नयाँ दिल्ली: इतिहासको पानामा अगस्ट ११ को दिन भारत र विश्वका लागि धेरै खास छ। आजकै दिन सन् १९०८ मा महान युवा क्रान्तिकारी खुदीराम बोसलाई मुजफ्फरपुर जेलमा फाँसी दिइएको थियो। यसबाहेक १९४२ मा पटना सचिवालय गोली काण्ड र १९९९ मा शताब्दीको अन्तिम सूर्यग्रहण जस्ता घटनाहरू पनि यसै दिन भएका थिए।
आजका मुख्य घटनाहरू यस प्रकार छन्:
१३४७: अलाउद्दीन हसन बहमन शाह (जसलाई हसन गंगू वा जफर खान पनि भनिन्छ) ले दक्षिण भारतको दक्कन क्षेत्रमा बहमनी सल्तनतको जग बसालेका थिए। यो दक्षिण भारतको पहिलो स्वतन्त्र मुस्लिम राज्य बन्यो।
१८६३: कम्बोडिया आधिकारिक रूपमा फ्रान्सको संरक्षित देश (प्रोटेक्टोरेट) बन्यो। कम्बोडियाका राजा नोरोडोमले छिमेकी देशहरू सियाम (थाइल्यान्ड) र भियतनामको बढ्दो खतराबाट आफ्नो राज्यको रक्षा गर्न फ्रान्ससँग यो सन्धिमा हस्ताक्षर गरेका थिए।
१९०८: भारतका सबैभन्दा कान्छा स्वतन्त्रता सेनानीहरूमध्ये एक खुदीराम बोस १८ वर्षको उमेरमा हाँसीहाँसी फाँसीको फन्दामा चढेका थिए।
१९१४: फ्रान्स र ब्रिटेनले अस्ट्रिया-हंगेरीविरुद्ध युद्धको घोषणा गरे, जुन पहिलो विश्वयुद्ध विस्तार हुने प्रारम्भिक चरणको एक महत्त्वपूर्ण हिस्सा थियो।
१९२९: पर्सिया (आधुनिक इरान) र इराकबीच द्विपक्षीय सम्बन्ध बलियो बनाउन मैत्री सन्धिमा हस्ताक्षर गरिएको थियो।
१९३४: सान फ्रान्सिस्को खाडीमा कुख्यात अल्काट्राज फेडरल पेनिटेन्शरीलाई उच्च-सुरक्षा संघीय जेलका रूपमा खोलिएको थियो।
१९४०: दोस्रो विश्वयुद्धका क्रममा ‘ब्याटल अफ ब्रिटेन’ अन्तर्गत जर्मन वायुसेना (लुफ्तवाफे) ले ब्रिटेनको पोर्टल्यान्ड नौसैनिक बन्दरगाहमा ठूलो र भीषण हवाई हमला गरेको थियो।
१९४२: भारत छाडो आन्दोलनका क्रममा पटना सचिवालयमा तिरंगा फहराउने प्रयास गर्दा सात वीर विद्यार्थी (उमाकान्त प्रसाद सिन्हा, रामानन्द सिंह, सतीश चन्द्र झा, जगतपति कुमार, देवीपद चौधरी, राजेन्द्र सिंह र रामगोविन्द सिंह) ब्रिटिश पुलिसको गोलीबाट शहीद भएका थिए। यस ऐतिहासिक घटनालाई ‘पटना सचिवालय गोलीकाण्ड’ भनिन्छ।
१९४४: दोस्रो विश्वयुद्धका क्रममा अमेरिकी वायु सेनाले सुमात्रा (इन्डोनेसिया) को पालेमबाङ क्षेत्रमा रहेको जापानी तेल रिफाइनरीमा प्रमुख हवाई हमला गरेको थियो।
१९६०: अफ्रिकी देश चाडले फ्रान्सबाट पूर्ण स्वतन्त्रता प्राप्त गर्यो।
१९६१: दादरा र नगर हवेली औपचारिक रूपमा भारतमा विलय भयो र यसलाई केन्द्रशासित प्रदेश बनाइयो। यो क्षेत्र २ अगस्ट १९५४ मा पोर्चुगाली शासनबाट मुक्त भएको थियो र १९६१ सम्म एक स्वतन्त्र प्रशासनिक एकाइका रूपमा सञ्चालित थियो।
