चेन्नई: भारतीय प्रौद्योगिकी संस्थान (आईआईटी) मद्रासका वैज्ञानिकहरू भारतीय बिरामीका क्यान्सर तन्तुबाट प्राप्त आनुवंशिक तथ्याङ्कका आधारमा स्तन क्यान्सरविरुद्ध मेसेन्जर आरएनए (एमआरएनए) मा आधारित प्रयोगात्मक खोप विकास गर्न जुटेका छन्। सन् २०१५ मा स्थापना गरिएको राष्ट्रिय क्यान्सर तन्तु जैवभण्डारमा अहिलेसम्म करिब दस हजार क्यान्सर तन्तुका नमुना सङ्कलन गरिएका छन्। यी नमुनाको सहायताले अनुसन्धानकर्ताहरूले भारतीय बिरामीमा पाइने विशिष्ट ट्युमर प्रतिजनहरूको पहिचान गरिरहेका छन्। यद्यपि, यो खोप अहिले प्रयोगशालामा अनुसन्धानकै चरणमा छ र मुसामा यसको परीक्षण गर्ने तयारी भइरहेको छ। मानिसमा यसको सुरक्षा र प्रभावकारिता प्रमाणित हुन अझै लामो समय लाग्न सक्छ।
चेन्नईस्थित भारतीय प्रौद्योगिकी संस्थान मद्रासको जैवप्रौद्योगिकी विभागका प्राध्यापक एस. महालिङ्गम एउटा चिसो कक्षमा प्रवेश गर्छन्, जहाँ चारैतिर फ्रिजर र स्टेनलेस स्टिलका तरल नाइट्रोजन ट्याङ्क राखिएका छन्। ती ट्याङ्कतर्फ सङ्केत गर्दै उनी त्यहाँ हजारौँ क्यान्सर तन्तुका नमुना सुरक्षित राखिएको बताउँछन्। उनका अनुसार चेन्नईका बाह्रभन्दा बढी अस्पतालबाट बिरामीका क्यान्सर तन्तुका करिब दस हजार नमुना सङ्कलन गरिएका छन्। यी नमुनालाई अत्यन्त कम तापक्रममा सुरक्षित राखिन्छ। त्यस्तै, रगतका विभिन्न अवयव तथा ट्युमरबाट निकालिएका डीएनए र आरएनएलाई अलग-अलग फ्रिजरमा संरक्षण गरिन्छ।
यो राष्ट्रिय क्यान्सर तन्तु जैवभण्डार हो, जसको स्थापना सन् २०१५ मा आईआईटी मद्रासमा गरिएको थियो। जैवभण्डार भनेको तन्तु, रगत र आनुवंशिक सामग्रीजस्ता जैविक नमुनालाई व्यवस्थित रूपमा सुरक्षित राखिने वैज्ञानिक सुविधा हो। यससँगै बिरामीको चिकित्सकीय विवरण पनि राखिन्छ, ताकि वैज्ञानिकहरूले भविष्यमा क्यान्सरका कारण, यसको विकास र उपचारको प्रभावबारे अध्ययन गर्न सकून्।
करिब एक दशकदेखि विकास हुँदै आएको यस पूर्वाधारको प्रयोग अहिले स्तन क्यान्सरविरुद्ध प्रयोगात्मक खोप तयार गर्न भइरहेको छ। यस परियोजनाको उद्देश्य भारतीय बिरामीका ट्युमरमा पाइने विशिष्ट प्रतिजनहरूको पहिचान गर्नु हो। ती प्रतिजनलाई लक्ष्य बनाएर शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीलाई क्यान्सर कोषिकाविरुद्ध सक्रिय बनाउन सकिने सम्भावनाको अध्ययन भइरहेको छ।
प्राध्यापक महालिङ्गमका अनुसार उनको टोलीले ट्युमरका त्यस्ता प्रतिजन पहिचान गरेको छ, जसबारे अन्य जनसङ्ख्या समूहसँग सम्बन्धित उपलब्ध तथ्याङ्कमा पहिले उल्लेख गरिएको थिएन। यसका साथै, वैज्ञानिक साहित्यमा पहिल्यै उल्लेख भइसकेका प्रतिजन पनि पहिचान गरिएका छन्। टोलीले यी निष्कर्षका आधारमा एमआरएनए खोपको प्रारूप तयार गरिरहेको छ।
