नयाँ दिल्ली: ११ जुलाई १९८९ देखि यस दिनलाई ‘विश्व जनसंख्या दिवस’का रूपमा मनाउन सुरु गरिएको हो, किनभने यसै दिन विश्वको जनसंख्याले ५ अर्बको आँकडा पार गरेको थियो। देश र विश्वको इतिहासमा ११ जुलाईको मितिमा दर्ता भएका अन्य प्रमुख घटनाहरूको सिलसिलेवार विवरण यस प्रकार छ:
१८८९: सोवा बजार क्लब कुनै फुटबल प्रतियोगितामा भाग लिने पहिलो भारतीय टोली बन्यो।
१९२१: मंगोलियाले चीनबाट स्वतन्त्रता पायो।
१९२२: हलिउड बाउलको सुरुवात भयो।
१९४८: जेरुसेलममा पहिलो हवाई आक्रमण भयो।
१९७३: पेरिस नजिकै ब्राजिलको बोइङ विमान दुर्घटनाग्रस्त हुँदा १२२ जनाको मृत्यु भयो।
१९७७: मार्टिन लुथर किङ जुनियरलाई ‘मेडल अफ फ्रीडम’बाट सम्मानित गरियो।
१९७९: अमेरिकी अन्तरिक्ष प्रयोगशाला ‘स्काइल्याब’ विखण्डित भई अस्ट्रेलियाको पश्चिमी तट नजिकै समुद्रमा खस्यो। यो खस्नुअघि पृथ्वीमा कहाँ खस्छ र कति क्षति पुर्याउँछ भन्नेबारे विश्वभर अनेक अड्कलबाजी भइरहेका थिए।
१९८९: ११ जुलाईलाई विश्व जनसंख्या दिवसका रूपमा मनाउन सुरु गरियो।
१९९५: अमेरिका र भियतनामबीच कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भयो।
१९९५: बोस्नियामा ७,००० भन्दा बढी मानिसको नरसंहार भयो।
१९९६: माउन्ट एभरेष्ट (सगरमाथा) दुर्घटनाको असर: सगरमाथा दुर्घटनापछि पर्वतारोहण सिजनमा खराब मौसमका कारण कुल १२ जनाको मृत्यु भएको थियो।
१९९७: थाइल्यान्डको पटाया सहरस्थित ‘रोयल जम्टियन रिसोर्ट होटल’मा भीषण आगलागी भयो। यो थाइल्यान्डको इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो होटल त्रासदीमध्ये एक थियो, जसमा ९० जनाको दर्दनाक मृत्यु भएको थियो।
१९९७: अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सी नासाको ‘मार्श पाथफाइन्डर’ अन्तरिक्ष यानले मंगल ग्रहको सतहमा सफलतापूर्वक काम गरिरहेको थियो। ११ जुलाईकै दिन नासाले मंगल ग्रहमा रहेको ‘योगी रक’को तस्बिर सार्वजनिक गरेको थियो।
१९९९: कारगिल युद्धको इतिहासमा एउटा ठूलो मोड आयो। यस दिन भारतीय सेनाले रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण ‘बटालिक सेक्टर’का लगभग सबै चुचुराहरूबाट पाकिस्तानी घुसपैठियाहरूलाई धपाएर पुनः आफ्नो कब्जा जमाएको थियो।
२०००: अफ्रिकन मेथोडिस्ट एपिस्कोपल चर्चको २१३ वर्षको इतिहासमा पहिलो पटक रेभ. वाष्टी मर्फी म्याकेन्जीलाई महिला बिशपको रूपमा नियुक्त गरियो।
२०००: दक्षिणी नाइजेरियामा इन्धन चोर्ने क्रममा एउटा क्षतिग्रस्त ग्यास पाइपलाइन विस्फोट हुँदा करिब २०० जनाको मृत्यु भयो भने कयौँ गम्भीर घाइते भए।
२००२: चाङ साङ दक्षिण कोरियाको पहिलो महिला प्रधानमन्त्री बनिन्।
