नयाँ दिल्ली: ​सालको छैटौँ महिनाको अन्तिम दिन अर्थात् ३० जून आएसँगै हामीले यस वर्षको आधा यात्रा पूरा गरिसकेका छौँ। वर्षको १८१औँ दिन देश र विश्वको इतिहासमा अनेकौँ महत्त्वपूर्ण घटनाहरूका साथ दर्ता भएको छ।
​३० जूनका महत्त्वपूर्ण घटनाहरू~
​१८५५: आधुनिक झारखण्डको साहिबगन्जस्थित भोगनाडीह गाउँबाट चार भाइ (सिद्धु, कान्हु, चाँद र भैरव) ले ब्रिटिश औपनिवेशिक उत्पीडन, जमिन्दार र साहुकारहरूविरुद्ध सशस्त्र क्रान्ति (‘सन्थाल हुल’) को सुरुवात गरे। यस ऐतिहासिक सङ्घर्षको सम्झनामा हरेक वर्ष ३० जुनमा ‘हुल दिवस’ मनाइन्छ।
​१८७०: अदा केपले अमेरिकामा ल कलेज (कानुन कलेज) बाट स्नातक गर्ने पहिलो महिला बनिन्।
​१९०५: महान् वैज्ञानिक अल्बर्ट आइन्स्टाइनले जर्मन पत्रिका ‘एनालेन डेर फिजिक्स’ मा आफ्नो शोधपत्र प्रकाशित गरे, जसमा उनले पहिलो पटक ‘विशिष्ट सापेक्षताको सिद्धान्त’ (थ्योरी ऑफ स्पेशल रिलेटिविटी) प्रस्तुत गरेका थिए।
​१९०८: साइबेरिया (रुस) मा एउटा विशाल क्षुद्रग्रह (एस्टेरॉयड) वा पुच्छ्रेतारा ठोक्किँदा करिब २१५० वर्ग किलोमिटर जङ्गल नष्ट भएको थियो। यसै घटनाको सम्झनामा हरेक वर्ष ३० जुनमा ‘अन्तर्राष्ट्रिय क्षुद्रग्रह दिवस’ (इंटरनेशनल एस्ट्राइड डे) मनाइन्छ।
​१९३३: फासीवादविरुद्ध एन्टवर्पमा ५० हजार मानिसहरूले प्रदर्शन गरे।
​१९३४: जर्मनीका तानाशाह एडोल्फ हिटलरले आफ्नै नाजी पार्टीभित्रका राजनीतिक विरोधी र सैन्य प्रतिद्वन्द्वीहरूको ‘रक्तपातपूर्ण सफाया’ सुरु गरे।
​१९३७: विश्वको पहिलो आपत्कालीन नम्बर ९९९ लन्डनमा जारी गरियो।
​१९३८: बालबालिकाको मनपर्ने कार्टुन चरित्र ‘सुपरम्यान’ पहिलो पटक कमिक्समा देखा पर्यो।
​१९४७: भारत विभाजनको घोषणापछि बङ्गाल र पञ्जाबका लागि ‘बाउन्ड्री कमिसन’ (सीमाना आयोग) का सदस्यहरूको घोषणा गरियो।
​१९६०: अमेरिकाले क्युबाबाट चिनी आयात बन्द गर्ने निर्णय गर्यो।
​१९६०: अफ्रिकी देश कङ्गोले बेल्जियमबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गर्यो।
​१९६२: रुवान्डा र बुरुन्डी स्वतन्त्र भए।
​१९६६: अमेरिकाको पहिलो महिला सङ्गठन ‘नेशनल अर्गनाइजेसन फर वुमेन’ को गठन गरियो।
​१९७१: सोभियत सङ्घको अन्तरिक्ष यान ‘सोयुज ११’ वायु आपूर्ति बन्द भएका कारण दुर्घटनाग्रस्त भयो, जसमा सवार तीनै जना अन्तरिक्ष यात्रीको निधन भयो।
​१९८५: १९८५ जुन १४ मा एथेन्सबाट रोम जाँदै गरेको टीडब्ल्यूए फ्लाइट ८४७ विमान अपहरणमा परेको थियो। उक्त विमानलाई लेबनानको बेरुत टीडब्ल्यूए ३९ अमेरिकी नागरिकहरूलाई बन्धक बनाइएको थियो। १७ दिन लामो बन्धक अवस्थापछि, सन् १९८५ मा आज काे दिन ती सबै ३९ अमेरिकी नागरिकहरू सकुशल रिहा भएका थिए।