एमआरएनए प्रविधिबाट क्यान्सरविरुद्ध प्रतिरक्षा विकास गर्ने प्रयास
एमआरएनएमा आधारित खोप प्रविधि कोभिड–१९ महामारीका बेला व्यापक रूपमा चर्चामा आएको थियो। यस प्रविधिमा शरीरका कोषिकालाई एउटा विशेष प्रोटिन बनाउन आनुवंशिक निर्देशन दिइन्छ। त्यसपछि प्रतिरक्षा प्रणालीले उक्त प्रोटिनलाई चिन्न सिक्न सक्छ र त्यसअनुसार प्रतिरक्षा प्रतिक्रिया विकास गर्न सक्छ।
क्यान्सरको सन्दर्भमा यस प्रविधिको उद्देश्य केही फरक हुन्छ। यहाँ खोपलाई त्यस्ता ट्युमर प्रतिजनका आधारमा तयार गरिन्छ, जसले क्यान्सर कोषिकाको पहिचान गर्न मद्दत गर्न सक्छन्। शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीले ती प्रतिजनलाई चिन्न सिकेपछि सम्बन्धित क्यान्सर कोषिकाविरुद्ध प्रतिक्रिया दिन सक्छ।
ट्युमर प्रतिजन भनेका त्यस्ता प्रोटिन वा प्रोटिनका अंश हुन्, जसलाई प्रतिरक्षा प्रणालीले पहिचान गर्न सक्छ। क्यान्सर कोषिकामा आनुवंशिक परिवर्तन हुँदा केही प्रोटिनको स्वरूप बदलिन सक्छ वा नयाँ प्रोटिन बन्न सक्छन्। यसबाट उत्पन्न हुने विशिष्ट प्रतिजनलाई नवप्रतिजन भनिन्छ। यस्ता प्रतिजन क्यान्सरका लागि व्यक्तिगत वा बिरामीअनुसार फरक खोप विकास गर्ने आधार बन्न सक्छन्।
आईआईटी मद्रासको यस परियोजनाको विशेषता भनेको भारतीय बिरामीका ट्युमर नमुनाबाट प्राप्त तथ्याङ्कको प्रयोग गर्नु हो। यसको उद्देश्य भारतीय बिरामीका लागि सान्दर्भिक हुन सक्ने प्रतिजन पहिचान गर्नु र तिनका आधारमा प्रभावकारी प्रतिरक्षा प्रतिक्रिया विकास गर्न सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने परीक्षण गर्नु हो।
यद्यपि, कुनै प्रतिजन पहिचान हुँदैमा प्रभावकारी खोप तयार भइसकेको मान्न मिल्दैन। वैज्ञानिकहरूले छनोट गरिएका प्रतिजनले शरीरमा पर्याप्त प्रतिरक्षा प्रतिक्रिया उत्पन्न गर्छन् कि गर्दैनन्, उक्त प्रतिक्रियाले क्यान्सर कोषिकालाई लक्ष्य बनाउन सक्छ कि सक्दैन र यसबाट सामान्य कोषिकामा अनावश्यक क्षति पुग्छ कि पुग्दैन भन्ने प्रमाणित गर्नुपर्ने हुन्छ।
प्राध्यापक महालिङ्गमका अनुसार उनको टोली खोपको प्रारूप तयार गर्ने अन्तिम चरणमा छ। हाल यसको आनुवंशिक संरचनासम्बन्धी विवरण सार्वजनिक गर्न सकिँदैन, किनभने यसका लागि पेटेन्ट आवेदन दिइएको छ। अनुसन्धानकर्ताहरू अहिले स्तन क्यान्सरबाट प्रभावित मुसाको नमुनामा यसको परीक्षण गर्ने तयारीमा छन्। प्रयोगशाला र पशु परीक्षणका नतिजा उत्साहजनक भएमा भविष्यमा मानिसमा परीक्षण गर्ने सम्भावनाबारे विचार गर्न सकिन्छ।
त्यसैले अहिले यसलाई स्तन क्यान्सरविरुद्ध उपलब्ध खोप वा प्रमाणित उपचार भन्नु उचित हुँदैन। यो प्रारम्भिक वैज्ञानिक प्रयास हो, जसको वास्तविक उपयोगिता आगामी परीक्षणबाट मात्र स्पष्ट हुनेछ।
भारतीय बिरामीका नमुनाको आवश्यकता किन पर्‍यो?