२००३: लाहोरमा ‘दोस्ती बस’ र दिल्लीबाट ‘सदा-ए-सरहद’ बस सेवाको सञ्चालन सुरु भयो।
२००४: एचआईभी-एड्स सम्बन्धी एसियाली मन्त्रीहरूको सम्मेलन बैंककमा आयोजना भयो।
मुम्बई उपनगरीय क्षेत्रमा ७ वटा रेल बम विस्फोट भए।
पाक अधिकृत कश्मिरमा चुनाव सम्पन्न भयो।
२००६: मुम्बईको लोकल रेलहरूमा सिलसिलेवार बम विस्फोट भयो। यी विस्फोटहरूमा १८७ जनाको मृत्यु र करिब ७०० जना घाइते भएका थिए।
२००७: चर्चित चित्रकार एम.एफ. हुसेनले न्युयोर्कको कला प्रदर्शनीमा मुख्य अतिथिका रूपमा भाग लिए।
२००८: पाकिस्तानको वजिरिस्तान प्रान्तमा भएको अमेरिकी हवाई आक्रमणमा ११ जना घाइते भए।
२००८: एप्पलले आइफोन ३जी लन्च गर्यो।
२०१०: दक्षिण अफ्रिकाको जोहानेसबर्गमा भएको फाइनलमा स्पेनले नेदरल्यान्ड्सलाई १–० ले हराउँदै आफ्नो पहिलो फिफा विश्वकप उपाधि जित्यो।
२०११: उत्तर प्रदेशमा भएको एउटा दुःखद रेल दुर्घटनामा ६९ जनाको मृत्यु भयो।
२०११: दक्षिण सुडान विश्वको नयाँ र सबैभन्दा कान्छो देश बन्यो, जहाँ भव्य उत्सव मनाइयो।
२०११: साइप्रसको नौसैनिक अड्डामा ठूलो विस्फोट भयो, जसमा नौसेना प्रमुखसहित कयौँ मानिसको मृत्यु भयो र देशको सबैभन्दा ठूलो विद्युत् केन्द्रमा ठूलो क्षति पुग्यो।
२०१७: टर्कीको सेनाले उत्तरी कुर्द क्षेत्र (कुर्दिस्तान वर्कर्स पार्टी) विरुद्ध हवाई आक्रमण गर्यो।
२०१८: पाकिस्तानको मस्तुङमा चुनावी सभाका क्रममा आत्मघाती आक्रमण हुँदा १३ जनाको मृत्यु भयो।
२०१८: अफगानिस्तानको कुन्दुज नजिकै तालिबानको आक्रमणमा अफगान सेनाका २९ जवान सहिद भए।
२०१९: लिबियाको बेनगाजी सहरमा एउटा अन्तिम संस्कारका क्रममा कार बम विस्फोट हुँदा कयौँ मानिस मारिए। यसबाहेक सिरियाका अफरिन र कामिशली सहरमा पनि कार बम विस्फोटका घटनाहरू भए।
२०२०: संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्ले सिरियाको उत्तर-पश्चिम क्षेत्रमा टर्कीको सिमाना हुँदै मानवीय सहायता पुर्याउने स्वीकृति दियो।
२०२१: यस दिन खेलिएको फाइनल खेलमा अर्जेन्टिनाले ब्राजिललाई १–० ले हराउँदै कोपा अमेरिकाको उपाधि जितेको थियो।
२०२२: फ्रान्स, स्पेन र पोर्चुगल जस्ता युरोपेली देशहरूमा भीषण गर्मी (लू) र डढेलोका कारण ठूलो क्षति भयो।
२०२२: टेनिस खेलाडी नोभाक जोकोविचले निक किर्गियोसलाई हराउँदै विम्बलडन पुरुष एकलको उपाधि जितेका थिए।
२०२३: दक्षिण अफ्रिकाबाट ल्याइएको ‘तेजस’ नामक चितुवाको मध्य प्रदेशको कुनो नेशनल पार्कमा मृत्यु भयो।
२०२३: नेपालको सोलुखुम्बु (हिमालय क्षेत्र) नजिकै मनाङ एयरको हेलिकप्टर दुर्घटनाग्रस्त हुँदा सवार सबै ६ जनाको दर्दनाक मृत्यु भएको थियो।