​१९९०: पूर्वी र पश्चिमी जर्मनीको विलय भयो।
​१९९७: हङकङबाट ब्रिटिश शासनको अन्त्य भयो।
​१९९९: अस्ट्रेलियाका उपप्रधानमन्त्री तथा नेसनल पार्टीका नेता टिम फिसरले राजीनामा दिए।
​२०००: अमेरिकी राष्ट्रपति बिल क्लिन्टनले अमेरिकामा डिजिटल हस्ताक्षरलाई कानुनी मान्यता दिए।
​२००२: ब्राजिलले जर्मनीलाई २-० ले हराउँदै पाँचौँ पटक फिफा फुटबल विश्वकपको उपाधि जित्यो।
​२००५: ब्राजिलले कन्फेडेरेसन फुटबल कप जित्यो।
​२००५: स्पेनले समलिङ्गी विवाहलाई कानुनी मान्यता दियो।
​२००६: फुटबल विश्वकपमा जर्मनीले अर्जेन्टिनालाई हरायो।
​२००७: संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय महासभाले आम सहमतिबाट शान्ति स्थापना विभागको विभाजन गर्ने निर्णय गर्यो।
​२००८: रविकान्त, उमा शङ्कर चौधरी र विमल चन्द्र पाण्डेलाई संयुक्त रूपमा भारतीय ज्ञानपिठको ‘नवलेखन पुरस्कार’ प्रदान गरियो।
​२००८: भारतीय पत्रकार अनिसुद्दीन अजिजलाई इन्टरनेसनल एसोसिएसन अफ बुक किपर्स (आईएबी)को ‘न्यू बिजनेस अफ द इयर अवार्ड’ बाट सम्मानित गरियो।
​२००८: पाकिस्तान सरकारले कबाइली खैबर भन्ज्याङ क्षेत्रमा आतङ्क फैलाइरहेका तीन आतङ्कवादी समूहमाथि प्रतिबन्ध लगायो। रोबर्ट मुगावेले जिम्बाब्वेको राष्ट्रपतिका रूपमा शपथ लिए।
​२००९: छत्तिसगढमा नक्सलवादीहरूद्वारा गरिएको बारुदी सुरुङ विष्फोटमा केन्द्रीय रिजर्भ पुलिस बल (सीआरपीएफ) का कैयौँ जवानहरू सहिद भए।
​२०१०: पूर्वी अफगानिस्तानको जलालावाद विमानस्थलमा आतङ्कवादी र सुरक्षा बलबीच भएको भीषण भिडन्तमा ८ जना उग्रवादी मारिएको पुष्टि भयो।
​२०१०: पूर्व ब्रिटिश प्रधानमन्त्री टोनी ब्लेयरलाई धर्ममा आधारित द्वन्द्व समाधानका प्रयासहरूका लागि बिल क्लिन्टनद्वारा सम्मानित गरिने कार्यक्रम तय भएको थियो।
​२०११: अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा सहायता बल (आईएसएएफ) ले अफगानिस्तानको काबुलमा भएका आक्रमणहरूका पछाडि हक्कानी नेटवर्कको हात रहेको आरोप लगाएको थियो।
​२०१२: मोहम्मद मुर्सी इजिप्टको राष्ट्रपति बने।
​२०१३: पाकिस्तानको उत्तर-पश्चिमी क्षेत्रमा सुरक्षा बलको सवारी लावालस्करमाथि भएको बम आक्रमणमा कम्तीमा ११ जनाको मृत्यु र १९ जना घाइते भए।
​२०१४: उत्तर-पूर्वी नाइजेरियाको मैदुगुरी सहर नजिकै बोको हरामका संदिग्ध आतङ्कवादीहरूले गरेको आक्रमणमा करिब ४५ जनाको मृत्यु भयो।
​२०१५: इन्डोनेसियाको मेदान सहरमा एउटा हरक्युलिस सी-१३० सैन्य विमान उडान भरेको केही मिनेटमै आवासीय क्षेत्रमा दुर्घटनाग्रस्त हुँदा १०० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो।
