कोलकाता: कुरियर कम्पनीका डेलिभरी ब्वाई कुम्हारटुली पुग्दा आफ्नो अगाडि राखिएको प्याकेटमा दुर्गा माताको मूर्ति रहेको कुरा पत्याउनै सकेन, किनभने प्याकेटको तौल ७० केजी मात्र देखाइएको थियो। फेरि जाँच गर्दा प्याकेट सोही किलोको देखेपछि उनको नजर नजिकै बनाइएको दुर्गा माताको मुर्तिमा पर्यो र मूर्तिकारले हेर्दा सुन्दर र हलुका पनि त्यस्तै अर्को मूर्ति बनाइरहेको देखे। सामान्यतया कुम्हारटुलीका मूर्तिकारहरूले विदेश पठाउने मूर्तिहरू फाइबर ग्लासबाट बनाउँछन्। तर त्यहाँ उपस्थित कलाकार सबै कलाकारभन्दा फरक छन् पशुपति रुद्रपाल जसले पत्रिकाबाट मूर्ति बनाएर विदेशमा पुर्याउने गरेका छन्।

कागजको पल्प वर्षभरि पत्रिकाबाट बनाइन्छ। पशुपतिले त्यही मुर्तिबाट मूर्ति बनाएर दुबई र ओमानको राजधानी मस्कट पठाएका थिए। फाइबर ग्लासबाट मूर्ति बनाउनु भन्दा कागजको पल्पबाट मूर्ति बनाउन धेरै कठिन हुन्छ। यसले धेरै समय लिन्छ, तर तिनीहरू कागजको पल्पबाट मात्र मूर्तिहरू बनाउन रुचाउँछन्। उनले भने, ‘फाइबरको मूर्ति बोक्नेहरूले पनि वर्षौंदेखि त्यो मूर्ति प्रयोग गर्छन्। कागजको पल्पको मूर्ति पनि त्यस्तै छ। पानी भएन भने वर्षौंसम्म टिक्छl’ अधिकांश तौल संरचनाका लागि भएको कलाकार बताउँछन्। माटोले सजाउँदा मूर्तिको तौल करिब १०० केजी हुन्छ र पोशाकको तौल ७० केजीभन्दा बढी हुँदैनl’ ‘फाइबरको मामलामा, त्यहाँ सामान्यतया मोल्ड हुन्छ’, उनले भने। एउटै ढाँचा अनुसार मूर्तिहरू बनाइन्छ। कलाकारको सीप ढाँचा बनाउनमा मात्र सीमित हुन्छ। तर यदि कागज माटोसँग काम गर्न चाहनुहुन्छ भने, माटो जस्तै स्क्र्याच देखि मूर्ति बनाउन सुरु गर्नुपर्छ। पशुपतिका अनुसार निश्चित मात्रामा कागजी मण्डा बनाएपछि मूर्ति बनाउने काम शुरु हुन्छ। तीनजना मजदुरले पाँच फिट अग्लो मूर्ति बनाउन कम्तीमा दुईदेखि साढे दुई महिना लाग्छ। कागजबाट बनेको भएकाले मूर्ति पूर्णतया पर्यावरणमैत्री छ। राम्ररी हेरचाह गर्ने हो भने यस्तो मूर्ति पाँच वर्षसम्म सजिलै प्रयोग गर्न सकिने कलाकारको भनाइ छ। इकोलोजिस्ट स्वाती नन्दी चक्रवर्तीले फाइबरको सट्टा कागजबाट मूर्ति बनाउने प्रयासको स्वागत गर्दै भनिन्, ‘फाइबर एक प्रकारको पोलिभिनिल हो। यसको स्थानमा अन्य पर्यावरण मैत्री सामग्री के प्रयोग गर्न सकिन्छ भनेर सबैले सोच्नुपर्छ। पेपर पल्प धेरै उपयोगी छ। मूर्तिकला बनाउन सामग्रीको रूपमा फोहोर पत्रिकाको प्रयोग बढ्नेछ। यस कार्यमा विभिन्न प्रकारका घाँसको प्रयोग भइरहेको छl’