राष्ट्रिय क्यान्सर तन्तु जैवभण्डार बनाउने विचार सन् २०१३ मा अघि आएको थियो। त्यसबेला प्राध्यापक महालिङ्गमलाई प्रयोगशालामा गरिएको अनुसन्धानका निष्कर्ष पुष्टि गर्न वास्तविक क्यान्सर तन्तुका नमुना आवश्यक परेका थिए। तर अनुसन्धानका लागि पर्याप्त र उपयुक्त नमुना उपलब्ध गराउने सार्वजनिक सुविधा खोज्न उनलाई कठिनाइ भयो।
भारतमा क्यान्सरका बिरामी र अनुसन्धानकर्ता ठूलो सङ्ख्यामा भए पनि क्यान्सर तन्तु व्यवस्थित रूपमा सङ्कलन गर्ने, सुरक्षित राख्ने र वैज्ञानिक अनुसन्धानका लागि उपलब्ध गराउने सुविधाको अभाव रहेको उनले महसुस गरे। त्यसपछि उनले विज्ञान तथा प्रविधि विभागसँग सम्पर्क गरे। विभागले यस पहलका लागि आर्थिक सहयोग उपलब्ध गरायो।
सन् २०१५ मा दुई अस्पतालको सहकार्यमा सुरु भएको यो जैवभण्डार अहिले बाह्रभन्दा बढी अस्पतालको सञ्जालमा विस्तार भएको छ। यहाँ देशका विभिन्न भागबाट नमुना सङ्कलन गरिएका छन्। प्राध्यापक महालिङ्गमका अनुसार कुल नमुनामध्ये करिब पचासदेखि साठी प्रतिशत तमिलनाडुबाहिरबाट आएका छन्।
यस सुविधामा स्तन क्यान्सरका अतिरिक्त पाचन प्रणाली, कलेजो र रगतसम्बन्धी क्यान्सरसहित विभिन्न प्रकारका क्यान्सरका नमुना सुरक्षित राखिएका छन्। केही बिरामीका नमुना उपचारका विभिन्न चरणमा सङ्कलन गरिन्छन्। विशेषगरी ल्युकेमिया भएका बालबालिकाका नमुनाको समय–समयमा अध्ययन गर्दा वैज्ञानिकहरूले रोगमा हुने आनुवंशिक परिवर्तन बुझ्न सक्छन्।
यस्ता नमुनाले अनुसन्धानकर्तालाई एउटा महत्त्वपूर्ण प्रश्नको उत्तर खोज्न मद्दत गर्छन्। समान उमेर, उस्तै प्रकारको ट्युमर र लगभग समान उपचार पाएका केही बिरामीमा उपचारले राम्रो काम गर्छ, तर अरूमा अपेक्षित प्रभाव किन देखिँदैन?
