‎कोलकाता: समयसँग संघर्ष गर्दै एक गर्भवती महिलाको ज्यान बचाएर मणिपाल अस्पतालले चिकित्सा विज्ञानको क्षेत्रमा नयाँ उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ। जटिल तथा दुर्लभ मुटुरोगबाट पीडित २६ वर्षीया गर्भवती महिलाको सफल उपचार गरी केवल आमाको मात्र होइन, गर्भमा रहेका जुम्ल्याहा शिशुको जीवनसमेत सुरक्षित राखिएको छ।
‎भागलपुर निवासी रोजी कुमारी गर्भावस्थाको २४औँ हप्तामा गम्भीर मुटु विफलताको समस्यासँग संघर्ष गरिरहेकी थिइन्। उनी मुटुरोगको अत्यन्त गम्भीर अवस्थामा पुगेकी थिइन् र आरामको अवस्थामा पनि सास फेर्न निकै कठिनाइ भइरहेको थियो। परीक्षणका क्रममा उनको मुटुको माइट्रल भल्भ अत्यधिक साँघुरिएको पाइएको थियो, जसलाई रुमेटिक माइट्रल स्टेनोसिस भनिन्छ। साथै फोक्सोको रक्तचाप पनि खतरनाक स्तरसम्म बढेको थियो। यसका कारण आमा तथा गर्भस्थ दुवै शिशुको जीवन जोखिममा परेको थियो।
‎यस अवस्थामा मणिपाल अस्पताल ईएम बाइपासका क्याथ ल्याब निर्देशक तथा वरिष्ठ इन्टरभेन्सनल मुटुरोग विशेषज्ञ डा. दिलीप कुमारको नेतृत्वमा बहुविभागीय चिकित्सक टोलीले आकस्मिक रूपमा “बेलुन माइट्रल भल्भोटमी” नामक जटिल उपचार प्रक्रिया गर्ने निर्णय गरेको थियो। यस आधुनिक क्याथेटर आधारित प्रक्रियामार्फत साँघुरिएको मुटुको भल्भ फैलाएर रक्त प्रवाहलाई सामान्य बनाइएको थियो।
‎चिकित्सकहरूका अनुसार जुम्ल्याहा गर्भावस्थामा मुटुमाथि अतिरिक्त दबाब पर्छ। त्यसमाथि मुटुको भल्भ साँघुरिएमा अचानक मुटु विफल हुनु वा फोक्सोमा पानी जम्ने जस्ता ज्यानै जाने अवस्था सिर्जना हुन सक्छ। त्यसैले सम्पूर्ण उपचार प्रक्रिया अत्यन्त सावधानी र सूक्ष्म योजनासहित सम्पन्न गरिएको थियो। गर्भस्थ शिशुहरूको सुरक्षाका लागि विशेष विकिरण सुरक्षा उपाय अपनाइएको थियो र उपचारका क्रममा विकिरणको मात्रा न्यूनतम राखिएको थियो।
‎पहिलोपटक बेलुन विस्तारपछि केही सुधार देखिए पनि पूर्ण सफलता मिलेन। त्यसपछि चिकित्सक टोलीले अत्यन्त सावधानीपूर्वक दोस्रोपटक बेलुन विस्तार गर्‍यो, जसले गर्दा भल्भ अझ राम्रोसँग खुल्न सफल भयो। त्यसपछि मुटुमा रक्तसञ्चार सामान्य हुन थाल्यो र बिरामीको स्वास्थ्यमा तीव्र सुधार आयो। उपचारपछि उनको सास फेर्ने समस्या निकै कम भयो र स्थिर अवस्थामा अस्पतालबाट छुट्टी दिइयो।
‎पछिको परीक्षणमा गर्भस्थ दुवै शिशुलाई कुनै क्षति नपुगेको तथा समयअगावै प्रसूति हुने खतरा पनि नरहेको पाइएको थियो। पछि १२ मे २०२६ मा भागलपुरमा रोजी कुमारीले एक छोरा र एक छोरीलाई जन्म दिइन्। हाल आमा र दुवै नवजात पूर्ण रूपमा स्वस्थ तथा स्थिर अवस्थामा रहेका छन्।
‎यस सफलताबारे डा. दिलीप कुमारले जुम्ल्याहा गर्भावस्थामा गम्भीर माइट्रल स्टेनोसिसको उपचार मुटुरोग चिकित्साको सबैभन्दा कठिन चुनौतीहरूमध्ये एक भएको बताए। उनले समयमै सही पहिचान र शीघ्र उपचार नभएको भए अवस्था ज्यानै जाने खालको बन्न सक्ने बताए। मुटुरोग, इमेजिङ, बेहोस पार्ने चिकित्सा तथा प्रसूति विभागका चिकित्सकहरूबीचको उत्कृष्ट समन्वयका कारण यो जटिल उपचार सफल भएको उनले जानकारी दिए।
‎रोजी कुमारीका पिता नन्दकुमार शाहले पहिले भागलपुर सदर अस्पतालमा भर्ना गरिएको र त्यहाँबाट कोलकातास्थित मणिपाल अस्पताल ईएम बाइपास पठाइएको बताए। २४ अप्रिलमा उनीहरू कोलकाता पुगेका थिए भने २६ अप्रिलमा सफल उपचार सम्पन्न गरिएको थियो। कठिन समयमा अस्पतालले आर्थिक सहयोग तथा विशेष छुट प्रदान गरेर परिवारलाई ठूलो सहयोग गरेको उनले बताए। छोरीको ज्यान बचेसँगै परिवारमा नयाँ आशा पलाएको उनको भनाइ थियो।
‎अस्पताल स्रोतका अनुसार यसअघि सन् २०२३ मा पनि सिलिगुडीकी एक जुम्ल्याहा गर्भवती महिलाको यस्तै जटिल मुटुरोगको सफल उपचार गरिएको थियो। त्यस अवस्थामा पनि आमा र दुवै शिशुलाई सुरक्षित राख्न सफल भएको थियो।
‎चिकित्सकहरूको विश्वासअनुसार जुम्ल्याहा गर्भावस्थासँग सम्बन्धित यस्ता दुर्लभ तथा अत्यधिक जोखिमपूर्ण मुटुरोग उपचारमा प्राप्त सफलता केवल भारतमै नभई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमै महत्वपूर्ण उदाहरण बन्न सक्नेछ।