१९७६: दक्षिण अफ्रिकाको केप टाउनका अश्वेत र वर्णभेद-प्रभावित इलाकाहरू (जस्तै लांगा र गुगुलेथु) मा सोवेटो विद्रोहको समर्थनमा विद्यार्थीहरूले प्रदर्शन गरे। प्रहरीको बर्बर कारबाहीका कारण भड्किएको हिंसात्मक झडपमा १७ भन्दा बढी मानिस मारिएका थिए।
१९८१: टेक दिग्गज कम्पनी आईबीएमले आफ्नो पहिलो पर्सनल कम्प्युटर बजारमा ल्याएको थियो।
१९८४: तत्कालीन सोभियत सङ्घ (रूस) ले कोमी क्षेत्रमा ‘क्वार्ट्ज-२’ कार्यक्रम अन्तर्गत एक भूमिगत शाफ्टभित्र भूमिगत आणविक परीक्षण गरेको थियो।
१९८४: लस एन्जलस ओलम्पिकको ३००० मिटर दौडमा जोला बड र म्यारी डेकर एकआपसमा ठोक्किएका थिए। यो चर्चित दुर्घटनाका कारण म्यारी डेकर पदकको दौडबाट बाहिरिइन्।
१९९९: युरोप, मध्य पूर्व र एशिया (भारतका केही भागसहित) मा बीसौँ शताब्दी र सहस्राब्दीको अन्तिम पूर्ण सूर्यग्रहण देखा परेको थियो। यसलाई हेर्न विश्वभरका करिब ३५ करोड मानिस एकत्र भएका थिए, जसले गर्दा यो इतिहासमै सबैभन्दा बढी हेरिएका सूर्यग्रहणहरूमध्ये एक बन्यो।
२०००: फिजीका विद्रोही नेता जोर्ज स्पेटविरुद्ध देशद्रोहको मुद्दा चलाउने ऐतिहासिक निर्णय गरियो, किनकि उनले मे २००० मा कु गरेर फिजीका प्रधानमन्त्रीलाई बन्धक बनाएका थिए।
२००१: उत्तरी आयरल्यान्ड विधानसभा भंग गरियो, आइरिस विद्रोहीहरूलाई निशस्त्रीकरणका लागि दुई हप्ताको समय दिइयो।
२००३: नाटोले औपचारिक रूपमा काबुल र त्यसको आसपास संयुक्त राष्ट्र-अधिकृत अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा सहायता बल (आईएसएएफ) को कमान सम्हाल्यो। यो युरोपबाहिर नाटोको इतिहासमा पहिलो सैन्य अभियान थियो।
२००४: भारत र पाकिस्तानले वान्टेड अपराधीहरूको सूची आदानप्रदान गरे। यो कदम दुवै देशबीच आपसी विश्वास बढाउन र कूटनीतिक संवाद अघि बढाउन चालिएको थियो।
२००६: पाकिस्तानले आफ्नो तेस्रो र देशमै पहिलो पटक पूर्ण रूपमा स्वदेशी रूपमा निर्मित अगोस्टा ९०बी श्रेणीको पनडुब्बी ‘पीएनएस हमजा’ को जलअवतरण गर्यो।
२००७: मोहम्मद हामिद अन्सारी भारतका १२ औँ उपराष्ट्रपति बने। उनले ११ अगस्ट २००७ देखि ११ अगस्ट २०१७ सम्म लगातार दुई कार्यकालसम्म यस पदमा रहेर काम गरे।
२००८: एकीकृत इस्पात उत्पादक गोदावरी पावर एन्ड इस्पातले छत्तीसगढ सरकारसँग १५७० करोड रुपैयाँको समझदारी पत्र (MoU) मा हस्ताक्षर गर्यो।
२००९: म्यान्मार (बर्मा) को अदालतले आङ सान सु कीलाई नजरबन्दको नियम उल्लङ्घन गरेकोमा दोषी ठहराउँदै १८ महिनाको अतिरिक्त नजरबन्दको सजाय सुनायो।
२०१०: पोल कगामे भारी बहुमतका साथ दोस्रो कार्यकालका लागि रुवान्डाका राष्ट्रपति निर्वाचित भए।
२०११: भारतकी तत्कालीन राष्ट्रपति प्रतिभा पाटिलले पूर्व प्रधानमन्त्री राजीव गान्धीका तीन हत्याराहरू (मुरुगन, संथन र पेरारिवलन) को दया याचिका खारेज गरिदिइन्।