प्राध्यापक महालिङ्गमले स्तन क्यान्सर भएका त्यस्ता दस बिरामीको उदाहरण दिएका छन्, जसलाई समान प्रकारको किमोथेरापी दिइएको थियो। केही बिरामीमा उपचारको राम्रो प्रभाव देखियो भने केहीमा अपेक्षित प्रतिक्रिया आएन। उनका अनुसार यस्तो भिन्नताका पछाडि आनुवंशिक वा जीनोमिक भिन्नता हुन सक्छ। तर यी भिन्नता र उपचारका नतिजाबीचको सम्बन्ध स्थापित गर्न विस्तृत अध्ययन आवश्यक छ।
पश्चिमी देशका तथ्याङ्कभन्दा अगाडि बढ्नुपर्ने आवश्यकता
क्यान्सरको आनुवंशिक संरचना बुझ्न लामो समयदेखि युरोपेली मूलका जनसङ्ख्याबाट प्राप्त तथ्याङ्कको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहँदै आएको छ। यी अध्ययनले क्यान्सरका विभिन्न प्रकार, जोखिम र उपचारसम्बन्धी उपयोगी जानकारी दिएका छन्। तर विभिन्न जनसङ्ख्या समूहमा आनुवंशिक विविधता हुने भएकाले ती निष्कर्षबाट भारतीय बिरामीका सबै विशेषता बुझ्न सम्भव हुँदैन।
त्यसैले भारतीय बिरामीका नमुनामा आधारित अनुसन्धान महत्त्वपूर्ण हुन्छ। यसबाट भारतीय जनसङ्ख्यामा कुन आनुवंशिक परिवर्तन बढी सामान्य छन्, कुन परिवर्तनको सम्बन्ध क्यान्सरको विकाससँग हुन सक्छ र तिनले उपचारप्रतिको बिरामीको प्रतिक्रियालाई कसरी प्रभावित गर्छन् भन्ने पत्ता लगाउन मद्दत मिल्न सक्छ।
प्राध्यापक महालिङ्गमले स्तन क्यान्सरको जोखिमसँग सम्बन्धित बीआरसीए–१ र बीआरसीए–२ जीनको उल्लेख गरेका छन्। यी जीनमा हुने केही हानिकारक आनुवंशिक परिवर्तनले स्तन तथा डिम्बाशयको क्यान्सर हुने जोखिम बढाउन सक्छन्।
उनको टोलीले स्तन क्यान्सरका करिब एक हजार नमुनाको विश्लेषण गरेको थियो। उक्त अध्ययनमा लगभग चार प्रतिशत बिरामीमा यी जीनसँग सम्बन्धित उत्परिवर्तन भेटिए। यस्ता तथ्याङ्कलाई विभिन्न अध्ययनसँग तुलना गर्दा नमुना छनोट, बिरामीका विशेषता र परीक्षण विधिलाई ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ। केवल प्रतिशतमा देखिएको भिन्नताका आधारमा कुनै जनसङ्ख्यामा क्यान्सरको जोखिम कम वा बढी छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।
टोलीले आरईसीक्यूएल–१ लगायत अन्य जीनमा पनि आनुवंशिक भिन्नता फेला पारेको छ। यो जीन क्षतिग्रस्त डीएनएको मर्मत प्रक्रियामा संलग्न हुन्छ। प्राध्यापक महालिङ्गमका अनुसार यस जीनमा एउटा विशेष आनुवंशिक परिवर्तन भारतीय जनसङ्ख्याका करिब ३.६ देखि ३.९ प्रतिशत मानिसमा भेटिएको थियो, जबकि केही अन्य तथ्याङ्कमा यसको अनुपात एक प्रतिशतभन्दा कम थियो।