​२०१५: विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्ल्यूएचओ) ले क्युबालाई आमाबाट बच्चामा हुने एचआईभी र सिफिलिसको सङ्क्रमण पूर्ण रूपमा निर्मूल गर्ने विश्वकै पहिलो देशका रूपमा मान्यता दियो।
​२०१६: भारत सरकार र विश्व बैङ्कबीच एउटा महत्त्वपूर्ण सम्झौता भयो, जसअन्तर्गत भारतलाई सौर्य ऊर्जा कार्यक्रमका लागि १ बिलियन डलरको वित्तीय सहायता प्रदान गर्ने तय गरियो।
​२०१६: रोड्रिगो दुतेर्तेले मनिलामा फिलिपिन्सको १६औँ राष्ट्रपतिका रूपमा शपथ लिए।
​२०१६: काबुलको बाहिरी इलाकामा अफगान सुरक्षा बलको टोलीमाथि योजनाबद्ध आतङ्कवादी आक्रमण भयो, जसमा कैयौँ आत्मघाती आक्रमणकारीसहित ४० भन्दा बढीको ज्यान गयो।
​२०१७: मोसुलको लडाइँका क्रममा, इराकी सेनाले ऐतिहासिक नूरी मस्जिद ध्वस्त भएपछि पनि उक्त क्षेत्रमा आफ्नो पकड बलियो बनाउँदै आतङ्कवादी सङ्गठन इस्लामिक स्टेट (आईएसआईएस) विरुद्ध महत्त्वपूर्ण सफलता हासिल गर्यो।
​२०१८: लोकतन्त्रमा संसद्को भूमिकालाई उजागर गर्न ३० जुन २०१८ मा विश्वभर पहिलो ‘अन्तर्राष्ट्रिय संसदीय दिवस’ (इंटरनेशनल डे ऑफ पार्लियामेंटेरिजम) मनाइयो।
​२०१८: भारतले फाइनल खेलमा इरानलाई हराउँदै ‘कबड्डी मास्टर्स दुबई २०१८’ को उपाधि आफ्नो नाममा गर्यो।
​२०१९: अमेरिकी इतिहासमा पहिलो पटक, तत्कालीन राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले उत्तर कोरियाको सीमा (डिमिलिटराइज्ड जोन) मा पाइला टेके र किम जोङ-उनसँग भेटवार्ता गरे।
​२०२१: भारत सरकारले औषधि उत्पादक कम्पनी सिप्लालाई मोडेर्ना कोरोना खोप आयात गर्न अनुमति दियो।
​२०२१: १९८७ ब्याचका आईपीएस अधिकारी मुकुल गोयल उत्तर प्रदेशको नयाँ पुलिस महानिर्देशक नियुक्त भए।
​२०२१: युनाइटेड किंगडम (यूके) ले विश्वकै सबैभन्दा ठूलो क्रिप्टो एक्सचेन्ज ‘बाइनान्स’लाई प्रतिबन्ध लगायो।
​२०२२: इसरोले श्रीहरिकोटाको सतीश धवन अन्तरिक्ष केन्द्रबाट पीएसएलवी-सी५३/डीएस-ईओ मिशन सफलतापूर्वक प्रक्षेपण गर्यो।
​२०२४: भारतले टी-२० विश्वकपको फाइनलमा दक्षिण अफ्रिकालाई रोमाञ्चक खेलमा हराउँदै शानदार जित दर्ता गर्यो।
​२०२४: जनरल उपेन्द्र द्विवेदीले भारतको ३०औँ प्रधानसेनापतिका रूपमा कार्यभार सम्हाले।
​२०२५: पाकिस्तानले सुरक्षा खतराको कारण देखाउँदै अफगानिस्तानसँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण सीमा नाका ‘गुलाम खान’ लाई अस्थायी रूपमा बन्द गर्यो।
​३० जुनमा जन्मिएका व्यक्तिहरू~
​१९०३: भारतीय राजनीतिज्ञ तथा लोकसभा सदस्य मुकुट बिहारी लाल भार्गवको जन्म।
​१९११: नागार्जुन – प्रसिद्ध भारतीय साहित्यकारको जन्म।
​१९१९: एड योस्ट – आधुनिक तातो हावाको बेलुन (हॉट एयर बैलून) का आविष्कारकको जन्म।
​१९२१: रघुवंश – हिन्दीका प्रसिद्ध साहित्यकार एवं आलोचकको जन्म।
