मस्को: रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनका वैचारिक समर्थकका रूपमा चिनिने अलेक्जान्डर दुगिनले विश्व व्यवस्थामा भारतको बढ्दो प्रभावको प्रशंसा गर्दै बहुध्रुवीय विश्व निर्माणमा भारतले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्ने बताएका छन्।
दुगिनका अनुसार विश्व एकध्रुवीय व्यवस्थाबाट क्रमशः बहुध्रुवीय व्यवस्थातर्फ अघि बढिरहेको छ। उनले पश्चिमी शक्तिहरूको विश्वव्यापी वर्चस्वको दाबी कमजोर हुँदै गएको उल्लेख गर्दै नयाँ विश्व व्यवस्थामा विभिन्न सभ्यता र राष्ट्रहरूले आफ्ना मूल्य, परम्परा तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धसम्बन्धी दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्ने बताएका छन्।
बहुध्रुवीय विश्वको अवधारणा विकसित हुँदै आएको दाबी
दुगिनले आफूले विगत तीन दशकदेखि बहुध्रुवीय विश्वको सिद्धान्त र त्यसको निर्माण प्रक्रियाबारे अध्ययन तथा विकास गर्दै आएको बताएका छन्।
उनका अनुसार भ्लादिमिर पुटिन सत्तामा आएपछि रुसले पुरानो विश्व व्यवस्थाको ढाँचाबाट बाहिर निस्कँदै बहुध्रुवीय विश्व निर्माणको दिशामा अघि बढ्न थालेको थियो। उनले सन् उन्नाइस सय नब्बेको दशकको अन्त्यतिर रुसी राजनीतिज्ञ येभगेनी प्रिमाकोभले समेत बदलिँदो भू–राजनीतिक अवस्थाका प्रारम्भिक संकेतहरू देखेको दाबी गरे।
दुगिनले चीनको उदय र रुसको बढ्दो दृढतासँगै बहुध्रुवीयताको अवधारणा क्रमशः स्पष्ट हुँदै गएको बताएका छन्। उनका अनुसार यस नयाँ विश्व व्यवस्थाको सैद्धान्तिक आधारबारे विस्तृत रूपमा अध्ययन भइसकेको छ र विश्व कुन दिशातर्फ अघि बढिरहेको छ भन्ने कुरा यस क्षेत्रमा काम गर्ने विज्ञहरूका लागि बुझ्न कठिन छैन।
पश्चिमको एकध्रुवीय दाबी अस्वीकार भएको दुगिनको भनाइ
दुगिनले नयाँ बहुध्रुवीय विश्वको उदय भइरहेको दाबी गरेका छन्। उनका अनुसार अब विश्व एकध्रुवीय नभई बहुध्रुवीय बन्दै गएको छ र यससँगै पश्चिमले विश्वव्यापी रूपमा आफ्नो मूल्य र व्यवस्थालाई स्थापित गर्ने दाबी कमजोर भएको छ।
उनले बहुध्रुवीय विश्वका प्रत्येक शक्ति वा सभ्यता–राष्ट्रले विश्व व्यवस्था, मूल्य, परम्परा र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धबारे आफ्नै दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्ने बताएका छन्। यस्ता विभिन्न दृष्टिकोणलाई सामूहिक रूपमा विचार गरिने भए पनि विश्व व्यवस्थालाई प्रभावित गर्ने प्रमुख सहभागीहरूको संख्या अझै सीमित रहने उनको भनाइ छ।
प्रधानमन्त्री मोदीको भूमिकालाई महत्वपूर्ण बताए
दुगिनले बदलिँदो विश्व परिस्थितिका बीच भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको भूमिका महत्वपूर्ण रहेको बताएका छन्।
उनका अनुसार भारत आफ्नो सभ्यतागत पहिचान र ठूलो सामर्थ्यका कारण विश्व व्यवस्थामा निर्णायक प्रभाव पार्न सक्ने राष्ट्र हो। भारतले रुस र चीनसँग सहकार्यलाई थप मजबुत बनाउँदै इरान, अफ्रिकी राष्ट्रहरू तथा ब्राजिलजस्ता देशसँग पनि सहकार्य बढाएमा बहुध्रुवीय विश्व निर्माणको प्रक्रिया थप तीव्र हुन सक्ने उनको दाबी छ।
दुगिनले भारत, रुस, चीन, इरान, अफ्रिका र ब्राजिलबीचको सहकार्यलाई ब्रिक्सको व्यापक परियोजनासँग जोड्दै यस्तो सहकार्यले बहुध्रुवीय विश्व व्यवस्थाको निर्माणलाई बल पुग्ने बताएका छन्।
उनले भारतको भूमिका आगामी विश्व व्यवस्थाको स्वरूप निर्धारण गर्ने प्रक्रियामा महत्वपूर्ण हुने दाबी गरेका छन्।