यद्यपि, कुनै आनुवंशिक परिवर्तन जनसङ्ख्यामा बढी पाइँदैमा त्यसले क्यान्सर गराउँछ वा बिरामीको उपचारमा प्रभाव पार्छ भन्ने प्रमाणित हुँदैन। यसको चिकित्सकीय महत्त्व बुझ्न थप अध्ययन र स्वतन्त्र वैज्ञानिक पुष्टि आवश्यक हुन्छ।
नमुनादेखि जीनोमिक जानकारीसम्मको वैज्ञानिक प्रक्रिया
क्यान्सर तन्तु सङ्कलन गर्नु अनुसन्धानको सुरुवात मात्र हो। त्यसपछि नमुनालाई सुरक्षित राख्ने, तिनबाट आनुवंशिक सामग्री निकाल्ने, त्यसको अनुक्रमण परीक्षण गर्ने र प्राप्त तथ्याङ्क विश्लेषण गर्नेजस्ता विभिन्न चरण पूरा गर्नुपर्छ।
राष्ट्रिय क्यान्सर तन्तु जैवभण्डारमा ट्युमरका तन्तुलाई तरल नाइट्रोजनको सहायताले करिब माइनस १९६ डिग्री सेल्सियस तापक्रममा सुरक्षित राखिन्छ। यहाँ सातवटा ट्याङ्क छन् र प्रत्येकमा करिब तेह्र हजार सिसी राख्न सकिन्छ। यसका अतिरिक्त, रगतका विभिन्न अवयवलाई माइनस ८० डिग्री सेल्सियस तापक्रममा राखिएका फ्रिजरमा संरक्षण गरिन्छ। ट्युमरबाट निकालिएका डीएनए र आरएनए पनि भविष्यका अध्ययनका लागि सुरक्षित राखिन्छन्।
जैवभण्डारका वरिष्ठ वैज्ञानिक डा. जोन पिटरका अनुसार नमुनालाई तयार पार्ने र तिनबाट आनुवंशिक सामग्री निकाल्ने काम नियन्त्रित प्रयोगशाला वातावरणमा गरिन्छ। यसले बाह्य पदार्थबाट नमुना दूषित हुने सम्भावना घटाउन मद्दत गर्छ।
त्यसपछि नमुनाको आनुवंशिक अनुक्रमण परीक्षण गरिन्छ। सम्पूर्ण जीनोम अनुक्रमणमा जीवको आनुवंशिक सामग्रीको व्यापक अध्ययन गरिन्छ। सम्पूर्ण एक्सोम अनुक्रमणमा भने मुख्यतः डीएनएका ती भागमा ध्यान दिइन्छ, जसमा प्रोटिन निर्माण गर्ने निर्देशन हुन्छन्। आरएनए अनुक्रमणबाट कुनै नमुनामा कुन जीन सक्रिय छन् भन्ने बुझ्न मद्दत मिल्छ।
डा. पिटरका अनुसार एउटै अनुक्रमण प्रक्रियाबाट करिब डेढदेखि तीन टेराबाइटसम्म तथ्याङ्क प्राप्त हुन सक्छ। यति ठूलो परिमाणको जानकारी सुरक्षित राख्न, व्यवस्थित गर्न र विश्लेषण गर्न विशेष कम्प्युटर प्रणाली तथा प्रशिक्षित वैज्ञानिक आवश्यक हुन्छन्।
कुनै बिरामीको ट्युमर नमुनालाई त्यही बिरामीको सामान्य तन्तु वा रगतसँग तुलना गर्दा वैज्ञानिकहरूले क्यान्सर कोषिकामा उत्पन्न भएका आनुवंशिक परिवर्तन पहिचान गर्न सक्छन्। यसले क्यान्सरसँग सम्बन्धित परिवर्तन र जन्मजात आनुवंशिक भिन्नताबीचको अन्तर बुझ्न मद्दत गर्छ। रगतका नमुनाबाट आमाबुबाबाट वंशानुगत रूपमा प्राप्त भएका र क्यान्सरको जोखिमसँग सम्बन्धित हुन सक्ने परिवर्तनको पनि अध्ययन गर्न सकिन्छ।
केही प्रकारका क्यान्सरमा उपचारका विभिन्न चरणमा सङ्कलन गरिएका नमुनाको तुलना गर्नु पनि उपयोगी हुन्छ। यसबाट समयसँगै ट्युमरको आनुवंशिक संरचनामा हुने परिवर्तन र उपचारप्रतिको यसको बदलिँदो प्रतिक्रियाबारे बुझ्न सकिन्छ।