२०२३: बजाज एलायन्ज लाइफ इन्स्योरेन्सले वर्ल्ड्स डिजिटल इन्स्योरेन्स अवार्ड्स २०२३ मा ‘इन्सुरर इनोभेसन अवार्ड’ जित्यो।
२०२५: बिहारका मुख्यमन्त्री नीतिश कुमारले राज्यका ६ वटा प्रमुख पेन्सन योजनाअन्तर्गत ११ लाख लाभग्राहीको खातामा १२२७ करोड रुपैयाँ रकम ट्रान्सफर गरे।
११ जुलाईमा जन्मिएका व्यक्तिहरू:
१७६७: जोन क्विन्सी एडम्स – अमेरिकाका छैटौँ राष्ट्रपति।
१८५७: सी. शंकरन नायर – भारतीय न्यायाधीश तथा राजनीतिज्ञ।
१८८२: बाबा काँशी राम – प्रसिद्ध स्वतन्त्रता सेनानी तथा समाज सुधारक।
१८९९: ई. बी. ह्वाइट – अमेरिकाका प्रसिद्ध निबन्धकार तथा लेखक।
१८९९: सी. एस. वेङ्कटाचार – राजस्थानका भूतपूर्व दोस्रो मुख्यमन्त्री।
१९०२: सरदार बलदेव सिंह – भारतका प्रसिद्ध स्वतन्त्रता सेनानी, राजनीतिज्ञ तथा प्रथम रक्षामन्त्री।
१९२०: वी. आर. नेदुनचेजियन – तीन पटक तमिलनाडु राज्यका कार्यवाहक मुख्यमन्त्री बनेका नेता।
१९२३: टुनटुन – हिन्दी सिनेमाकी पहिलो महिला कमेडियन र गायिका (वास्तविक नाम: उमा देवी खत्री)।
१९२७: थिओडोर मैमन – अमेरिकी भौतिकशास्त्री, जसले विश्वको पहिलो सफल लेजर बनाएका थिए।
१९३४: जर्जियो अर्मानी – विश्वका प्रसिद्ध इटालियन फेसन डिजाइनर।
१९४६: शिवनाथ सिंह – बिहारका प्रसिद्ध भारतीय एथलीट, जसले सन् १९७६ को ओलम्पिकमा खाली खुट्टा (नङ्गे खुट्टा) म्याराथन दौडिएका थिए।
१९५३: सुरेश प्रभु – भारतका वरिष्ठ राजनीतिज्ञ तथा पूर्व केन्द्रीय मन्त्री।
१९५६: अमिताभ घोष – प्रसिद्ध भारतीय अंग्रेजी लेखक।
१९६०: कुमार गौरव – बलिउड अभिनेता, जो आफ्नो सुपरहिट फिल्म ‘लभ स्टोरी’का लागि चिनिन्छन्।
११ जुलाईमा भएका निधनहरू:
१९१२: फर्डिनान्ड मोनोयेर – प्रसिद्ध फ्रान्सेली नेत्र रोग विशेषज्ञ।
१९३७: जर्ज गेर्शविन – अमेरिकाका महान संगीतकार (कम्पोजर)।
१९५७: आगा खान तृतीय – शियाहरूको निजारी इस्माईली मतका आध्यात्मिक नेता।
१९८९: लरेन्स ओलिभियर – इङ्गल्याण्डका प्रख्यात अभिनेता तथा निर्देशक।
१९९४: मेजर रामा राघोबा राणे – भारतीय सेनाका वीर अधिकारी र परमवीर चक्र विजेता।
२००३: भीष्म साहनी – प्रसिद्ध भारतीय लेखक।
२००७: लेडी बर्ड जोनसन – अमेरिकाकी पूर्व ‘फर्स्ट लेडी’ (राष्ट्रपतिकी पत्नी)।
११ जुलाईका महत्त्वपूर्ण अवसर तथा उत्सवहरू:
विश्व जनसंख्या दिवस: विश्व जनसंख्या दिवस हरेक वर्ष आजकै दिन अर्थात् ११ जुलाईमा विश्वव्यापी जनसंख्याका मुद्दाहरू र दिगो विकासका लागि जनसंख्याका चुनौतीहरूसँग जुध्न यसको महत्त्वतर्फ ध्यानाकर्षण गराउन मनाइन्छ। यस दिनको मुख्य उद्देश्य जनसंख्या वृद्धिका विभिन्न पक्षहरू, जस्तै– सामाजिक, आर्थिक र वातावरणीय कल्याणमा यसले पार्ने प्रभावबारे जनचेतना जगाउनु हो।