​१९२८: कल्याणजी – हिन्दी चलचित्रका प्रसिद्ध सङ्गीतकारको जन्म।
​१९३४: सी. एन. आर. राव – भारतका प्रसिद्ध वैज्ञानिकको जन्म।
​१९५६: हरिवंश नारायण सिंह – भारतीय पत्रकार तथा राजनीतिज्ञको जन्म।
​१९५९: विन्सेन्ट डी’ओनोफ्रियो – अमेरिकी अभिनेता तथा चलचित्र निर्माताको जन्म।
​१९६३: रुपर्ट ग्रेभ्स – ब्रिटिश अभिनेताको जन्म।
​१९६६: अमेरिकाका प्रसिद्ध बक्सर तथा अभिनेता माइक टायसनको जन्म।
​१९६९: श्रीलङ्काका पूर्व क्रिकेटर सनथ जयसूर्याको जन्म।
​१९८२: अल्लारी नरेश – भारतीय (तेलुगु) अभिनेता तथा चलचित्र निर्माताको जन्म।
​१९८२: लिजी क्याप्लान – अमेरिकी अभिनेत्रीको जन्म।
​१९८५: माइकल फेल्प्स – अमेरिकी पौडीबाज तथा इतिहासकै सबैभन्दा सफल ओलम्पियनको जन्म।
​१९९७: अविका गोर – हिन्दी टेलिभिजन र चलचित्रकी लोकप्रिय अभिनेत्री (‘बालिका वधू’ फेम) को जन्म।
​३० जुनमा भएका निधनहरू~
​१९१७: महान् स्वतन्त्रता सेनानी र ‘भारतका ग्राण्ड ओल्ड म्यान’ का रूपमा प्रसिद्ध दिग्गज राजनीतिज्ञ, उद्योगपति, शिक्षाविद् एवं विचारक दादाभाई नौरोजीको निधन।
​१९६६: ग्युसेप फारिना – इटालीका प्रसिद्ध रेसर र फर्मुला वानका पहिलो विश्व च्याम्पियनको निधन।
​१९७०: आशा देवी आर्यनायकम – अज्ञानता हटाई ज्ञान, प्रेम र विश्वासले भरिएको संसार निर्माणमा समर्पित महिलाको निधन।
​२००१: चेट एटकिन्स – अमेरिकी सङ्गीतकार तथा रेकर्ड निर्माताको निधन।
​२००३: चार पटक ओस्कार पुरस्कार प्राप्त गर्न सफल अभिनेत्री क्याथरिन हेपबर्नको निधन।
​२००७: साहिब सिंह वर्मा – भारतीय जनता पार्टीका उपाध्यक्ष तथा १३औँ लोकसभाका सांसदको निधन।
​२०१०: पार्क योङ-हा – दक्षिण कोरियाली अभिनेता तथा गायकको निधन।
​२०१२: यित्झाक शामीर – इजरायलका सातौँ प्रधानमन्त्री तथा राजनीतिज्ञको निधन।
​३० जुनका महत्त्वपूर्ण अवसर तथा उत्सवहरू~
​सन्थाल हुल दिवस: झारखण्ड र समग्र भारतमा आदिवासीहरूको सङ्घर्ष र बलिदानको स्मृतिमा यो दिवस मनाइन्छ। यसले सन् १८५५ मा ब्रिटिश औपनिवेशिक शासन, जमिन्दार र साहुकारहरूको अत्याचारविरुद्ध सन्थाल आदिवासीहरूले गरेको ऐतिहासिक विद्रोहको सम्झना गराउँछ।
​अन्तर्राष्ट्रिय क्षुद्रग्रह दिवस (इंटरनेशनल एस्ट्राइड डे): क्षुद्रग्रहहरूको प्रभावबाट पृथ्वीको रक्षा गर्नेबारे जनचेतना जगाउन संयुक्त राष्ट्र सङ्घद्वारा घोषित दिवस।
​अन्तर्राष्ट्रिय संसदीय दिवस (इंटरनेशनल डे ऑफ पार्लियामेंटेरिजम): लोकतान्त्रिक प्रणालीहरूमा संसद्को भूमिकाप्रति सम्मान व्यक्त गर्न यो दिवस मनाइन्छ।
​अन्तर्राष्ट्रिय सोसल मिडिया दिवस (इंटरनेशनल सोसल मिडिया डे): डिजिटल संसारमा सामाजिक सञ्जाल (सोसल नेटवर्किंग) को प्रभावको उत्सव मनाउन यो दिन तय गरिएको हो।