२०१२: उत्तर-पश्चिमी इरानको पूर्वी अजरबैजान प्रान्तमा आएको शक्तिशाली भूकम्प (६.४ र ६.३ तीव्रता) मा आधिकारिक रूपमा ३०० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो र २,६०० भन्दा बढी घाइते भए।
२०१२: बंगलादेशको उत्तर-पूर्वी क्षेत्रको एक दुर्गम गाउँको मस्जिदमा चट्याङ पर्दा रमजानको विशेष नमाज पढिरहेका १३ जना मुस्लिमको मृत्यु भयो र १५ जना घाइते भए।
२०१३: अफगानिस्तानको राजधानी काबुल प्रान्तमा अचानक आएको बाढीका कारण कम्तीमा २२ जनाको मृत्यु भयो।
२०१४: बम्बई उच्च अदालतले १८ वर्षभन्दा कम उमेरका बालबालिकालाई ‘दही-हान्डी’ उत्सवमा भाग लिन नदिने र नियम उल्लङ्घन गर्नेहरूमाथि कडा कारबाही गर्ने निर्देश दियो।
२०१४: दीपिका कुमारीको नेतृत्वमा भारतीय महिला रिकर्भ तीरन्दाजी टोलीले विश्व कप तीरन्दाजीको चौथो चरणमा स्वर्ण पदक हासिल गर्यो।
२०१४: इजरायल र हमासबीच इजिप्टको मध्यस्थतामा ७२ घण्टाको नयाँ युद्धविराम प्रभावकारी भयो र काइरोमा दीर्घकालीन समाधानका लागि वार्ता सुरु भयो।
२०१५: राज्यसभामा भारी होहल्लाका बीच सरकारले वस्तु तथा सेवा कर (जीएसटी) सँग सम्बन्धित विधेयक पेस गर्यो।
२०१५: जापानले फुकुसिमा आपत्तिको (२०११) पछि पहिलो पटक क्युशु इलेक्ट्रिक पावरको सेन्दाइ न्युक्लियर पावर प्लान्टको रियाक्टर नम्बर १ पुनः सञ्चालनमा ल्यायो।
२०१५: इजिप्टमा परेको अत्यधिक गर्मी र तातो हवा (हिटवेभ) का कारण कम्तीमा ४२ जनाको मृत्यु भयो।
२०१५: अर्जेन्टिनामा आएको भीषण बाढीका कारण तीन जनाको ज्यान गयो र हजारौँ मानिस बेघर भए।
२०१६: क्वेटा सहरमा सडक किनारमा भएको बम विस्फोटमा पाकिस्तानी सुरक्षा वाहनका १३ जना घाइते भए।
२०१६: थाइल्यान्डको हुआ हिन जिल्लामा गमलामा लुकाइएका दुई बम पड्किँदा एक जनाको मृत्यु भयो र धेरै विदेशी पर्यटकसहित १० जना घाइते भए।
२०१६: अलेप्पो सहरमा सिरियाली उद्धारकर्ता खालिद उमर हराह एक उद्धार अभियानका क्रममा रुसी हवाई हमलामा मारिए।
२०१७: एम. भेन्कैया नायडूले राष्ट्रपति भवनको दरबार हलमा भारतको १३ औँ उपराष्ट्रपतिका रूपमा हिन्दीमा पद तथा गोपनीयताको शपथ लिए।
२०१७: इजिप्टको अलेक्जेन्ड्रिया सहरमा दुई यात्रुवाहक रेल आपसमा ठोक्किँदा कम्तीमा ४१ जनाको मृत्यु भयो र १७९ भन्दा बढी घाइते भए।
२०१७: रातो समुद्रमा हर्न अफ अफ्रिकाबाट यमनजारतर्फ गइरहेका डुङ्गाहरूबाट मानव तस्करहरूले करिब ५६ जना अफ्रिकी आप्रवासीहरूलाई पानीमा धकेलिदिएपछि उनीहरूको डुबेर मृत्यु भयो।
२०१८: पूर्व भारतीय क्रिकेटर सुनील गावस्करले पाकिस्तानका भावी प्रधानमन्त्री इमरान खानको शपथ ग्रहण समारोहमा सहभागी हुने निमन्त्रणा अस्वीकार गरे, जबकि नवजोत सिंह सिद्धू सहभागी हुने पुष्टि भयो।
