग्यो।
२०२५ (ईस्वी संवत् २०२५): ताइवानले आफ्नो समुद्रमुनिको महत्त्वपूर्ण सञ्चार केबल (अंडरसी केबल) लाई नोक्सान पुर्याएको आरोपमा एक चिनियाँ जहाजका क्याप्टेनलाई ३ वर्षको जेल सजाय सुनायो।
१२ जूनमा जन्मेका केही नक्षत्रहरू (प्रमुख जन्म)~ आजकै दिन संसारमा कस्ता-कस्ता महान् विभूतिहरू जन्मिए, आउनुहोस् नजर लगाऔँ
१२ जून १९१५: सी. के. नागराज राव (कन्नड भाषाका प्रख्यात लेखक, नाटककार, मञ्च कलाकार, निर्देशक, पत्रकार र सामाजिक कार्यकर्ता)।
१२ जून १९२४: जर्ज एच. डब्ल्यु. बुस (अमेरिकाका ४१औँ राष्ट्रपति)।
१२ जून १९२९: एनी फ्याङ्क (नाजियोंको अत्याचार भोग्ने र संसारलाई मानवता सिकाउने यहुदी बालिका)।
१२ जून १९३२: पद्मिनी (हिन्दी, तमिल र मलयालम चलचित्रकी दिग्गज अभिनेत्री)।
१२ जून १९३२: जयश्री तल्पडे (मराठी र हिन्दी सिनेमाकी प्रख्यात अभिनेत्री)।
१२ जून १९३२: ई. श्रीधरन (भारतका ‘मेट्रो म्यान’ भनेर चिनिने महान् सिभिल इन्जिनियर, जसले कोङ्कण रेलवे र दिल्ली मेट्रो बनाए)।
१२ जून १९३५: श्यामा (भारतीय सिनेमाकी प्रसिद्ध र स्थापित अभिनेत्रीहरूमध्ये एक)।
१२ जून १९४७: बण्डारु दत्तात्रेय (भारतीय जनता पार्टीका वरिष्ठ राजनीतिज्ञ र नेता)।
१२ जून १९४९: सुरुज बाई खाण्डे (छत्तीसगढकी प्रसिद्ध ‘भरथरी’ गायिका)।
१२ जून १९५७: गीताञ्जली श्री (अन्तर्राष्ट्रिय बुकर पुरस्कार विजेता प्रसिद्ध हिन्दी कथाकार र उपन्यासकार)।
१२ जून १९५७: नरेन्द्र सिंह तोमर (भारतीय राजनीतिज्ञ तथा पूर्व मन्त्री)।
१२ जून १९७९: रितेश बत्रा (भारतीय फिल्म निर्देशक तथा पटकथा लेखक)।
अलविदा! जसले संसार छोडेर गए (प्रमुख निधन)~
१९७२: डी. जी. तेन्दुलकर (महात्मा गान्धीको बृहत् जीवनी लेख्ने प्रसिद्ध लेखक)।
१९७६: गोपीनाथ कविराज (संस्कृतका प्रकाण्ड विद्वान र महान् दार्शनिक)।
१९८१: पी. बी. गजेन्द्रगडकर (भारतका भूतपूर्व सातौँ मुख्य न्यायाधीश)।
१९८६: अमिय चक्रवर्ती (बङ्गाली भाषाका प्रख्यात र विख्यात साहित्यकार)।
१९८९: राजकुमारी निलोफर (तुर्कीको ओटोमन राजसी वंशकी आखिरी शहजादी)।
१९९९: जलगम वेङ्गला राव (आन्ध्र प्रदेशका पूर्व मुख्यमन्त्री)।
२०००: पुरुषोत्तम लक्ष्मण देशपांडे (मराठी साहित्य र रङ्गमञ्चका अत्यन्त लोकप्रिय लेखक, नाटककार, हास्यकार, अभिनेता, फिल्म निर्देशक र गायक)।
२०१५: नेक चन्द सैनी (चण्डीगढको विश्वप्रसिद्ध ‘रक गार्डन’ का निर्माता, पद्मश्री पुरस्कारबाट सम्मानित)।
२०१७: सी. नारायण रेड्डी (ज्ञानपीठ पुरस्कारबाट सम्मानित तेलुगु भाषाका प्रख्यात कवि)।
२०२३: सिल्भियो बर्लुस्कोनी (इटालीका पूर्व प्रधानमन्त्री, जसको ८६ वर्षको उमेरमा निधन भयो)।
आजको विशेष अवसर: मनन गर्ने दिन~
विश्व बालश्रम निषेध दिवस (वर्ल्ड डे अगेंस्ट चाइल्ड लेबर):आजको दिनले हामीलाई सम्झाउँछ कि स-साना केटाकेटीहरूको हातमा इँटा-ढुङ्गा वा होटलका जुठा भाँडा होइन, किताब र कलम हुनुपर्छ। बालमजदुरी विरुद्ध आवाज उठाउन, मानिसहरूमा जागरूकता फैलाउन र उनीहरूको बालअधिकार सुरक्षित गर्न आज संसारभरि विशेष महत्त्वका साथ यो दिवस मनाइन्छ।
About Author
