शिलांग: मेघालयका मत्स्य अधिकारी तथा विशेषज्ञहरूलाई ताजा माछामा हुन सक्ने हानिकारक मिसावट पहिचान गर्न भारतीय कृषि अनुसन्धान परिषद्–केन्द्रीय मत्स्य प्रविधि संस्थान (आईसीएआर–सीआईएफट, कोचीले विकास गरेका द्रुत परीक्षण किट प्रयोगसम्बन्धी प्रशिक्षण दिइएको छ।
‘आईसीएआर–सीआईएफटी प्रविधिमार्फत माछामा मिसावटको द्रुत पहिचान’ विषयक कार्यशाला तथा प्रदर्शन कार्यक्रम आईसीएआर–सीआईएफटी र आईसीएआर–कृषि विज्ञान केन्द्र, रि भोई, उमियमको संयुक्त आयोजनामा आईसीएआर अनुसन्धान परिसर, उत्तरपूर्वी पहाडी क्षेत्रअन्तर्गत सम्पन्न भएको हो।
कार्यक्रममा मेघालय राज्य मत्स्य विभागका २० जना अधिकारी तथा राज्यका विभिन्न **कृषि विज्ञान केन्द्र (केभीके)**का मत्स्य विषय विशेषज्ञहरू सहभागी भएका थिए।
कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि आईसीएआर–एटीएआरआई जोन–७, उमियमका निर्देशक डा. ए.के. मोहन्तीले खाद्य सुरक्षा अनुगमन तथा नियामक कार्यान्वयनलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्नेमा जोड दिए।
आईसीएआर–सीआईएफटीको टोलीमा वरिष्ठ वैज्ञानिक डा. लाली एस.जे., वैज्ञानिक डा. प्रिया ई.आर. र प्राविधिक अधिकृत पद्मराज ई.आर. सहभागी थिए। टोलीले ताजा माछामा फर्माल्डिहाइड (फर्मालिन) र अमोनिया पत्ता लगाउन प्रयोग हुने कागजी स्ट्रिपमा आधारित द्रुत परीक्षण किटको प्रयोगबारे व्यावहारिक प्रदर्शन गराएको थियो।
परम्परागत प्रयोगशालामा गरिने परीक्षणको तुलनामा यी किटले २–३ मिनेटमै आँखाले देखिने संकेतमार्फत सम्भावित मिसावट पहिचान गर्न सक्ने भएकाले बजार तथा अन्य स्थलमै प्रारम्भिक परीक्षणका लागि उपयोगी हुने बताइएको छ।
प्रशिक्षणका क्रममा सहभागीहरूलाई माछाको सतहमा परीक्षण स्ट्रिपले नमुना लिने, आवश्यक रसायन प्रयोग गर्ने तथा स्ट्रिपमा देखिएको रङ परिवर्तनलाई मानक रङ चार्टसँग तुलना गरी सम्भावित दूषित अवस्था पहिचान गर्ने तरिका सिकाइएको थियो।
यस प्रशिक्षणले मत्स्य अधिकारीहरूलाई माछा अवतरण केन्द्र, थोक बजार तथा खुद्रा बिक्री केन्द्रमा स्थलमै प्रारम्भिक परीक्षण गर्ने क्षमता थप सुदृढ गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
मेघालयमा उपभोग हुने माछाको ठूलो हिस्सा राज्यबाहिरबाट आयात हुने भएकाले यस प्रविधिको महत्त्व अझ बढेको आयोजकहरूले बताएका छन्। स्थलमै गरिने द्रुत परीक्षणले शंकास्पद माछाको खेप पहिचान गर्न तथा आवश्यक नियामक कारबाहीका लागि थप परीक्षण अघि बढाउन सहयोग पुग्नेछ।
आयोजकहरूका अनुसार माछामा मिसावटको प्रारम्भिक पहिचानले खाद्य सुरक्षा नियमको कार्यान्वयनमा सहयोग गर्नुका साथै गलत अभ्यासलाई निरुत्साहित गर्ने र राज्यमा बिक्री हुने माछाप्रति उपभोक्ताको विश्वास बढाउन मद्दत गर्नेछ।
फर्माल्डिहाइड तथा अत्यधिक अमोनियाको सम्पर्क स्वास्थ्यका लागि जोखिमपूर्ण हुन सक्ने भएकाले उपभोक्ता सुरक्षाका लागि प्रभावकारी अनुगमन आवश्यक रहेको कार्यक्रममा जोड दिइयो।
केभीके रि भोईका प्रधान वैज्ञानिक तथा प्रमुख डा. मोकिदुल इस्लामले सहभागीहरूलाई प्रशिक्षणबाट प्राप्त ज्ञानलाई प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गर्दै स्थानीयस्तरको खाद्य सुरक्षा अनुगमनमा यो प्रविधि समावेश गर्न आग्रह गरे।
कार्यक्रमले सरल र सजिलै बोक्न सकिने परीक्षण प्रविधिले प्रयोगशालामा आधारित खाद्य सुरक्षा प्रणालीलाई थप सहयोग पुर्‍याउँदै माछामा हुने मिसावटको परीक्षणलाई बजार र उपभोक्ताको नजिक पुर्‍याउन सक्ने सम्भावना उजागर गरेको छ।