२०१८: वर्षको अन्तिम आंशिक/पूर्ण सूर्यग्रहण अगस्ट ११ मा उत्तरी युरोप र एशियाका धेरै भागहरूमा देखियो।
२०१९: केरला, कर्नाटक, महाराष्ट्र र गुजरातमा मनसुनी वर्षा र बाढीका कारण अवस्था गम्भीर थियो। मृतकको सङ्ख्या ७० नाघेको थियो र लाखौँ मानिस बेघर भएका थिए।
२०१९: भारत र पाकिस्तानबीचको तनावका बीच विदेशमन्त्री एस. जयशंकर तीन दिने आधिकारिक भ्रमणका लागि बेइजिङ पुगेका थिए।
२०२०: रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुतिनले रुसले गामालेया रिसर्च इन्स्टिच्युटद्वारा विकसित विश्वको पहिलो कोभिड-१९ भ्याक्सिन ‘स्पुतनिक-५’ दर्ता गरेको घोषणा गरे।
२०२०: मोगादिसु (सोमालिया) को एक जेलमा अल-शबाबका आतंकवादी र सुरक्षाकर्मीहरूबीच भएको गोलीहानहानमा कम्तीमा १० जना मारिए।
२०२१: भारत: संसदले संविधान (१२७औँ संशोधन) विधेयक, २०२१ पारित गर्यो। यसले राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशहरूलाई सामाजिक र शैक्षिक रूपमा पिछडिएका वर्गहरूको आफ्नै राज्य सूची तयार पार्ने अधिकार दियो।
२०२१: भारत: राज्यसभाले ‘सामान्य बीमा व्यवसाय (राष्ट्रियकरण) संशोधन विधेयक, २०२१’ पास गर्यो। यसको मुख्य उद्देश्य सार्वजनिक क्षेत्रका जनरल इन्स्योरेन्स कम्पनीहरूमा निजी क्षेत्रको सेयर घटाएर निजी लगानीलाई प्रवर्द्धन गर्नु थियो।
२०२२: महान टेनिस खेलाडी सेरेना विलियम्सले खेलबाट संन्यास लिने सङ्केत गर्दै परिवार र व्यापारमा ध्यान दिने घोषणा गरिन्।
२०२२: भारतीय-अमेरिकी आर्य वालवेकरलाई न्यु जर्सीमा आयोजित प्रतियोगितामा मिस इन्डिया यूएसए २०२२ को ताज पहिराइयो।
२०२२: भारत: सीबीआईले चौपाया तस्करी प्रकरणमा तृणमूल कांग्रेसका नेता अनुब्रत मण्डललाई गिरफ्तार गर्यो।
२०२३: भारत: केन्द्रीय गृहमन्त्री अमित शाहले लोकसभामा तीन नयाँ विधेयक पेस गरे, जसको उद्देश्य ब्रिटिशकालीन आईपीसी(भारतीय दंड संहिता), सीआरपीसी (दंड प्रक्रिया संहिता) र भारतीय प्रमाण ऐनलाई विस्थापित गर्नु थियो।
२०२३: भारत: मुख्य निर्वाचन आयुक्त र अन्य निर्वाचन आयुक्तहरूको नियुक्तिसँग सम्बन्धित प्यानलबाट प्रधानन्यायाधीश (सीजेआई)लाई बाहिर राख्ने प्रावधान भएको विधेयक राज्यसभामा पेस गरियो।
२०२४: सैयद रेफत अहमदले बंगलादेशको नयाँ प्रधानन्यायाधीशका रूपमा शपथ लिए।
२०२४: पेरिस ओलम्पिकको समापन भयो।
२०२५: भारत: स्वतन्त्रता दिवस (१५ अगस्ट) अघि BSF ले पश्चिमी सीमामा ‘अपरेशन अलर्ट’ सुरु गर्यो।
२०२५: गाजा सहरमा इजरायली सेनाको हमलामा अल जजिराका पत्रकारहरूसहित धेरै मानिसको मृत्यु भएको पुष्टि भयो।
अगस्ट ११ मा जन्मिएका व्यक्तित्वहरू:
१७७८: फ्रेडरिक लुडविग – विश्वमा जिम्न्यास्टिक्सको जग बसाल्ने जर्मन शिक्षक।
१८९२: आर्ची विल्स – वेस्ट इन्डिजका क्रिकेटर।
