कोहिमा: कोहिमा वन प्रभागले बिहीबार कोहिमा वन कार्यालय परिसरको सम्मेलन कक्षमा वन्यजन्तु सप्ताह २०२६ मनाउँदै वन्यजन्तु संरक्षणसम्बन्धी कानुनी प्रावधान तथा संरक्षणमा समुदायको सहभागिताको महत्त्वमाथि जोड दिएको छ।
हरेक वर्ष अक्टोबर २ देखि ८ सम्म मनाइने वन्यजन्तु सप्ताहले वन्यजन्तुको पारिस्थितिक महत्त्व र यसको संरक्षणको आवश्यकताबारे जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्य राख्छ। यस वर्षको कार्यक्रम “वासस्थान जोडौँ, वन्यजन्तु फस्टाऔँ” भन्ने मूल नाराका साथ आयोजना गरिएको हो।
चेफोबोजु रेन्जका रेन्ज वन अधिकृत साविनुओ किखीले वन्यजन्तुसम्बन्धी कानुन तथा पारिस्थितिक सन्तुलन कायम गर्न वन्यजन्तुको भूमिकाबारे प्रस्तुति दिएका थिए। उनले वन्यजन्तुले वन पुनर्जनन, परागसेचन, बीउ फैलावट तथा प्राकृतिक रूपमा जीवसंख्याको नियन्त्रणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्ने बताए।
कार्यक्रममा ग्रेट हर्नबिल अर्थात् ठूलो धनेशलाई बीउ फैलावट र वन पुनर्जननमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने प्रजातिका रूपमा प्रस्तुत गरिएको थियो। यस प्रजातिलाई स्वस्थ वन पारिस्थितिक प्रणालीको सूचकका रूपमा समेत वर्णन गर्दै नागा समुदायको सांस्कृतिक सम्पदाको महत्त्वपूर्ण हिस्सा रहेको बताइएको थियो।
प्रस्तुतिका क्रममा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन, १९७२ का प्रमुख प्रावधानहरूबारे जानकारी दिइएको थियो। उक्त ऐनलाई नागाल्यान्डमा राज्य विधानसभाले डिसेम्बर १८, १९८१ मा अनुमोदन गरेको थियो।
ऐनको दफा ९ अन्तर्गत अनुसूची एक र दुईमा सूचीकृत वन्यजन्तुको सिकार गर्न प्रतिबन्ध लगाइएको छ। यद्यपि कानुनले तोकेका सीमित अवस्थाहरूमा भने यसको अपवादको व्यवस्था गरिएको छ।
ऐनको दफा २ को उपदफा १६ ले ‘सिकार’लाई व्यापक रूपमा परिभाषित गर्दै वन्यजन्तु मार्ने, समात्ने, पासोमा पार्ने, जालमा फसाउने वा घाइते बनाउने कार्यका साथै तिनका अण्डा तथा गुँडमा अवरोध पुर्याउने वा हटाउने कार्यलाई समेत सिकारको दायरामा राखेको छ।
त्यसैगरी, दफा ५० ले अधिकृत अधिकारीहरूलाई कानुनबमोजिम प्रवेश गर्ने, खोजतलास गर्ने, सामान तथा वन्यजन्तु जफत गर्ने, व्यक्तिलाई पक्राउ गर्ने तथा हिरासतमा राख्ने अधिकार प्रदान गरेको छ।
कार्यक्रममा दफा ५१ अन्तर्गतका सजायसम्बन्धी प्रावधानबारे पनि जानकारी दिइएको थियो। सामान्य उल्लङ्घनका घटनामा अधिकतम तीन वर्षसम्म कैद, अधिकतम एक लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना वा दुवै सजाय हुन सक्ने बताइएको छ। अनुसूची एकमा सूचीकृत प्रजातिसँग सम्बन्धित अपराधमा भने तीनदेखि सात वर्षसम्म कैद र न्यूनतम पच्चीस हजार रुपैयाँ जरिवाना हुन सक्ने प्रावधान रहेको जानकारी दिइयो।
नागाल्यान्डमा पाइने अनुसूची एकमा सूचीकृत विभिन्न वन्यजन्तु प्रजातिहरूमा बादल चितुवा, हुलक गिबन, बंगाल स्लो लोरिस, एसियाली सुनौलो बिरालो, भारतीय सालक, ब्लाइथ ट्रागोपान, ठूलो धनेश, रुफस-नेक्ड हर्नबिल, व्रिथेड हर्नबिल तथा किङ कोब्रालगायत रहेका छन्।
वक्ताहरूले वन्यजन्तु संरक्षण केवल कानुन कार्यान्वयनमा मात्र निर्भर हुन नसक्ने बताएका थिए। गाउँस्तरीय अनुगमन, परम्परागत संरक्षण अभ्यासको निरन्तरता, सिकार तथा पासो थाप्ने कार्यको रोकथाम र मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व न्यूनीकरणका उपायहरूमा स्थानीय समुदाय र वन अधिकारीबीच सहकार्य आवश्यक रहेकोमा जोड दिइयो।
साजोली कलेज, जोत्सोमाका एक विद्यार्थीले पनि कार्यक्रममा छोटो मन्तव्य दिएका थिए। मुख्य सम्बोधन वन सेवाका वरिष्ठ अधिकारी के. हुकातो छिशीले गरेका थिए। उनी वन संरक्षक पदमा कार्यरत छन्।
कार्यक्रमको अध्यक्षता तेम्सिन्युका रेन्ज वन अधिकृत युन्टिलो केन्टले गरेका थिए। कोहिमाका रेन्ज वन अधिकृत मेडोलेजो किरेले प्रार्थनासहित कार्यक्रमको शुभारम्भ गरेका थिए भने केन्टले स्वागत मन्तव्य दिएका थिए। कोहिमाका जिल्ला वन अधिकृत डा. सेभोना सेलेत्सुले धन्यवाद ज्ञापन गरेका थिए।
वन्यजन्तु सप्ताहको यस observance ले नागाल्यान्डका वन्यजन्तु र तिनका वासस्थान संरक्षण गर्न वन अधिकारी तथा स्थानीय समुदायबीच अझ बलियो सहकार्य आवश्यक रहेको र राज्यको जैविक विविधताको दीर्घकालीन संरक्षणका लागि सामूहिक प्रयास अपरिहार्य रहेको सन्देश दिएको छ।
About Author
