भोपाल: सात दशकपछि चितुवा भारत फर्किएका छन्। मध्य प्रदेशको श्योपुर जिल्लाको कुनो राष्ट्रिय निकुञ्जमा नामिबियाबाट आठवटा चितुवा ल्याइएको छ। तीमध्ये तीनवटा चितुवालाई प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले लिभर तानेर घेरामा छोडे। चितुवा बिरालो प्रजातिका अन्य जनावरहरू भन्दा धेरै कुरामा फरक छ। यसले न गर्जन सक्छ, न रातमा शिकार गर्नसक्छ। चितुवा गर्ज्दैन। बाघ, सिंहको जस्तो यसको घाँटीमा हड्डी हुँदैन जसद्वारा आवाज निस्किन्छ। यसले बिरालोले जस्तै कम आवाज निकाल्छ। कहिलेकाहीँ चरा जस्तै कराउँछ।

चितुवा संसारको सबैभन्दा छिटो दौडने जनावर हो, तर यो एक पटकमा 300 मिटर भन्दा बढी दौडन सक्दैन। चितुवामा धेरै लामो दूरीको लागि धेरै छिटो दौडने क्षमता हुँदैन। बिरालो प्रजातिका अन्य जनावरहरू जस्तै, चितुवा पनि आरामदायी हुन्छ र आराम गर्न धेरै समय बिताउँछ। चितुवाले तीन सेकेन्डमा शून्यदेखि ९० किलोमिटर प्रतिघण्टाको गति लिनसक्छ। यस मामलामा यो एक स्पोर्ट्स कार भन्दा छिटो दुगुर्छ। चितुवाले राती शिकार गर्दैन। यस सन्दर्भमा बिरालो प्रजातिका अन्य जनावरहरू भन्दा पूर्ण रूपमा फरक छ। यसले आफ्नो शिकारलाई घेरेर मार्छ। चितुवाको मनपर्ने खानामा चित्तल, मृग, कुकुर र अन्य वन्यजन्तुहरू पर्छन्। यसले चाँडै शिकार समात्छ। यसका लागि यो टाढा भाग्छl यसको शरीरका धब्बा नै यसको पहिचान हो। चितुवाको आँखामुनि आँसु जस्तै देखिने कालो धारहरू हुन्छन्। यी पट्टीहरूले बलियो सूर्यको प्रकाशलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ, जसले गर्दा चितुवाले उज्यालो सूर्यको प्रकाशमा पनि स्पष्ट रूपमा देख्न सक्छ। सन् १९५२ मा भारतमा चितुवा लोप भएको घोषणा गरिएको थियो । अहिले चितुवालाई पुनर्वास गराउने प्रयास भइरहेको छ। भारतमा ल्याइएका चितुवालाई खुल्ला मैदानमा शिकार गर्ने बानी परेको छ। मध्य प्रदेशको जङ्गलमा शिकार गर्न उनीहरुलाई कति सहज हुन्छ त्यो भने हेर्न बाँकी नै छ।