यस्तो जानकारीले भविष्यमा बिरामीलाई कुनै विशेष औषधिबाट लाभ हुने सम्भावना कति छ भन्ने अनुमान गर्न सहयोगी सूचक पहिचान गर्न मद्दत गर्न सक्छ। तर यस्ता अनुमानलाई नियमित चिकित्सकीय अभ्यासमा प्रयोग गर्नुअघि व्यापक परीक्षण र स्वतन्त्र पुष्टि आवश्यक हुन्छ।
भारतीय क्यान्सर जीनोम एटलसबाट बढ्दो अपेक्षा
क्यान्सर तन्तु जैवभण्डारमा सुरक्षित नमुना भारतमा क्यान्सरको आनुवंशिक विशेषतासम्बन्धी विस्तृत डिजिटल अभिलेख तयार गर्ने प्रयाससँग पनि जोडिएका छन्। यही दिशामा कार्किनोस हेल्थकेयरको सहकार्यमा भारत क्यान्सर जीनोम एटलस तयार गरिएको थियो, जसलाई सन् २०२४ मा सार्वजनिक गरिएको थियो।
प्राध्यापक महालिङ्गमका अनुसार यस एटलसमा स्तन क्यान्सर, ल्युकेमिया, अग्न्याशयको क्यान्सर र ठूलो आन्द्राको क्यान्सरसहित विभिन्न प्रकारका क्यान्सरसँग सम्बन्धित करिब दुई हजार जीनोमिक प्रोफाइल समावेश छन्। उनको टोलीले तीन हजारभन्दा बढी नमुनाको अनुक्रमण परीक्षण गरिसकेको छ र थप तथ्याङ्क पनि यस सङ्ग्रहमा समावेश गर्ने काम भइरहेको छ।
यस्ता डिजिटल अभिलेखको उद्देश्य क्यान्सरसँग सम्बन्धित आनुवंशिक परिवर्तन पहिचान गर्नु र विभिन्न बिरामीका तथ्याङ्क तुलना गर्नु हो। यसबाट क्यान्सरका विभिन्न स्वरूप, तिनको विकास र उपचारप्रतिको प्रतिक्रियाबारे अनुसन्धानकर्ताले राम्रो जानकारी प्राप्त गर्न सक्छन्।
यद्यपि, यस जानकारीमा पहुँच नियन्त्रित छ। अनुसन्धानकर्ताले प्रचलित नियमअनुसार उत्परिवर्तनसम्बन्धी केही तथ्याङ्क हेर्न सक्छन्, तर मूल जीनोमिक तथ्याङ्क र बिरामीको पहिचान खुल्ने जानकारीमा प्रतिबन्ध हुन्छ। वास्तविक तन्तुका नमुना प्रयोग गर्न आवश्यक नैतिक स्वीकृति पनि लिनुपर्छ। यसले बिरामीको गोपनीयता र जैविक नमुनाको जिम्मेवार प्रयोग सुनिश्चित गर्न मद्दत गर्छ।
क्यान्सर अनुसन्धानको पूर्वाधार महँगो
क्यान्सर तन्तु जैवभण्डार र जीनोमिक एटलसजस्ता सुविधा स्थापना गर्नु तथा तिनलाई लामो समयसम्म सञ्चालन गर्नु खर्चिलो काम हो। आईआईटी मद्रासमा राष्ट्रिय क्यान्सर तन्तु जैवभण्डार स्थापना गर्न विज्ञान तथा प्रविधि विभागबाट २७.८१ करोड रुपैयाँ र आईआईटी मद्रासबाट थप ३.९ करोड रुपैयाँ आर्थिक सहयोग प्राप्त भएको थियो। यसरी स्थापनाका लागि कुल ३१.७१ करोड रुपैयाँ उपलब्ध गराइएको थियो।
यो सुविधा अधिकतम पच्चीस हजार क्यान्सर तन्तुका नमुना सुरक्षित राख्ने उद्देश्यले तयार गरिएको हो। यसको सञ्चालनका लागि विशेष भण्डारण व्यवस्था, कम तापक्रम कायम राख्ने उपकरण, प्रयोगशाला र तथ्याङ्क विश्लेषणका लागि कम्प्युटर प्रणाली आवश्यक हुन्छन्।
