भद्रपुर :नेपालको वर्तमान राजनीतिक परिदृश्यमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) केवल एउटा नयाँ राजनीतिक दल मात्र होइन, परम्परागत दलहरूप्रति बढ्दो जनअसन्तुष्टिको पृष्ठभूमिमा उदाएको वैकल्पिक लोकतान्त्रिक शक्ति पनि हो। यही कारणले जुलाईमा आयोजना हुने रास्वपाको पहिलो राष्ट्रिय महाधिवेशनलाई पार्टीभित्रको नियमित संगठनात्मक प्रक्रियाभन्दा धेरै ठूलो राजनीतिक घटनाका रूपमा हेरिएको छ।
महाधिवेशनले केवल नयाँ नेतृत्व चयन गर्ने छैन, यसले रास्वपाको संस्थागत परिपक्वता, आन्तरिक लोकतन्त्र, शक्ति सन्तुलन तथा आगामी राजनीतिक दिशाको समेत परीक्षण गर्नेछ। हालसम्म व्यक्तित्वकेन्द्रित छविमा अगाडि बढेको पार्टीले अब संस्थागत संरचना निर्माण गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने प्रश्नको उत्तर पनि यही महाधिवेशनले दिनेछ।
पार्टीभित्र सभापति पदमा रवि लामिछानेको निरन्तरता लगभग निश्चित मानिए पनि उपसभापति, महामन्त्री र सहमहामन्त्रीजस्ता पदहरूमा देखिएको आकांक्षा र प्रतिस्पर्धाले रास्वपाभित्र नेतृत्वको दोस्रो पुस्ता निर्माणको बहसलाई सतहमा ल्याएको छ। इन्दिरा राना मगर, प्रतिभा रावल, लीमा अधिकारी, कबिन्द्र बुर्लाकोटी, मनिष झा, विपिन आचार्य, दीपक बोहरा, सोविता गौतम तथा डा. अमरेशकुमार सिंहजस्ता नेताहरूको सक्रियता पार्टीभित्र शक्ति सन्तुलन पुनः परिभाषित गर्ने प्रक्रियाको संकेत हो।
विशेषतः चुनावअघि विभिन्न समूह र राजनीतिक पृष्ठभूमिबाट आएका नेताहरूलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्ने चुनौती नेतृत्वसामु देखिएको छ। विवेकशील साझा पृष्ठभूमि, स्वतन्त्र राजनीतिक धार, बालेन्द्र शाह निकट समूह तथा अन्य एकता प्रक्रियाबाट आएका नेताहरूबीच सन्तुलन कायम गर्नु रास्वपाको प्रमुख परीक्षा बन्न सक्छ।
यस महाधिवेशनको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको समावेशिता र भौगोलिक प्रतिनिधित्व हो। हाल पार्टीका निर्णयकारी संरचनामा बागमती प्रदेशको प्रभाव बढी रहेको आलोचना भइरहेका बेला सातै प्रदेश, महिला, दलित, जनजाति, मधेसी तथा अन्य समुदायको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्नुपर्ने दबाब नेतृत्वमाथि छ। यदि नेतृत्व चयन सर्वसम्मतिमा हुन्छ भने पनि त्यो समावेशी र सन्तुलित हुनुपर्ने अपेक्षा कार्यकर्ता तथा शुभेच्छुकहरूको छ।
रास्वपाले आफूलाई पुराना दलहरूको विकल्पका रूपमा स्थापित गर्ने प्रयास गरिरहेको अवस्थामा यसको पहिलो महाधिवेशनले केवल पदाधिकारी चयन मात्र होइन, वैकल्पिक राजनीतिक संस्कृतिको दाबीलाई व्यवहारमा प्रमाणित गर्नुपर्नेछ। सहमति, प्रतिस्पर्धा, समावेशिता र संस्थागत लोकतन्त्रबीच सन्तुलन कायम गर्न सकियो भने यो महाधिवेशन नेपाली राजनीतिमा नयाँ शक्ति केन्द्रको परिपक्वताको संकेत बन्न सक्छ। अन्यथा, नयाँ दलहरूमा देखिने व्यक्तिकेन्द्रित नेतृत्व, गुटगत प्रतिस्पर्धा र संगठनात्मक अस्थिरताको पुरानै समस्याबाट रास्वपा पनि मुक्त छैन भन्ने सन्देश जान सक्छ।
त्यसैले रास्वपाको आगामी महाधिवेशन केवल एउटा पार्टीको आन्तरिक कार्यक्रम नभई नेपालको वैकल्पिक राजनीतिक आन्दोलनको भविष्यसँग जोडिएको महत्वपूर्ण राजनीतिक मोडका रूपमा हेरिनुपर्छ।