नयाँ दिल्ली: इतिहासको पानामा १४ जूनको तारीख अनेकौं विशिष्ट व्यक्तित्वहरूको जन्म, ऐतिहासिक सन्धि, युद्ध अनि महत्त्वपूर्ण उत्सवहरूका कारण विशेष रूपले दर्ता रहेको छ। सिनेमा जगतदेखि लिएर खेलकुद, संगीत अनि राजनीतिका कतिपय धुरन्धरहरूको नाता यसै दिनसँग जोडिएको छ। भारतीय सिनेमालाई ‘मुगल-ए-आजम’ जस्तो कालजयी चलचित्र दिने महान निर्देशक के. आसिफ, टेनिस दुनियाँकी सम्राज्ञी स्टेफी ग्राफ, अनि शास्त्रीय संगीतकी प्रख्यात फनकार हीराबाई बारोदकरको जन्म यसै दिन भएको थियो। देश-दुनियाँको इतिहासमा १४ जूनका दिन घटेका प्रमुख घटनाहरूको सिलसिलेवार विवरण यस प्रकार छ:जन्म अनि निधन (व्यक्तित्व विशेष):
१५९५: सिखहरूका छैटौं गुरु, गुरु हरगोविन्द सिंहको जन्म भएको थियो।
१८८०: भारतीय राष्ट्रवादी, प्रख्यात वैज्ञानिक अनि आविष्कारक सतीश चन्द्र दासगुप्तको जन्म।
१९०५: भारतीय शास्त्रीय संगीतकी प्रख्यात गायिका हीराबाई बरोदकरको जन्म।
१९२०: प्रसिद्ध जर्मन दार्शनिक एवं इतिहासकार म्याक्स वेबरको निधन।
१९२०: भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसका वरिष्ठ नेता तथा बिहारका पूर्व मुख्यमन्त्री केदार पाण्डेको जन्म।
१९२२: ‘मुगल-ए-आजम’ चलचित्रका प्रख्यात निर्माता-निर्देशक के. आसिफको जन्म।
१९२८: अर्जेन्टिनाका महान क्रान्तिकारी नेता अनि मार्क्सवादी विचारक अर्नेस्टो ‘चे ग्वेरा’ को जन्म। उनले सन् १९५९ को क्युबाली क्रान्तिमा मुख्य भूमिका निभाएका थिए।
१९४६: अमेरिकाका ४५औं राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको जन्म।
१९५५: हिन्दी अनि बङ्गाली चलचित्रकी प्रसिद्ध अभिनेत्री किरण खेरको जन्म।
१९६०: हिन्दी चलचित्र एवं दूरदर्शनका चर्चित अभिनेता शेखर सुमनको जन्म।
१९६१: भारतका प्रख्यात भौतिक वैज्ञानिक कार्यमाणिवकम श्रीनिवास कृष्णनको निधन।
१९६७: भारतीय उद्योगपति तथा ‘आदित्य बिड़ला ग्रुप’ का अध्यक्ष कुमार मंगलम बिड़लाको जन्म।
१९६९: जर्मनीकी टेनिस स्टार स्टेफी ग्राफको जन्म। उनले आफ्नो खेल जीवनमा २२ वटा ग्राण्डसल्याम जितेकी थिइन्।
१९९६: भारतकी चर्चित महिला बक्सिङ खेलाडी निखत जरिनको जन्म।
२००७: संयुक्त राष्ट्र संघका चौथो महासचिव कुर्त वाल्डहाइमको निधन।
२०११: प्रसिद्ध रुद्रवीणा वादक असद अली खाँको निधन।
२०२०: भारतीय चलचित्र, थिएटर अनि टेलिभिजनका प्रतिभावान युवा अभिनेता सुशान्त सिंह राजपूतको दुःखद निधन।
ऐतिहासिक सन्धि, युद्ध अनि विश्व घटनाक्रम:
१६३४: रूस अनि पोल्याण्डबीच ऐतिहासिक ‘पोलियानोभ शान्ति सम्झौता’ मा हस्ताक्षर भयो।
१६५८: ‘ड्यून्सको युद्ध’ मा ब्रिटिश अनि फ्रान्सेली सेनाले स्पेनलाई पराजित गरे।
१७७७: अमेरिकी कांग्रेसले देशका निम्ति १३ वटा रातो र सेतो धर्का भएको नयाँ झण्डाको स्वरूप निर्धारित गर्यो। यसै दिनको सम्झनामा सन् १८८५ देखि अमेरिकामा ‘फ्ल्याग डे’ (झण्डा दिवस) मनाउन थालियो।