नमुना सुरक्षित राख्ने प्रक्रिया पनि तिनको प्रकृतिअनुसार फरक हुन्छ। केही तन्तुलाई अत्यन्त कम तापक्रममा राखिन्छ भने अन्य नमुनालाई फर्मालिनजस्ता संरक्षकमा सुरक्षित गरेर प्याराफिनमा जमाइन्छ। त्यसपछि प्याराफिनमा राखिएका तन्तुका पातला तह काटेर सूक्ष्मदर्शीबाट परीक्षण गर्न सकिन्छ।
जीनोमिक अनुक्रमणमा पनि ठूलो खर्च लाग्छ। प्राध्यापक महालिङ्गमको अनुमानअनुसार सम्पूर्ण जीनोम अनुक्रमण गर्न एउटा नमुनामा करिब एक लाख रुपैयाँ खर्च हुन सक्छ। यसबाहेक तथ्याङ्क सुरक्षित राख्ने, विश्लेषण गर्ने र विशेषज्ञको सेवा लिने काममा पनि ठूलो स्रोत खर्च हुन्छ।
त्यसैले अनुसन्धानका लागि प्रारम्भिक अनुदान मात्र पर्याप्त हुँदैन। जैवभण्डारलाई लामो समयसम्म सञ्चालन गर्न, नमुनाको गुणस्तर कायम राख्न, नयाँ प्रविधि अपनाउन र वैज्ञानिक कर्मचारी उपलब्ध गराउन निरन्तर आर्थिक सहयोग आवश्यक हुन्छ।
बिरामीको ट्युमरबाट प्रयोगशालामै उपचारको परीक्षण
आईआईटी मद्रासको टोलीले क्यान्सर तन्तु जैवभण्डारसँगै बिरामीको ट्युमरबाट अर्गान्वाइड विकास गर्ने काम पनि गरिरहेको छ। अर्गान्वाइड प्रयोगशालामा तयार गरिएका त्रिआयामिक जैविक नमुना हुन्, जसले मूल तन्तुका केही महत्त्वपूर्ण विशेषता कायम राख्न सक्छन्।
प्राध्यापक महालिङ्गमका अनुसार उनको टोलीले कलेजोको क्यान्सरका लागि यस्ता नमुना तयार गरिसकेको छ र स्तन तथा अग्न्याशयको क्यान्सरका नमुना विकास गर्ने काम गरिरहेको छ।
यी नमुनाको प्रयोग प्रयोगशालामा विभिन्न औषधिप्रति ट्युमरको प्रतिक्रिया अध्ययन गर्न सकिन्छ। कुनै बिरामीको ट्युमरबाट तयार गरिएको अर्गान्वाइडमा विभिन्न औषधिको परीक्षण गर्दा अनुसन्धानकर्तालाई कुन उपचार थप अध्ययन गर्न योग्य छ भन्ने बुझ्न मद्दत मिल्न सक्छ।
भविष्यमा यस्ता नमुना व्यक्तिगत उपचारको दिशामा उपयोगी हुन सक्छन्। यसलाई वैयक्तिकृत चिकित्सा भनिन्छ, जसमा बिरामीको जैविक र चिकित्सकीय विशेषताका आधारमा उपचारसम्बन्धी निर्णय गर्ने प्रयास गरिन्छ। तर प्रयोगशालामा कुनै औषधिले राम्रो प्रभाव देखाउँदैमा त्यही औषधिले बिरामीको शरीरमा पनि समान प्रभाव पार्छ भन्ने सुनिश्चित हुँदैन। त्यसैले यस्ता नतिजाको चिकित्सकीय पुष्टि आवश्यक हुन्छ।
भारतमा बढ्दो क्यान्सरको भार र व्यापक अनुसन्धानको आवश्यकता
