नयाँ दिल्ली: ​रूसको सेन्ट पिटर्सबर्गमा एक प्रतिभाशाली विद्यार्थीको रूपमा उदाएका पावेल डुरोभ आज विश्वका सबैभन्दा चर्चित र रहस्यमय प्राविधिक हस्तीमध्ये एक हुन्। प्रविधिको संसारमा उनको परिचय रूसमा ‘भिकेओनटाक्टे'(VKontakte) निर्माण गरेर भयो, जुन फेसबुकको एक शक्तिशाली रूसी विकल्प थियो। यद्यपि, उनको यो सफलता छिट्टै नै सरकारी दबाब र राजनीतिक टकरावमा बदलियो।
सन् २०१३ मा रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग भएको एक गोप्य बैठकमा उनलाई कडा चेतावनी र देश छोड्नुपर्ने संकेतहरू दिइयो, जसका कारण उनले आफ्नो मातृभूमि छोड्नुपर्ने अवस्था आयो। आज उनी दुबईमा बसेर टेलीग्राम साम्राज्य सञ्चालन गरिरहेका छन्, तर उनको जीवन कुनै चलचित्रको पटकथाभन्दा कम छैन।
​’द पपुलिस्ट’ नामक पुस्तकमा डुरोभको व्यक्तित्वका गहिरो र विवादास्पद पक्षहरूलाई उजागर गरिएको छ। उनी सार्वजनिक रूपमा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताका सबैभन्दा ठूला समर्थक भएको दाबी गर्छन्, तर उनको आफ्नै एपभित्र काम गर्ने शैली एक तानाशाहको जस्तो छ। टेलीग्राममा कुनै पनि निर्णय उनको सहमतिबिना लिन सकिंदैन; उनी पूरै प्रणालीलाई ‘वन-म्यान-शो’ को रूपमा नियन्त्रण गर्छन्। उनको यो स्वभाव उनको व्यवसायमा मात्र होइन, व्यक्तिगत जीवनमा पनि झल्किन्छ। उनी ‘प्रोनेटलिज्म’ नामक विचारधाराका समर्थक हुन्, जसको मान्यता छ कि सभ्यता बचाउन धेरै भन्दा धेरै सन्तान जन्माउनुपर्छ। यही विश्वासका कारण उनी दाबी गर्छन् कि स्पर्म डोनेसनमार्फत विश्वका १२ वटा देशमा उनका १०० भन्दा बढी जैविक सन्तान छन्।
​उनको जीवन सधैं विवाद र चुनौतीहरूको घेरामा रहेको छ। फ्रान्समा हालै भएको उनको गिरफ्तारी र तीन दिनको जेल बसाईले उनको मानसिक अवस्थामा गहिरो प्रभाव पारेको छ। उनले यस अनुभवलाई आफ्नो जीवनको सबैभन्दा डरलाग्दो क्षण भनेका छन्, जसले पश्चिमा देशहरू र त्यहाँका सरकारी प्रणालीहरूप्रतिको उनको घृणालाई झन् तीव्र बनाएको छ। सरकारहरू उनलाई एक यस्तो व्यक्ति मान्छन् जो सुरक्षा मानक र बाल यौन शोषणजस्ता गम्भीर अपराधहरू रोक्न असफल भएको छ, जबकि डुरोभ आफूलाई सत्तालाई चुनौती दिने साहस राख्ने एक क्रान्तिकारी व्यक्तिको रूपमा प्रस्तुत गर्छन्। उनी कुनै पनि सरकारी संस्था वा परम्परागत प्रेसलाई विश्वास गर्दैनन् र सिधै आफ्ना करोडौं प्रयोगकर्ताहरूसँग जोडिन रुचाउँछन्। उनको यही ‘एक्लै हिंड्ने नीति’ ले गर्दा नै टेलीग्राम आज एउटा यस्तो ठाउँ बनेको छ, जहाँ जति स्वतन्त्रता छ, उत्तिकै पाइरेसी, स्क्याम र अवैध गतिविधिहरूको गम्भीर आरोप पनि छ।