१९०१: आयरल्याण्डको ट्रामोरमा पहिलो पल्ट गल्फ प्रतियोगिताको आयोजन गरियो।
१९०७: नर्वेमा महिलाहरूलाई पहिलो पटक मतदानको अधिकार प्राप्त भयो।
१९३४: अस्ट्रियाको राजधानी भियनामा तानाशाह हिटलर अनि मुसोलिनीबीच भेटवार्ता।
१९४०: दोस्रो विश्वयुद्धका दौरान जर्मन तानाशाह हिटलरको नेतृत्वमा फ्रान्सको राजधानी पेरिसमा जर्मन सेनाको प्रवेश।
१९४५: वायसराय लर्ड वेभेलले भारतका शीर्ष राजनीतिक नेताहरूसँग भेट्ने इच्छा जाहेर गरे र जेलमा बन्द नेताहरूलाई रिहा गरियो।
१९८२: ७४ दिनसम्म चलेको भीषण लडाईंपछि ब्रिटिश सेनाले राजधानी स्ट्यानलीमा कब्जा जमाए र अर्जेन्टिनाको सेनाले आत्मसमर्पण गरेसँगै ‘फकल्याण्ड युद्ध’ समाप्त भयो।
१९८५: युरोपेली आर्थिक समुदायका पाँच देशले सीमा नियन्त्रणमुक्त यात्रा क्षेत्र स्थापित गर्नका निम्ति ऐतिहासिक ‘शेंगेन सम्झौता’ मा हस्ताक्षर गरे।
१९९९: थाबो म्बेकी दक्षिण अफ्रिकाका राष्ट्रपति निर्वाचित भए।
२००५: पप सम्राट माइकल ज्याक्सन बाल यौन दुर्व्यवहारसँग जोडिएका दशवटै मामलाबाट अदालतद्वारा बरी।
२००७: चीनको गोबी मरुभूमिमा चरा जस्तै देखिने विशाल डाइनोसरको जीवाश्म फेला पर्यो।
२००८: केन्द्र सरकारद्वारा छुट्टै गोर्खाल्याण्ड राज्य निर्माणको सम्भावनालाई खारेज गरियो।
२००८: राजस्थानको बाँसवाडा जिल्लामा ९६ मेट्रिक टन सुनको खानी पत्ता लाग्यो।
२००८: चीनको उत्तरी प्रान्त शाङ्क्षीमा एउटा कोइला खानी विस्फोट हुँदा २७ जना घाइते भए।
२०२३: ग्रीसमा आप्रवासीहरू बोकेको एउटा डुङ्गा दुर्घटना हुँदा ७८ जनाको मृत्यु भयो र कयौँ बेपत्ता भए।
२०२४: भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी जी-७ शिखर सम्मेलनमा भाग लिन इटाली प्रस्थान गरे।
२०२४: कुवेतको एउटा भवनमा भएको भीषण आगलागीमा ज्यान गुमाएका ४५ जना भारतीयहरूको शव लिएर वायुसेनाको विशेष विमान भारत आइपुग्यो।
२०२५: अहमदाबादमा एयर इन्डियाको बोइङ ७८७ विमानको ‘ब्ल्याक बक्स’ बरामद भयो।
नेपाल विशेष घटनाक्रम:
२००१: नेपालको शाही परिवार हत्याकाण्डको अनुसन्धान गरिरहेको जाँच आयोगले युवराज दीपेन्द्रलाई नै दोषी ठहर गर्दै प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्यो।
२००८: नेपालका पूर्व नरेश ज्ञानेन्द्र शाहले नारायणहिती राजदरबार खाली गरेर ऐतिहासिक रूपमा दरबारबाट बाहिरिए।
आजको महत्त्वपूर्ण अवसर तथा उत्सव: विश्व रक्तदान दिवस: रक्त समूह (ब्लड ग्रुप) पत्ता लगाउने महान वैज्ञानिक डा. कार्ल ल्याण्डस्टिनरको जन्मदिनको अवसरमा यो दिवस मनाइन्छ। यसको मुख्य उद्देश्य मानव जीवन बचाउनका निम्ति मानिसहरूलाई रक्तदानप्रति प्रोत्साहित गर्नु र जागरूकता फैलाउनु हो।
About Author