भारतमा क्यान्सरका बिरामीको सङ्ख्या बढ्दै जाँदा रोकथाम, शीघ्र पहिचान, उपचार र अनुसन्धानको महत्त्व पनि बढेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय क्यान्सर अनुसन्धान एजेन्सीको ग्लोबोक्यान अनुमानअनुसार सन् २०२२ मा भारतमा स्तन क्यान्सरका करिब एक लाख बयानब्बे हजार नयाँ बिरामी भेटिएका थिए। यो महिलामा सबैभन्दा बढी देखिने क्यान्सर थियो। उपलब्ध तथ्याङ्कले क्यान्सरको रोकथाम र प्रभावकारी उपचारका लागि वैज्ञानिक अनुसन्धानमा थप लगानी आवश्यक रहेको देखाउँछ।
आईआईटी मद्रासको परियोजना पनि यही व्यापक चुनौतीको एउटा हिस्सा हो। भारतीय बिरामीका नमुनाबाट प्राप्त जानकारी प्रयोग गरेर अनुसन्धानकर्ताहरूले देशका विभिन्न जनसङ्ख्या समूहमा क्यान्सरका आनुवंशिक विशेषता कस्ता छन् र ती विशेषताले उपचारमा कस्तो प्रभाव पार्न सक्छन् भन्ने बुझ्ने प्रयास गरिरहेका छन्।
प्राध्यापक महालिङ्गमका अनुसार यस्तो अनुसन्धानलाई व्यापक रूपमा अघि बढाउन देशका विभिन्न भागमा थप क्यान्सर जैवभण्डार र अनुक्रमण सुविधा स्थापना गर्न आवश्यक छ। एउटा क्षेत्रबाट सङ्कलन गरिएका नमुनाका आधारमा सम्पूर्ण भारतको जनसङ्ख्यामा कुनै आनुवंशिक परिवर्तन कति व्यापक छ भन्ने विश्वसनीय अनुमान लगाउन कठिन हुन्छ।
उनका अनुसार अस्पताल, अनुसन्धान संस्था र इन्जिनियरिङ संस्थाबीच सहकार्य बढाउनुका साथै सरकारी लगानी पनि बढाउनुपर्छ। यसबाट धेरै नमुना सङ्कलन गर्न, विभिन्न जनसङ्ख्या समूहको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्न र अनुसन्धानका निष्कर्षलाई बलियो वैज्ञानिक प्रमाणमा रूपान्तरण गर्न मद्दत मिल्नेछ।
प्राध्यापक महालिङ्गमलाई राष्ट्रिय क्यान्सर तन्तु जैवभण्डार स्थापना गर्ने प्रस्ताव पहिलोपटक राख्दा केही सहकर्मीले यसको निर्माण र दीर्घकालीन सञ्चालनका कठिनाइबारे चिन्ता व्यक्त गरेको सम्झना छ। तर उनले यो पहललाई अघि बढाउने निर्णय गरे।
उनको विश्वास छ कि भारतमा क्यान्सरको बढ्दो भारसँग जुध्न आफ्नै बिरामीमा आधारित वैज्ञानिक प्रमाण तयार गर्नु आवश्यक छ। स्तन क्यान्सरविरुद्ध एमआरएनएमा आधारित प्रयोगात्मक खोप विकास गर्ने प्रयास पनि यही उद्देश्यको एउटा हिस्सा हो।
अहिले नै यस अनुसन्धानबाट प्रमाणित खोप वा तत्काल उपचारको अपेक्षा गर्नु हतार हुनेछ। तर भारतीय बिरामीका ट्युमरको आनुवंशिक विशेषता बुझ्ने, सम्भावित प्रतिरक्षा लक्ष्य पहिचान गर्ने र भविष्यका उपचारका लागि आधार तयार गर्ने दिशामा यो महत्त्वपूर्ण कदम हो। यसको वास्तविक सफलता आगामी प्रयोगमा खोप कति सुरक्षित र प्रभावकारी हुन्छ तथा मानिसमा गरिने परीक्षणबाट यसको लाभ प्रमाणित हुन्छ कि हुँदैन भन्ने कुरामा निर्भर रहनेछ।