गान्तोक: सिक्किमका राज्यपाल ओम प्रकाश माथुरले शुक्रबार गान्तोकको तादोङस्थित सिक्किम केन्द्र अन्तर्गत एनईएचआरका लागि रहेको भारतीय कृषि अनुसन्धान परिषद् (आईसीएआर) क्षेत्रीय केन्द्रको भ्रमण गरेका छन्। उनी खरीफ पूर्व बाली योजना तथा किसान–वैज्ञानिक अन्तरक्रिया सम्बन्धी हितधारक कार्यशालामा प्रमुख अतिथिका रूपमा सहभागी बने। कार्यक्रममा गान्तोकका जिल्लापाल तुसार निखारे विशेष अतिथिका रूपमा उपस्थित थिए।
आईसीएआर तादोङका प्रमुख डा. अशोक कुमारले राज्यपाललाई अनुसन्धान फार्ममा स्वागत गरे। कृषि खण्डको अवलोकनका क्रममा राज्यपाल माथुरले सिक्किमको कृषि अर्थतन्त्रमा ठूलो अलैँची र मन्डारिनको महत्वपूर्ण भूमिका रहेको उल्लेख गर्दै उत्पादन वृद्धि गर्न आईसीएआर वैज्ञानिकहरूले नर्सरी स्थापना गर्न सहयोग गर्नुपर्ने सुझाव दिए।
पशुपालन खण्डको भ्रमणका क्रममा उनले कुखुरापालन, बाख्रापालन, सुँगुरपालन र दुग्ध एकाइमा आईसीएआरले गरेको कार्यको प्रशंसा गरे। साथै, पश्चिम भारतबाट ‘थारपार्कर’ जातका गाईवस्तु सिक्किममा परिचय गराई लोकप्रिय बनाउन सकिने सुझाव दिए। उनले सुँगुरपालनले सिक्किमका किसानहरूको आम्दानी बढाउन महत्वपूर्ण योगदान दिन सक्ने बताए।
राज्यपालले आईसीएआर फार्म परिसरमा बिरुवा रोपणसमेत गरे। उनले मिश्रित बाली, अन्तरबाली र बहुस्तरीय बाली प्रणाली अपनाउनुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिए।
कार्यक्रमका क्रममा राज्यपालले प्रदर्शनी स्टलहरूको उद्घाटन गरे, जहाँ सिक्किमका सबै जिल्लाका स्थानीय किसानहरूले कोदो, ताजा फलफूल, तरकारी तथा प्रशोधित कृषि उत्पादनहरू प्रदर्शन गरेका थिए। टीएसपी परियोजना अन्तर्गत आईसीएआरद्वारा लाभार्थी किसान समूहलाई मिनी पावर टिलर, धान काट्ने मेसिन, विद्युतीय जेनेरेटर र घाँस काट्ने यन्त्र वितरण गरिएको थियो। उनले कोदो उत्पादन र जैविक खेतीमा आईसीएआर तथा किसानहरूको प्रयासको प्रशंसा गरे।
यसपछि आईसीएआर तादोङको सम्मेलन हलमा वैज्ञानिक, किसान र सरकारी अधिकारीबीच अन्तरक्रिया कार्यक्रम आयोजना गरिएको थियो। डा. अशोक कुमारले आईसीएआरका उपलब्धि तथा सिक्किमको कृषि क्षेत्रका सम्भावना र चुनौतीबारे संक्षिप्त प्रस्तुति दिए। किसानहरूले मन्डारिन र डल्ले खोर्सानीमा जङ्गली जनावर, कीरा र रोगको समस्या, बजार चुनौती तथा तरकारीमा कमिलाको समस्याबारे प्रश्न उठाएका थिए, जसको वैज्ञानिकहरूले सन्तोषजनक समाधान प्रस्तुत गरे।
जिल्लापाल निखारेले सरकारी कोषको सहयोगमा आईसीएआरका प्रदर्शन कार्यक्रम विस्तार गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याउँदै केभीकेहरूलाई रेडियो कार्यक्रम, सामाजिक सञ्जाल र हेल्पलाइनमार्फत किसानसँग नियमित सम्पर्क गर्न आग्रह गरे। उनले उत्पादनको निश्चित मूल्य सुनिश्चित गर्न ब्रान्डिङ योजनामा पनि जोड दिए।
राज्यपाल माथुरले सिक्किम राज्य गठनसँगै आईसीएआर जस्तो संस्थाको लाभ पाएको भन्दै किसानहरूको भाग्यशाली अवस्था उल्लेख गरे। उनले सिक्किमको पहिचान बेसार र ठूलो अलैँची उत्पादनसँग जोडिएको बताए। वर्षभरि तरकारी उत्पादनका लागि कम लागतको पोलिटनेल प्रविधि उपयोगी हुने उल्लेख गर्दै जैविक उत्पादनको बजारीकरणमा किसान उत्पादक संगठन (एफपीओ) को भूमिका महत्वपूर्ण हुने बताए।
साथै, उनले सार्वजनिक–निजी साझेदारीमार्फत ठूलो परिमाणमा रोपण सामग्री उत्पादनका लागि निजी नर्सरी स्थापना गर्न इच्छुक रहेको र लोक भवनबाट आर्थिक सहयोगको आश्वासन दिए। केभीकेहरूलाई सामाजिक सञ्जालमार्फत उपयोगी कृषि जानकारी फैलाउन निर्देशन दिँदै किसानहरूलाई उन्नत आईसीएआर प्रविधि अपनाएर आत्मनिर्भर र समृद्ध बन्न आग्रह गरे।
सीमित स्रोत र जनशक्तिको बाबजुद वैज्ञानिक कृषि प्रविधि प्रदर्शनमा आईसीएआरले खेलेको भूमिकाको प्रशंसा गर्दै कार्यक्रम आईसीएआर–केभीके, रानीपुलका प्रमुख डा. प्रकाश शर्माद्वारा धन्यवाद ज्ञापन र राष्ट्रिय गानसँगै समापन गरिएको थियो।