१८९७: इनिड ब्लाइटन – प्रसिद्ध ब्रिटिश बाल साहित्यकार।
१९११: गोपाल सिंह नेपाली – भारतीय कवि।
१९२१: एलेक्स हेली – अमेरिकी इतिहासकार र लेखक।
१९२४: लालमणि मिश्र – भारतीय सङ्गीत जगत्का विद्वान्।
१९३७: निर्देशक जोन अब्राहम – लघु कथा लेखक, मल्याली भारतीय चलचित्र निर्माता-निर्देशक र पटकथा लेखक।
१९४३: परवेज मुशर्रफ – पाकिस्तानका पूर्व राष्ट्रपति।
१९४९: डी. सुब्बाराव – भारतीय रिजर्भ बैंकका २२ औँ गभर्नर।
१९५०: स्टिभ वोज्नियाक – एप्पल इन्कका सह-संस्थापक।
१९५३: हलक होगन – प्रसिद्ध अमेरिकी व्यावसायिक पहलमान (रेसलर)।
१९५४: यशपाल शर्मा – प्रसिद्ध भारतीय क्रिकेटर, जो १९८३ मा पहिलो पटक क्रिकेट विश्वकप जित्ने भारतीय टोलीका सदस्य थिए।
१९५४: एम. भी. नरसिम्हा राव – भारतीय क्रिकेटर।
१९६१: सुनिल शेट्टी – बलिउड अभिनेता।
१९६५: भायोला डेभिस – विख्यात अमेरिकी अभिनेत्री।
१९७४: अन्जु जैन – भारतीय क्रिकेटर।
१९८३: क्रिस हेम्सवर्थ – प्रसिद्ध हलिउड अभिनेता।
१९८५: ज्याकलिन फर्नान्डिज – बलिउड अभिनेत्री।
अगस्ट ११ मा निधन भएका व्यक्तित्वहरू:
१९०८: खुदीराम बोस – भारतीय स्वतन्त्रता सेनानी।
१९१९: एन्ड्रयु कार्नेगी – अमेरिकी उद्योगपति तथा परोपकारी।
१९३७: एडिथ ह्वार्टन – पुलित्जर पुरस्कार विजेता अमेरिकी उपन्यासकार।
१९५६: ज्याक्सन पोलक – अमेरिकी चित्रकार।
१९६७: नन्ददुलारे वाजपेयी – हिन्दीका प्रसिद्ध पत्रकार, समीक्षक तथा सम्पादक।
१९९४: पिटर कुसिङ – प्रसिद्ध ब्रिटिश अभिनेता।
२०००: पैदी जयराज – भारतीय अभिनेता।
२००४: चेन चुनसियान – चिनियाँ कम्प्युटर उद्योगका पितामह।
२००७: एन्थोनी विल्सन – ब्रिटेनका महान् सङ्गीतज्ञ।
२००९: युनिस केनेडी श्राइभर – अमेरिकी राष्ट्रपति जोन एफ. केनेडीकी बहिनी र ‘स्पेशल ओलम्पिक्स’ की संस्थापक।
२०१७: यिस्राइल क्रिस्टल – विश्वकै सबैभन्दा वृद्ध पुरुष र अस्विज कन्सेन्ट्रेशन क्याम्पबाट जीवित बचेका होलोकास्ट सर्भाइभर (११३ वर्षको उमेरमा निधन)।
२०१८: वी. एस. नाइपुल – भारतीय मूलका प्रसिद्ध अंग्रेजी साहित्यकार।
२०२०: राहत इन्दोरी – प्रसिद्ध उर्दू शायर र हिन्दी चलचित्रका गीतकार।
महत्त्वपूर्ण दिवसहरू:
भारत:
राष्ट्रिय छोरा तथा छोरी दिवस: यो दिन आमाबाबु र बालबालिकाबीचको सम्बन्धमा समर्पित छ, जसमा परिवारले एकसाथ समय बिताउँछन्।
खुदीराम बोस बलिदान दिवस: ११ अगस्ट १९०८ मा महान् भारतीय क्रान्तिकारी खुदीराम बोसलाई देशका लागि फाँसी दिइएको थियो। उनकै सम्झनामा यो दिनलाई बलिदान दिवसका रूपमा मनाइन्छ।
विश्व:
विश्व स्टिलप्यान्ड दिवस: यो दिन ट्रिनिडाड र टोबागोमा उत्पत्ति भएको अद्वितीय सङ्गीत बाजा ‘स्टिलप्यान’ (स्टिल ड्रम) र त्यसको सांस्कृतिक विरासतको सम्मानमा मनाइन्छ।
About Author
